Konu Sayfası · Kritik Bakım

Sepsis & Septik Şok

Sepsis-3 · Organ Disfonksiyonu · Hemodinamik Resüsitasyon · Post-Sepsis Bakım

🆕 SSC 2026 Kılavuzu esas alınmıştır — Surviving Sepsis Campaign, 23 Mart 2026 SCCM & ESICM ortak kılavuzu · 129 öneri, 46'sı yeni · 23 ülkeden 69 uzman · Crit Care Med 2026;54(4):725–812

Tanım ve patogenezden erken tanıya, antimikrobiyal stratejiden hemodinamik desteğe ve taburculuk sonrası iyileşmeye kadar sepsis yönetiminin tamamı. Ders notu, olgu tartışması ve quiz bölümleri SSC 2026 önerileriyle güncellenmiştir.

Beta-Laktam Uzun İnfüzyon MAP 60–65 (≥65 yaş) Antipiretik Önerilmez Sepsis-3 Tanımı NEWS2 Tarama Norepinefrin Kapiller Dolum Zamanı Post-Sepsis Sendromu

Hızlı Araçlar 📋 SSC 2026 — Tam Metin 📄 Yönetici Özeti 🏥 SSC Kaynakları 🎗️ Dünya Sepsis Günü ← Tüm Konular

Skorlama 🏥 SOFA ⚡ qSOFA 📈 NEWS2 📉 MEWS 📊 APACHE-II

📘 Bu Ders Notu Hakkında

İçerik Surviving Sepsis Campaign 2026 kılavuzu (Crit Care Med 2026;54(4):725–812) esas alınarak, Mandell & Douglas Principles and Practice of Infectious Diseases 9. baskı bölüm hiyerarşisinde düzenlenmiştir. Öneriler Güçlü Koşullu Karşı Yetersiz kanıt etiketleriyle işaretlenmiştir.

Tanım ve Sınıflandırma

1.1 · Sepsis-3 Tanımları

Sepsis, enfeksiyona karşı gelişen düzensiz konak yanıtının yol açtığı yaşamı tehdit eden akut organ disfonksiyonudur. Bu tanım 2016'da Üçüncü Uluslararası Konsensüs (Sepsis-3) ile getirilmiş olup SSC 2026 kılavuzunda da korunmaktadır. Tanımın özü, sepsisin bir "enfeksiyon şiddeti" derecesi değil, enfeksiyona verilen yanıtın kendisinin organ hasarı yaratması olduğudur.

Septik şok, sepsisin altta yatan dolaşımsal, hücresel ve metabolik anormalliklerinin mortaliteyi belirgin şekilde artıracak düzeyde derinleştiği alt kümesidir. Operasyonel tanımı: yeterli sıvı resüsitasyonuna karşın MAP ≥65 mmHg idamesi için vazopressör gereksinimi ve serum laktat >2 mmol/L (18 mg/dL). Hastane mortalitesi %40'ın üzerindedir.

⚠️ Terminolojik Uyarı

"Ağır sepsis" (severe sepsis) terimi Sepsis-3 ile kaldırılmıştır. Organ disfonksiyonu artık sepsis tanımının ayrılmaz parçasıdır; dolayısıyla "sepsis" zaten organ disfonksiyonunu ima eder. Eski literatürde "ağır sepsis" olarak geçen tablo, güncel dilde yalnızca "sepsis"tir.

Bakteriyemi ≠ sepsis. Bakteriyemi bir mikrobiyolojik bulgudur; organ disfonksiyonu yoksa sepsis değildir. Buna karşılık sepsisli hastaların yalnızca %30–40'ında kan kültürü pozitiftir.

1.2 · Organ Disfonksiyonunun Ölçülmesi — SOFA

Organ disfonksiyonu, bazal değere göre SOFA skorunda ≥2 puanlık akut artış ile tanımlanır. Bazal SOFA bilinmiyorsa, önceden organ disfonksiyonu olmadığı varsayılarak sıfır kabul edilir. SOFA ≥2, enfeksiyon şüphesi olan hastada yaklaşık %10 hastane mortalitesine karşılık gelir.

Sistem	Parametre	1 puan	2 puan	3 puan	4 puan
Solunum	PaO₂/FiO₂	<400	<300	<200 + MV	<100 + MV
Koagülasyon	Trombosit ×10³/µL	<150	<100	<50	<20
Karaciğer	Bilirubin mg/dL	1.2–1.9	2.0–5.9	6.0–11.9	≥12.0
Kardiyovasküler	MAP / vazopressör	MAP <70	Dopamin ≤5 veya dobutamin	Dopamin 5–15 veya NE/Epi ≤0.1	Dopamin >15 veya NE/Epi >0.1
SSS	Glasgow Koma Skalası	13–14	10–12	6–9	<6
Böbrek	Kreatinin mg/dL / idrar	1.2–1.9	2.0–3.4	3.5–4.9 veya <500 mL/gün	≥5.0 veya <200 mL/gün

Vazopressör dozları µg/kg/dk cinsinden ve en az 1 saat süreyle uygulanmış olmalıdır. NE: norepinefrin, Epi: epinefrin, MV: mekanik ventilasyon.

1.3 · SSC 2026 Klinik Kesinlik Dili SSC 2026 · Yeni

SSC 2026, sepsisin klinik bir tanı olduğunu ve tek bir biyobelirteç ya da testle ne konulabileceğini ne de dışlanabileceğini iyi klinik uygulama ifadesi olarak vurgular. Kılavuz, tedavi kararlarını tanısal kesinlik derecesine bağlamak için standardize bir dil tanıtmıştır:

Kategori	Tanımlama	Antimikrobiyal Yaklaşım
Kesin (definite)	Öykü, klinik ve tanısal testlerle doğrulanmış; alternatif tanı çok az olası	Derhal, ideal olarak 1 saat içinde
Olası (probable)	Yüksek şüphe; sepsis en olası tanı, alternatifler daha az olası	Derhal, ideal olarak 1 saat içinde
Mümkün (possible)	Orta düzey şüphe; sepsis olası, ancak alternatif tanı da makul	Süreli hızlı araştırma; şüphe sürerse 3 saat içinde
Düşük olasılık (unlikely)	Klinik tablo sepsisle uyumsuz veya alternatif tanı daha olası	Şok yoksa yakın izlemle ertelenebilir

1.4 · Tarihsel Gelişim

1991/1992 — Sepsis-1: ACCP/SCCM konsensüsü SIRS kavramını tanıttı; "sepsis = enfeksiyon + SIRS", "ağır sepsis" ve "septik şok" katmanları tanımlandı.
2001 — Sepsis-2: SIRS'in düşük özgüllüğü nedeniyle tanı ölçütleri genişletildi (PIRO modeli); ancak klinik kullanımda karmaşıklık yarattı.
2016 — Sepsis-3: Organ disfonksiyonu merkeze alındı; SIRS tanı kriteri olmaktan çıkarıldı, SOFA benimsendi, qSOFA hızlı uyarı aracı olarak sunuldu.
2021 — SSC: 93 öneri; erken tanı, 1 saat demeti, hemodinamik hedefler.
2026 — SSC: 129 öneri (46'sı yeni). Hastane öncesi bakım, antimikrobiyal yönetişim, uzun dönem iyileşme ve düşük kaynaklı ortamlar ilk kez bu genişlikte ele alındı.

Epidemiyoloji

2.1 · Küresel Yük

Yılda yaklaşık 49 milyon sepsis olgusu ve 11–13 milyon sepsis ilişkili ölüm; küresel tüm ölümlerin yaklaşık beşte biri sepsisle ilişkilidir.
Yükün büyük çoğunluğu düşük ve orta gelirli ülkelerde yoğunlaşmıştır. SSC 2026 panelinin %38'inin bu ülkelerde çalışmış olması, önerilerin kaynak kısıtlı ortamlara uyarlanabilirliğini gözetmesini sağlamıştır.
Sepsis, yoğun bakım ünitesine yatışın ve hastane içi ölümün önde gelen nedenidir; DSÖ 2017'de (WHA70.7) sepsisi küresel sağlık önceliği ilan etmiştir.
Sağ kalanların yaklaşık beşte birinde uzun dönem fiziksel, bilişsel veya mental sağlık sorunu gelişir — bu, sepsisin "akut ölümcüllüğü" kadar önemli ikinci yüküdür.

2.2 · Risk Faktörleri

Kategori	Faktörler
Demografik	İleri yaş (≥65), yenidoğan dönemi, erkek cinsiyet, gebelik ve lohusalık (maternal sepsis)
Kronik hastalık	Diyabetes mellitus, kronik böbrek hastalığı, siroz, konjestif kalp yetmezliği, KOAH, malignite
İmmün yetmezlik	Nötropeni, kortikosteroid/biyolojik ajan kullanımı, solid organ ve kök hücre nakli, HIV, aspleni
İnvaziv girişim	Santral venöz kateter, üriner kateter, mekanik ventilasyon, yakın zamanlı cerrahi, protez materyal
Sağlık hizmeti maruziyeti	Uzamış hastane yatışı, geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı, ÇİD patojen kolonizasyonu
Sosyal belirleyiciler	Düşük gelir, bakımevinde yaşama, malnütrisyon, sağlık hizmetine erişim güçlüğü

Etiyoloji ve Mikrobiyoloji

3.1 · Enfeksiyon Odağının Dağılımı

Odak	Yaklaşık Sıklık	Tipik Etkenler
Solunum yolu	%35–50	S. pneumoniae, H. influenzae, S. aureus, Klebsiella, Pseudomonas, Legionella, influenza/SARS-CoV-2
İntraabdominal	%20–25	E. coli, Klebsiella, Bacteroides ve diğer anaeroplar, Enterococcus, Candida
Üriner sistem	%15–20	E. coli, Klebsiella, Proteus, Enterococcus, P. aeruginosa
Deri / yumuşak doku	%5–10	S. aureus (MSSA/MRSA), S. pyogenes, polimikrobiyal (nekrotizan fasiit), Clostridium spp.
Kateter ilişkili	%5	Koagülaz negatif stafilokoklar, S. aureus, Candida, Enterococcus
SSS / diğer	<%5	N. meningitidis, S. pneumoniae, L. monocytogenes; endokardit etkenleri

3.2 · Etken Profili

Gram negatif ve Gram pozitif bakteriler günümüzde yaklaşık eşit sıklıkta izole edilir; son yıllarda Gram negatiflerin ve özellikle çok ilaca dirençli (ÇİD) suşların payı artmaktadır.
Fungal sepsis olguların %5–15'ini oluşturur; Candida türleri başta gelir. Nötropeni, uzamış geniş spektrumlu antibiyotik, total parenteral beslenme, intraabdominal cerrahi başlıca risk faktörleridir.
Polimikrobiyal enfeksiyon özellikle intraabdominal ve nekrotizan yumuşak doku odaklarında sıktır.
Kültür negatif sepsis olguların %30–50'sini oluşturur; önceden antibiyotik alınması, zor üreyen etkenler ve viral etiyoloji başlıca nedenlerdir. Kültür negatifliği sepsis tanısını dışlamaz.

🧫 ÇİD Patojen Riski — SSC 2026 Yaklaşımı

ÇİD risk faktörleri: İlgili ÇİD patojenle kolonizasyon, aynı patojenle geçirilmiş enfeksiyon öyküsü, uzamış geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı ve o patojenin yüksek prevalansta olduğu bir ünitede uzamış yatış.

Riski yüksek hastalarda ilgili patojeni kapsayan ampirik tedavi Koşullu; riski düşük hastalarda ÇİD kapsamından kaçınmak Koşullu olarak önerilir. Bu, antimikrobiyal yönetişimin kılavuza doğrudan yerleştirilmesidir.

Patogenez

4.1 · Konak Tanıma ve İnflamatuvar Aktivasyon

Sepsis, patojenin doğrudan sitotoksisitesinden çok konak yanıtının düzensizliğinden kaynaklanır. Patojene ait moleküler paternler (PAMP: lipopolisakkarit, peptidoglikan, flagellin, bakteriyel DNA) ve doku hasarında açığa çıkan endojen paternler (DAMP: HMGB1, mitokondriyal DNA, ısı şok proteinleri), konak hücrelerindeki patern tanıma reseptörleri (TLR, NLR, RLR, CLR) tarafından algılanır.

Bu tanıma NF-κB ve inflamazom yolaklarını etkinleştirerek TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-8 gibi pro-inflamatuvar sitokinlerin salınımına, nötrofil ve makrofaj aktivasyonuna, komplemanın ve koagülasyon kaskadının uyarılmasına yol açar.

4.2 · Endotel Disfonksiyonu ve Mikrodolaşım

Glikokaliks hasarı: Endotel yüzeyindeki koruyucu tabakanın yıkımı, lökosit adezyonunu ve vasküler geçirgenliği artırır.
Kapiller kaçak: Sıvının intravasküler alandan interstisyuma geçmesi → hipovolemi, doku ödemi, oksijen difüzyon mesafesinde artış.
Vazopleji: İndüklenebilir NO sentaz (iNOS) aktivasyonu, ATP-duyarlı potasyum kanallarının açılması ve vazopressin göreli eksikliği → damar düz kasında katekolamin yanıtsızlığı.
Mikrodolaşım heterojenitesi: Bazı kapiller yataklar tıkanırken bazıları şantlanır; makro-hemodinamik parametreler (MAP, kalp debisi) normale dönse bile doku perfüzyonu bozuk kalabilir — bu, hemodinamik uyumsuzluk (loss of hemodynamic coherence) olarak adlandırılır ve kapiller dolum zamanının neden bağımsız bilgi taşıdığını açıklar.

4.3 · Koagülopati ve DIC

Sepsiste inflamasyon ve koagülasyon karşılıklı olarak birbirini besler (thromboinflammation). Monosit ve endotelde doku faktörü ekspresyonu trombin üretimini tetikler; buna karşılık doğal antikoagülanlar (aktive protein C, antitrombin, doku faktörü yolağı inhibitörü) tüketilir ve PAI-1 artışıyla fibrinoliz baskılanır. Sonuç, mikrodamarlarda yaygın fibrin birikimi ve eş zamanlı tüketim koagülopatisidir.

DIC laboratuvarı: Trombositopeni, PT/INR ve aPTT uzaması, fibrinojen düşüklüğü, D-dimer belirgin yüksekliği.
Klinikte hem mikrotrombotik organ hasarı hem de kanama aynı hastada görülebilir.
NET'ler (nötrofil ekstrasellüler tuzakları) patojeni hapsederken endotel hasarını ve trombozu şiddetlendirir.

4.4 · Hücresel Metabolizma ve Organ Disfonksiyonu

Sepsiste organ yetmezliğinin derecesi, çoğu kez histolojik hücre ölümüyle orantısızdır; nekroz sınırlıdır. Bu paradoks, mitokondriyal disfonksiyon ("sitopatik hipoksi") ve hücresel bir tür hazırda bekleme (hibernasyon) hipoteziyle açıklanır: oksijen sunumu yeterli olsa bile hücre onu kullanamaz. Nitekim sağ kalanlarda organ fonksiyonlarının büyük ölçüde geri dönmesi bu modeli desteklemektedir.

Laktat yüksekliğinin sepsisteki kaynağı yalnızca anaerobik metabolizma değildir; adrenerjik uyarıyla artan aerobik glikoliz (Na⁺/K⁺-ATPaz aktivitesi) ve karaciğer klerensindeki azalma da katkıda bulunur. Bu nedenle laktat, doku perfüzyonunun dolaylı ve çok faktörlü bir göstergesidir — tek başına yorumlanmamalıdır.

4.5 · İmmün Yanıtın İkinci Fazı

🔬 Hiperinflamasyon ve İmmünosupresyon

Erken faz — hiperinflamatuvar: Sitokin fırtınası, endotel hasarı, vazopleji ve erken çoklu organ disfonksiyonu. Erken ölümler bu fazda gerçekleşir.

Geç faz — immünosupresif (CARS): IL-10 ve TGF-β artışı, lenfosit apoptozu, monosit HLA-DR ekspresyonunda düşme, T-hücre tükenmesi. Sonuç, sekonder ve fırsatçı enfeksiyonlara (CMV/HSV reaktivasyonu, invaziv fungal enfeksiyon, ÇİD patojenler) yatkınlıktır. Uzayan yatışlarda geç mortalitenin başlıca mekanizmasıdır.

Bu iki faz ardışık değil, eş zamanlı ve değişken ağırlıklıdır. Hastanın hangi immün fenotipte olduğunu yatak başında ayırt edecek doğrulanmış bir belirteç henüz yoktur; SSC 2026 bu nedenle hızlı konak yanıt tanı testleri için Yetersiz kanıt bildirmiştir.

Klinik Bulgular

5.1 · Sistemik Bulgular

Sistem	Bulgular	Patofizyolojik Karşılığı
Genel	Ateş >38°C veya hipotermi <36°C, titreme, halsizlik, iştahsızlık	Sitokin aracılı termoregülasyon değişikliği; hipotermi kötü prognoz göstergesi
Kardiyovasküler	Taşikardi, hipotansiyon, nabız basıncında genişleme (erken) veya daralma (geç), kapiller dolum zamanı >3 sn, alacalı deri (mottling)	Vazopleji, kapiller kaçak, miyokardiyal depresyon
Solunum	Taşipne, dispne, hipoksemi; ARDS'de bilateral infiltrat	Metabolik asidoza kompansasyon; alveolo-kapiller membran hasarı
Nörolojik	Konfüzyon, deliryum, ajitasyon, letarji, GKS düşüşü	Sepsis ilişkili ensefalopati; kan-beyin bariyeri geçirgenliği, nöroinflamasyon
Renal	Oligüri (<0.5 mL/kg/sa), kreatinin artışı	Renal mikrodolaşım bozukluğu, tübüler stres
Hematolojik	Lökositoz veya lökopeni, trombositopeni, peteşi/purpura	Kemik iliği yanıtı; tüketim koagülopatisi, DIC
Gastrointestinal	Bulantı, kusma, ileus, kolestaz, transaminaz artışı	Splanknik hipoperfüzyon, bariyer disfonksiyonu
Deri	Ektima gangrenozum (Pseudomonas), purpura fulminans (meningokok), büllöz lezyon/krepitasyon (nekrotizan enfeksiyon)	Doğrudan odak ipucu veren tanısal bulgular

5.2 · Hemodinamik Fenotipler

Hiperdinamik ("sıcak şok"): Yüksek kalp debisi, düşük sistemik vasküler direnç. Sıcak ve kuru ekstremiteler, geniş nabız basıncı, hızlı kapiller dolum. Sepsiste tipik ve en sık görülen tablodur.
Hipodinamik ("soğuk şok"): Düşük kalp debisi. Soğuk, soluk, alacalı ekstremiteler, dar nabız basıncı, uzamış kapiller dolum. Sepsis kaynaklı kardiyomiyopati, önceden kalp hastalığı veya geç/derin şokta görülür; ekokardiyografi ile doğrulanmalıdır.
Bu ayrım tedaviyi yönlendirir: kardiyak disfonksiyon saptanan hastada yalnızca vazopressör değil, inotrop desteği gündeme gelir.

⚠️ Atipik Sunumlar — Sık Atlanan Gruplar

Yaşlı hasta: Olguların üçte birinde ateş yoktur. Tek başına konfüzyon, düşme, iştahsızlık veya "genel durum bozukluğu" tek başvuru bulgusu olabilir.

İmmünsüprese hasta: Nötropeni veya kortikosteroid kullanımı inflamatuvar yanıtı köreltir; lokal enfeksiyon bulguları (pürülan akıntı, konsolidasyon) silik olabilir. Ateş tek bulgu olabilir ve acil kabul edilmelidir.

Gebe/lohusa: Gebeliğin fizyolojik taşikardisi ve düşük bazal kan basıncı, uyarı skorlarını yanıltabilir; maternal sepsis için özel eşikler gerekir.

5.3 · Komplikasyonlar

ARDS: Sepsis en sık ARDS nedenidir. Berlin tanımına göre P/F <300 hafif, <200 orta, <100 ağır. Tanı sıklıkla gecikir; düzenli tarama gerekir.
Akut böbrek hasarı: Olguların %40–50'sinde görülür; renal replasman tedavisi gereksinimi mortaliteyi bağımsız olarak artırır.
DIC: Özellikle meningokoksemi, Gram negatif bakteriyemi ve Capnocytophaga enfeksiyonlarında; purpura fulminans ve ekstremite iskemisiyle seyredebilir.
Sepsis kaynaklı kardiyomiyopati: Genellikle biventriküler, global ve geri dönüşlü; 7–10 günde düzelir.
Sepsis ilişkili ensefalopati: Yapısal lezyon veya doğrudan SSS enfeksiyonu olmaksızın bilinç değişikliği; bağımsız mortalite belirleyicisi ve uzun dönem bilişsel kayıp habercisidir.
Kritik hastalık polinöropatisi/miyopatisi: Uzamış yatış ve immobilizasyonla ilişkili; ventilatörden ayrılmayı geciktirir, rehabilitasyon süresini uzatır.
Sekonder enfeksiyonlar: İmmünosupresif fazda ventilatör ilişkili pnömoni, kateter enfeksiyonu, C. difficile, invaziv kandidiyaz ve viral reaktivasyonlar.

Tanı ve Tarama

6.1 · Tarama Araçları SSC 2026 · Güncellendi

✅ Kilit Öneri

Hastanede yatan akut hastalarda sepsis taraması için NEWS, NEWS2, MEWS veya SIRS kriterleri, tek araç olarak qSOFA'ya tercih edilir. Güçlü · Kanıt kesinliği: orta

Araç	Bileşenler	Performans	SSC 2026 Konumu
NEWS2	SS, SpO₂, ek oksijen, SKB, nabız, bilinç, ateş	Duyarlılık ~%73; AUC ~0.77	Tercih edilen araçlar arasında; en dengeli performans
MEWS	SS, SKB, nabız, bilinç, ateş	NEWS2'ye yakın	Tercih edilen araçlar arasında
SIRS	Ateş, nabız, SS, lökosit	Yüksek duyarlılık, düşük özgüllük	Tercih edilen araçlar arasında
qSOFA	SKB ≤100, SS ≥22, GKS <15	Duyarlılık ~%23; özgüllük yüksek	Tek tarama aracı olarak önerilmez; pozitifliği yüksek riski işaret eder
SOFA	6 organ sistemi, 0–24 puan	Tanı ve şiddet ölçütü	Tarama aracı değil; organ disfonksiyonu tanımlar

Hastane ve sağlık sistemleri: Sepsis taraması, standart tedavi prosedürleri ve kalite iyileştirme stratejilerini içeren bir performans iyileştirme programı önerilir. Güçlü
"Kod sepsis" / "sepsis huddle": Pozitif taramanın ardından yatak başı multidisipliner ekip toplantısı ile tanı ve tedaviyi hızlandırma protokolü önerilir. Koşullu
Ambulans/hava ambulansı: Hastaneye nakil sırasında standart tarama aracı kullanımı önerilir. Koşullu

6.2 · Mikrobiyolojik Tanı

Kan kültürü: Mümkün olan en kısa sürede ve ideal olarak antimikrobiyal tedaviden önce alınmalıdır. Güçlü Kültür alımı, özellikle şoktaki hastada antibiyotiği geciktirmemelidir. Kaynak kısıtlı ortamlarda tek set kabul edilebilir.
Odağa yönelik örnekler: İdrar, balgam/derin trakeal aspirat, BAL, plevra/asit sıvısı, yara/apse aspiratı, BOS — klinik tabloya göre eş zamanlı alınır.
Patojene özgü hızlı tanı testleri: Klinik özellikler, yerel patojen ve direnç örüntüsü, mevsimsellik ve stewardship rehberliği gözetilerek seçilmiş hastalarda önerilir. Koşullu
Candida biyobelirteçleri: Ampirik antifungali başlatmak için kullanılması önerilmez. Karşı Ampirik antifungali kesmek için de önerilmez. Karşı
Yeni hızlı konak yanıt testleri: Öneri için Yetersiz kanıt

6.3 · Biyobelirteçler

Laktat: Ölçülmesi önerilir. Koşullu Yüksek laktat veya septik şokta seri ölçüm ile resüsitasyonun yönlendirilmesi önerilir. Koşullu Sıvı, laktat normalleşene dek değil, laktat düşüş eğilimi ve klinik yanıta göre bireyselleştirilerek verilmelidir.
Prokalsitonin — başlangıçta: Antimikrobiyal tedaviyi başlatma kararında PCT eklemek yerine yalnızca klinik değerlendirme önerilir. Koşullu
Prokalsitonin — kesme kararında: Kaynak kontrolü sağlanmış ve optimal süre belirsizse, tedaviyi sonlandırma kararında PCT + klinik değerlendirme, tek başına klinik değerlendirmeye tercih edilir. Koşullu
CRP: Tanısal özgüllüğü düşüktür; eğilim izleminde yardımcıdır, tek başına karar aracı değildir.

⚠️ Temel İlke

Sepsis klinik bir tanıdır ve tek bir biyobelirteç veya tanı testiyle ne konulabilir ne de dışlanabilir. (SSC 2026 — iyi klinik uygulama ifadesi)

6.4 · Görüntüleme ve Hemodinamik Değerlendirme

Odak arayışı: Akciğer grafisi/BT, batın BT veya USG, yumuşak doku görüntülemesi; klinik şüpheye göre yönlendirilir ve kaynak kontrolü kararını belirler.
Ekokardiyografi: Kardiyak disfonksiyon, volüm durumu ve endokardit değerlendirmesinde; inotrop kararını doğrudan etkiler.
Kan basıncı izlemi: İnvaziv veya non-invaziv izlem kullanılabilir. Koşullu İnvaziv izlem şu durumlarda önerilir: orta-yüksek doz veya artan doz vazopressör, çoklu vazopressör, sık arteriyel kan gazı gereksinimi, ya da tekrarlayan non-invaziv ölçümlerin tutarsız olması.
Kalp debisi izlemi: Minimal invaziv/non-invaziv kalp debisi izlemi için Yetersiz kanıt
Dinamik sıvı yanıtlılığı: Pasif bacak kaldırma, atım hacmi/nabız basıncı değişkenliği gibi dinamik ölçümler; fizik muayene veya statik ölçümlere tercih edilir. Koşullu

Ayırıcı Tanı

SSC 2026, klinisyenin hastayı sürekli yeniden değerlendirmesini, alternatif tanıları araştırmasını ve enfeksiyon dışı bir neden gösterildiğinde ya da güçlü şekilde şüphelenildiğinde ampirik antimikrobiyal tedaviyi kesmesini iyi klinik uygulama olarak belirtir.

7.1 · Şok Tipleri

Şok tipi	Kalp debisi	SVR	Ayırt edici bulgular
Septik (distribütif)	↑ veya normal	↓↓	Enfeksiyon odağı, ateş, sıcak ekstremite, laktat ↑
Hipovolemik	↓	↑	Kanama/sıvı kaybı öyküsü, kollabe VCI, ateş yok
Kardiyojenik	↓↓	↑	Pulmoner konjesyon, juguler venöz dolgunluk, EKG/troponin, düşük EF
Obstrüktif	↓	↑	Tansiyon pnömotoraks, masif pulmoner emboli, tamponad — EKO/USG tanı koydurur
Anafilaktik	↑	↓↓	Alerjen maruziyeti, ürtiker, anjiyoödem, bronkospazm; dakikalar içinde başlar

7.2 · Sepsisi Taklit Eden Enfeksiyon Dışı Tablolar

Durum	Ayırt edici ipuçları
Akut pankreatit	Amilaz/lipaz ↑↑, karakteristik ağrı, BT bulguları; SIRS belirgin ancak enfeksiyon yok
Adrenal yetmezlik / kriz	Steroid kesilme öyküsü, hiponatremi + hiperkalemi, hipoglisemi, vazopressöre dirençli hipotansiyon
Tiroid fırtınası	Guatr, egzoftalmi, atriyal fibrilasyon, TSH baskılı, serbest T4/T3 ↑
Hemofagositik lenfohistiyositoz	Ferritin >10.000 ng/mL, splenomegali, sitopeniler, hipertrigliseridemi, hipofibrinojenemi
Tümör lizis sendromu	Yakın kemoterapi, hiperürisemi, hiperkalemi, hiperfosfatemi, hipokalsemi
İlaç reaksiyonları (DRESS, NMS, serotonin send.)	İlaç maruziyeti zamanlaması, döküntü, eozinofili; NMS'de rijidite ve CK ↑↑
Vaskülit / otoimmün alevlenme	Otoantikorlar, karakteristik organ tutulumu, kültür negatifliği, antibiyotiğe yanıtsızlık
Transfüzyon reaksiyonu	Transfüzyonla zamansal ilişki, hemoliz bulguları
Tirotoksik / hipertermik sendromlar, sıcak çarpması	Çevresel maruziyet, anhidroz, çok yüksek core sıcaklık

Tedavi — SSC 2026

🚨 Temel İlke

Sepsis ve septik şok tıbbi acillerdir; tedavi ve resüsitasyon derhal başlatılmalıdır. (SSC 2026 — iyi klinik uygulama ifadesi)

8.1 · Antimikrobiyal Tedavinin Zamanlaması

Klinik durum	Hedef	Öneri
Mümkün / olası / kesin septik şok	Derhal, ideal olarak 1 saat içinde	Güçlü
Olası veya kesin sepsis, şok yok	Derhal, ideal olarak 1 saat içinde	Güçlü
Mümkün sepsis, şok yok	Süreli hızlı araştırma; enfeksiyon kaygısı sürerse ilk şüpheden itibaren 3 saat içinde	Koşullu
Enfeksiyon olasılığı düşük, şok yok	Yakın izlemi sürdürerek antimikrobiyali ertele	Koşullu
Hastane öncesi — kesin/olası sepsis + hipotansiyon, hastaneye varış >60 dk	Ambulans veya hava ambulansında antimikrobiyal uygula	Koşullu Yeni

Hastane öncesi antibiyotik yalnızca, ambulansta yapılandırılmış bir sepsis tarama süreci kurulduktan sonra uygulanmalıdır.

8.2 · Ampirik Rejim Seçimi

ÇİD riski yüksek: İlgili ÇİD patojeni kapsayan ampirik tedavi. Koşullu
ÇİD riski düşük: ÇİD kapsamı içeren ampirik tedaviden kaçın. Koşullu
Ampirik antifungal: Rutin kullanımı önerilmez. Karşı İmmünsupresyon, uzamış antibiyotik maruziyeti, uzamış hospitalizasyon ve intraabdominal odak varlığında olgu bazında değerlendirilir.
Anaerop kapsam — risk faktörü yoksa: Anaerop kapsamı olmayan rejim önerilir. Koşullu
Anaerop kapsam — risk faktörü varsa: İntraabdominal, derin jinekolojik/obstetrik odak, nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonu, baş-boyun enfeksiyonu, SSS absesi/ampiyemi → anaerop kapsam eklenir. Koşullu
ÜSY sürveyans kültürleri ile ampirik tedaviyi yönlendirme: Yetersiz kanıt

8.3 · Farmakokinetik Optimizasyon

✅ Kilit Değişiklik — 2021'e Göre Güçlendi

Sepsis veya septik şokta beta-laktam antibiyotikler, başlangıç yükleme dozunun ardından idame dozunda uzun infüzyon ile verilmelidir (bolus yerine). Güçlü · Kanıt kesinliği: orta

Pratik uygulama örnekleri: piperasilin-tazobaktam 4.5 g yükleme → 4.5 g / 4 saatlik infüzyon q8h; meropenem 1–2 g yükleme → 1–2 g / 3 saatlik infüzyon q8h. Zaman-bağımlı öldürme kinetiği nedeniyle %fT>MIC hedefine ulaşmayı kolaylaştırır.

Terapötik ilaç izlemi (TDM): Klinik özellikler, yerel patojen/direnç örüntüsü, ilaç sınıfı ve testin ulaşılabilirliğine göre seçilmiş hastalarda önerilir. Koşullu Özellikle böbrek fonksiyon bozukluğu, obezite, RRT ve ECMO hastalarında değerlidir.

8.4 · De-eskalasyon ve Tedavi Süresi

Mikrobiyolojik tanı ve duyarlılık mevcutsa de-eskalasyon yapılmalıdır. Güçlü
Son kültürlerde patojen üremediyse de-eskalasyon önerilir. Koşullu
Kaynak kontrolü yeterliyse daha kısa tedavi süresi tercih edilir. Koşullu
Süre belirsizse: Kesme kararında PCT + klinik değerlendirme. Koşullu
Alternatif tanı ortaya çıkarsa ampirik tedavi kesilmelidir. (iyi klinik uygulama)
Selektif sindirim sistemi dekontaminasyonu (SDD): Antimikrobiyal direnç prevalansı düşük ünitelerde, mekanik ventile hastalarda önerilir. Koşullu · orta kesinlik Yeni

8.5 · Kaynak Kontrolü

Tüm hastalar acil kaynak kontrolü gerektiren anatomik odak açısından hızla değerlendirilmelidir. (iyi klinik uygulama)
Odak saptandığında erken kaynak kontrolü, ideal olarak tanıdan itibaren 6 saat içinde. Koşullu
Apse drenajı, nekrotik doku debridmanı, enfekte kateter/protez çıkarılması, obstrüksiyonun giderilmesi; mümkün olan en az invaziv yöntem tercih edilir.

8.6 · Sıvı Resüsitasyonu

Konu	SSC 2026 Önerisi	Güç
Başlangıç hacmi	Sepsis kaynaklı hipoperfüzyon veya septik şokta ilk 3 saatte ≥30 mL/kg IV kristaloid	Koşullu
Sıvı tipi	Kristaloid birinci basamak	Güçlü
Kristaloid seçimi	Dengeli kristaloid, %0.9 NaCl'ye tercih edilir (travmatik beyin hasarında %0.9 NaCl)	Koşullu
Albümin	Kristaloid tek başına, kristaloid + albümine tercih edilir (çok hacim almış veya sirozlu hastada eklenebilir)	Koşullu Yeni
Nişasta (HES)	Kullanılmamalıdır	Karşı · yüksek kesinlik
Jelatin	Kullanılmaması önerilir	Karşı
30 mL/kg sonrası strateji	Hipoperfüzyon sürüyorsa liberal veya kısıtlayıcı strateji, hasta ve sistem faktörlerine göre	Koşullu Yeni
İzlem	Dinamik ölçümler (pasif bacak kaldırma, SVV/PPV), statik ölçüm ve fizik muayeneye tercih edilir	Koşullu
Resüsitasyon sonrası	Akut resüsitasyon fazı bittiğinde aktif sıvı uzaklaştırma (diüretik; yetersizse ultrafiltrasyon)	Koşullu Yeni

Ağırlık hesabı gerçek vücut ağırlığı üzerinden; BMI >30 kg/m² olan hastalarda düzeltilmiş veya ideal vücut ağırlığı kullanılabilir. Hem yetersiz hem aşırı resüsitasyonun zararları nedeniyle sık ve sürekli yeniden değerlendirme zorunludur.

8.7 · Vazopressörler ve İnotroplar

Ajan / Konu	SSC 2026 Önerisi	Güç
Norepinefrin	Birinci basamak; dopamin, epinefrin ve selepressine tercih edilir	Güçlü
Norepinefrin vs vazopressin/anjiyotensin II	Norepinefrin birinci basamak olarak tercih edilir	Koşullu
Vazopressin	Artan norepinefrin dozlarında eklenir	Koşullu · orta
Epinefrin	Norepinefrin + vazopressine rağmen MAP yetersizse eklenir	Koşullu
Eşlik eden kardiyak disfonksiyon	Birinci basamakta norepinefrin veya epinefrin (taşiaritmide NE, bradiaritmide Epi tercih edilebilir)	Koşullu
Uygulama yolu	Santral erişimi beklemeden periferik yoldan başlanır	Koşullu
Terlipressin	Kullanılmaması önerilir	Karşı
Beta-blokerler	Septik şok tedavisi amacıyla kullanılmaması önerilir (esmolol/landiolol verisi)	Karşı Yeni
Metilen mavisi	Refrakter şokta kurtarma tedavisi olarak	Yetersiz kanıt
Midodrin	Sürmekte olan vazopressör gereksiniminde oral midodrin	Yetersiz kanıt
İnotrop	Yeterli volüm ve MAP'a rağmen hipoperfüzyon + kardiyak disfonksiyonda; norepinefrine dobutamin eklenir veya tek başına epinefrin	Koşullu
Levosimendan	Kullanılmaması önerilir	Karşı

🎯 Hemodinamik Hedefler

Genel MAP hedefi: Başlangıçta 65 mmHg; daha yüksek hedeflere tercih edilir. Güçlü · orta kesinlik. Uygulamada ±5 mmHg'lik makul bir aralık kullanılır.

65 yaş ve üzeri: Başlangıç MAP aralığı 60–65 mmHg, daha yüksek aralıklara tercih edilir. Koşullu Yeni

Perfüzyon izlemi: Seri laktat ölçümü Koşullu ve diğer perfüzyon göstergelerine ek olarak kapiller dolum zamanı Koşullu

YBÜ yatışı: Yoğun bakım gerektiren hastalar 6 saat içinde YBÜ'ye alınmalıdır. Koşullu Yeni

8.8 · Solunum Desteği

Oksijenasyon izlemi: SpO₂ veya arteriyel kan gazı, fizik muayene ve klinik muhakemeyle birlikte. Koşullu Nabız oksimetresi şoktaki, koyu ten tonuna sahip ve satürasyonu <%90 veya >%97 olan hastalarda daha az güvenilirdir; kan gazı altın standarttır.
Oksijen hedefi: Hasta faktörleri ve kaynak durumuna göre liberal (SpO₂ ≥%96) veya konservatif (~%90–93) hedef. Koşullu Yeni
HFNC: Akut hipoksemik solunum yetmezliğinde konvansiyonel oksijene tercih edilir (P/F <200 veya SpO₂/FiO₂ <235). Koşullu Başlangıç tedavisi olarak NIPPV'ye de tercih edilir. Koşullu Yeni
Uyanık prone: Entübe olmayan hastalarda denenmesi önerilir. Koşullu Yeni Prone toleransını sağlamak amacıyla sedasyon kullanılmamalıdır.
ARDS'de tidal volüm: 6 mL/kg düşük tidal volüm stratejisi. Güçlü · yüksek kesinlik
ARDS olmayan hipoksemik solunum yetmezliğinde: 6–8 mL/kg IBW, daha düşük (4–6 mL/kg) tidal volüme tercih edilir. Koşullu Yeni Hastalar ARDS gelişimi açısından düzenli taranmalıdır.
Plato basıncı: Üst sınır hedefi 30 cmH₂O. Güçlü · yüksek kesinlik
PEEP: Orta-ağır ARDS'de yüksek PEEP tercih edilir Koşullu; ancak artımlı (incremental) PEEP titrasyon stratejisi önerilmez. Karşı · orta kesinlik Yeni
Prone ventilasyon: Orta-ağır ARDS'de günde >12 saat. Koşullu
Nöromusküler blokaj: Orta-ağır ARDS'de aralıklı bolus, sürekli infüzyona tercih edilir. Koşullu Yeni
VV-ECMO: Konvansiyonel ventilasyon başarısız olduğunda, altyapısı olan deneyimli merkezlerde. Koşullu

8.9 · Adjuvan ve Destek Tedaviler

Tedavi	SSC 2026 Önerisi	Güç
IV kortikosteroid	Septik şokta kullanılması önerilir (pratikte hidrokortizon 200 mg/gün)	Koşullu
Antipiretik tedavi	Klinik sonuçları iyileştirmek amacıyla farmakolojik veya yüzey soğutma önerilmez (ağrı/semptom kontrolü kapsam dışı)	Karşı Yeni
İnsülin tedavisi	Glukoz ≥180 mg/dL (10 mmol/L) olduğunda başlanır	Güçlü
Transfüzyon	Kısıtlayıcı strateji, liberale tercih edilir	Güçlü
VTE profilaksisi	Kontrendikasyon yoksa farmakolojik profilaksi	Güçlü
VTE — ajan	DMAH, fraksiyone olmayan heparine tercih edilir	Güçlü
VTE — kombinasyon	Tek başına farmakolojik profilaksi, farmakolojik + mekanik kombinasyona tercih edilir	Koşullu Yeni
Stres ülser profilaksisi	GİS kanama risk faktörü olanlarda PPI	Koşullu
Enteral beslenme	72 saat içinde erken başlanması	Koşullu
Renal replasman tedavisi	Kesin endikasyon yoksa AKI'de RRT başlanmaması	Karşı · orta
RRT modalitesi	Endikasyon varsa sürekli veya aralıklı RRT	Koşullu
Sodyum bikarbonat	Hipoperfüzyona bağlı laktik asidemide hemodinamiyi düzeltmek amacıyla önerilmez	Karşı
Sodyum bikarbonat — istisna	pH ≤7.2 + AKI (AKIN 2–3) varlığında kullanılması önerilir	Koşullu Yeni
IV Vitamin C	Önerilmez	Karşı
IV immünoglobulin	Önerilmez	Karşı
Vitamin D	Sepsis tedavisi amacıyla önerilmez	Karşı Yeni
Kan purifikasyonu	Hemoperfüzyon, yüksek doz hemofiltrasyon, plazma değişimi önerilmez; polimiksin B hemoperfüzyonu da önerilmez	Karşı
Probiyotikler	Önerilmez	Karşı Yeni

8.10 · Bakım Hedefleri, Geçişler ve Taburculuk

Bakım hedefleri ve prognoz hasta ve/veya ailesiyle görüşülmelidir (iyi klinik uygulama); bu görüşmenin erken (72 saat içinde) yapılması önerilir. Koşullu
Palyatif bakım ilkeleri tedavi planına entegre edilmelidir (iyi klinik uygulama); ancak rutin formal palyatif bakım konsültasyonu önerilmez. Karşı
YBÜ'den servise geçişte kritik bakım geçiş programı Koşullu ve yapılandırılmış devir (handoff) süreci Koşullu önerilir.
İlaç mutabakatı tüm bakım geçişlerinde yapılmalıdır (iyi klinik uygulama); eczacı temelli yaklaşım önerilir. Koşullu
Ekonomik ve sosyal destek gereksinimleri (barınma, beslenme, mali, manevi) taranmalı ve uygun yönlendirmeler yapılmalıdır (iyi klinik uygulama).
Hasta ve aile eğitimi: Taburculuk özetinde ve takipte, yazılı ve sözlü olarak sepsis tanısı, tedavisi ve sık görülen sekeller anlatılmalıdır. Koşullu

Prognoz ve Uzun Dönem Sonuçlar

9.1 · Kısa Dönem Mortalite Belirleyicileri

Belirleyici	Prognostik Anlamı
Septik şok tablosu	Hastane mortalitesi >%40
Başlangıç laktat >4 mmol/L	Mortalitede belirgin artış; erken agresif resüsitasyon endikasyonu
Laktat klerensinin yetersizliği	Resüsitasyona yanıtsızlık; kötü prognoz
SOFA skorunun yüksekliği ve artış eğilimi	Skor ne kadar yüksek ve artıyorsa mortalite o kadar yüksek
Etkilenen organ sayısı	Üç ve üzeri organ yetmezliğinde mortalite belirgin yükselir
Antimikrobiyal tedavide gecikme	Özellikle septik şokta her saatlik gecikme sağkalımı azaltır
Kaynak kontrolünün sağlanamaması	Tedaviye yanıtsızlık ve relaps riski
Konak faktörleri	İleri yaş, immünsupresyon, siroz, malignite, düşük albümin, kırılganlık

9.2 · Post-Sepsis Sendromu

Sepsisten taburcu olan hastaların önemli bir bölümünde yeni gelişen veya kötüleşen sağlık sorunları görülür. SSC 2026, hastaneden çıkış sonrası dönemi kılavuzun resmi kapsamına almış ve bu alana ilk kez bu genişlikte öneri getirmiştir.

Fiziksel: Kas güçsüzlüğü, yorgunluk, egzersiz kapasitesinde azalma, kritik hastalık polinöropatisi/miyopatisi sekelleri, günlük yaşam aktivitelerinde bağımlılık.
Bilişsel: Bellek, dikkat ve yürütücü işlev bozuklukları; yaşlılarda mevcut bilişsel gerilemenin hızlanması.
Mental sağlık: Depresyon, anksiyete ve travma sonrası stres bozukluğu — hem hastada hem aile üyelerinde (PICS-F).
Yeniden yatış: Taburculuk sonrası ilk aylarda yeniden hastaneye yatış oranı yüksektir; bir bölümü yeni enfeksiyon nedeniyledir.

✅ SSC 2026 — Taburculuk Sonrası Öneriler

Sağlık sistemleri, taburculuk sonrası fiziksel, bilişsel ve duygusal sorunların değerlendirilmesi ve takibini kolaylaştırmalıdır. (iyi klinik uygulama)

Sepsis/septik şok nedeniyle hastanede yatan sağ kalanlara kritik hastalık sonrası izlem hizmetleri sunulması önerilir. Koşullu

48 saatten uzun invaziv mekanik ventilasyon alanlara taburculuk sonrası fiziksel rehabilitasyon hizmeti önerilir. Koşullu

Mental sağlık destek hizmetleri sunulması önerilir Koşullu; belirti gösterenler uygun uzmana yönlendirilmelidir. (iyi klinik uygulama)

Bilişsel işleve yönelik hedefli tedaviler için Yetersiz kanıt — hâlihazırda uygulanıyorsa sürdürülmesi makuldür.

Önleme

Aşılama: Pnömokok, influenza, meningokok, H. influenzae tip b, COVID-19 ve suçiçeği aşıları, sepsise ilerleyebilecek enfeksiyonları doğrudan önler. Risk gruplarında (yaşlı, aspleni, immünsüprese, kronik hastalık) öncelikli hedeftir.
Enfeksiyon önleme ve kontrol: El hijyeni, damar içi kateter demetleri, ventilatör ilişkili pnömoni önlem paketleri, cerrahi alan enfeksiyonu önlemleri, üriner kateterin gereksiz kullanımının azaltılması.
Antimikrobiyal yönetişim: Gereksiz ve uzamış antibiyotik kullanımının azaltılması hem direnci hem C. difficile ve fungal süperenfeksiyon riskini düşürür. SSC 2026'nın ampirik kapsam, de-eskalasyon ve süre önerileri bu çerçevenin parçasıdır.
Kronik hastalık yönetimi: Diyabet, KBH ve siroz kontrolü; malnütrisyonun düzeltilmesi.
Erken tanıma sistemleri: Hastane genelinde tarama protokolleri, hızlı yanıt ekipleri ve "kod sepsis" uygulamaları; toplum düzeyinde sepsis farkındalığı.
Sağ kalanların korunması: Taburculuk sonrası aşılamanın tamamlanması, ilaç mutabakatı ve yakın izlem, tekrarlayan sepsis riskini azaltır.

📊 SSC 2026 — Öne Çıkan Değişiklikler (Özet)

Güçlendirilenler: Beta-laktam uzun infüzyonu artık güçlü öneri; NEWS/NEWS2/MEWS/SIRS'in qSOFA'ya üstünlüğü güçlü öneri olarak netleşti; de-eskalasyon güçlü öneri.

Yeni eklenenler: Hastane öncesi antibiyotik; 65 yaş üstünde MAP 60–65 mmHg; 6 saat içinde YBÜ yatışı; HFNC'nin öncelenmesi; uyanık prone; ARDS dışı hastada 6–8 mL/kg tidal volüm; aralıklı NMBA bolusu; artımlı PEEP titrasyonuna karşı öneri; aktif sıvı uzaklaştırma; SDD; antipiretiğe karşı öneri; beta-blokere karşı öneri; probiyotik ve D vitaminine karşı öneri; kapiller dolum zamanı; albüminsiz kristaloid tercihi; pH ≤7.2 + AKI'de bikarbonat.

Kapsamı genişleyenler: Kortikosteroid önerisi tüm septik şoka; taburculuk sonrası izlem, rehabilitasyon ve mental sağlık hizmetleri; bakım geçişleri ve ilaç mutabakatı; hasta ve aile eğitimi.

Kaynaklar

Prescott HC, Antonelli M, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2026. Crit Care Med. 2026;54(4):725–812. doi:10.1097/CCM.0000000000007075

Surviving Sepsis Campaign 2026 — Executive Summary. Crit Care Med. 2026. doi:10.1097/CCM.0000000000007089

Surviving Sepsis Campaign: international guidelines for management of sepsis and septic shock 2026. Intensive Care Med. 2026. doi:10.1007/s00134-026-08361-1

Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016;315(8):801–810.

Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ (eds). Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases. 9th ed. Philadelphia: Elsevier; 2025. Sepsis and septic shock bölümleri.

Evans L, Rhodes A, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021. Intensive Care Med. 2021;47(11):1181–1247.

Global Sepsis Alliance. 2030 Global Agenda for Sepsis. Dünya Sağlık Asamblesi kararı WHA70.7 (2017) ile uyumlu küresel eylem çerçevesi.

📚 REHBERLER

Klinik Kılavuzlar

Birincil Kılavuz

★ Güncel · 23 Mart 2026 SCCM + ESICM

Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2026

Prescott HC, Antonelli M, Alhazzani W, ve ark. · Crit Care Med. 2026;54(4):725–812

Erişkin sepsis yönetiminin birincil referansı. 23 ülkeden 69 uzmandan oluşan panel tarafından hazırlanmış, 129 öneri içeriyor; bunların 46'sı 2021 kılavuzunda yer almayan yeni konular. Kapsam ilk kez hastane öncesi ve taburculuk sonrası dönemi de içeriyor. Antimikrobiyal yönetişim ilkeleri kılavuzun bütününe işlenmiş durumda. Panelin %38'i düşük/orta gelirli ülkelerde çalışmış olduğundan öneriler kaynak kısıtlı ortamlara uyarlanabilirlik gözetilerek yazılmış. Critical Care Medicine ve Intensive Care Medicine dergilerinde eş zamanlı yayımlandı.

Tam metin — Critical Care Medicine Yönetici özeti (Executive Summary) Tam metin — Intensive Care Medicine SSC hızlı kılavuzları ve infografikleri

Sepsis Kılavuzları — Diğer Popülasyonlar

2026SCCM + ESICM

Surviving Sepsis Campaign International Guidelines for the Management of Septic Shock and Sepsis-Associated Organ Dysfunction in Children

Pediatr Crit Care Med. 2026

Çocuklarda septik şok ve sepsis ilişkili organ disfonksiyonu yönetimi. Erişkin kılavuzuyla eş zamanlı güncellendi; pediatrik hemodinamik hedefler, sıvı stratejisi ve antimikrobiyal zamanlama erişkinden ayrışan noktalar içeriyor.

SCCM kılavuz listesi

2021 · ArşivSCCM + ESICM

Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021

Evans L, Rhodes A, Alhazzani W, ve ark. · Intensive Care Med. 2021;47(11):1181–1247

Bir önceki sürüm; 93 öneri. 2026 kılavuzu tarafından güncellenmiştir ve güncel klinik uygulama için birincil kaynak değildir. Önerilerin nasıl evrildiğini izlemek ve 2026'da değişmeyen maddelerin gerekçelerini görmek için başvurulabilir.

Tam metni görüntüle

İlişkili Kılavuzlar — Yoğun Bakım ve Destek Tedavi

2023ESICM

ESICM Guidelines on Acute Respiratory Distress Syndrome: Definition, Phenotyping and Respiratory Support Strategies

Grasselli G, ve ark. · Intensive Care Med. 2023;49(7):727–759

ARDS tanımı, fenotiplendirme, HFNC ve non-invaziv destek, koruyucu ventilasyon, PEEP titrasyonu, prone pozisyon ve ECMO. Sepsis en sık ARDS nedeni olduğundan SSC 2026'nın solunum desteği önerilerinin tamamlayıcısıdır.

Tam metni görüntüle

2024SCCM + ASHP

Guidelines for the Prevention of Stress-Related Gastrointestinal Bleeding in Critically Ill Adults

Crit Care Med. 2024;52(8):e421–e430

Kritik hastada stres ülser profilaksisi: risk değerlendirmesi, PPI ve H₂ reseptör antagonisti seçimi, profilaksinin sonlandırılması. SSC 2026'nın "GİS kanama risk faktörü olanlarda PPI" önerisinin ayrıntılandırılmış hâli.

Tam metni görüntüle

2025SCCM

Guidelines for the Use of Point-of-Care Ultrasound in the Critically Ill Adult Patient

Crit Care Med. 2025

Yatak başı ultrasonografinin şok değerlendirmesinde kullanımı: volüm durumu, kardiyak fonksiyon, akciğer ve plevra değerlendirmesi. Septik şokta hemodinamik fenotipin ayırt edilmesinde ve inotrop kararında pratik katkı sağlar.

SCCM kılavuz listesi

2023KDIGO

KDIGO Clinical Practice Guideline for Acute Kidney Injury and Acute Kidney Disease

Kidney Int Suppl.

AKI evrelemesi, renal replasman tedavisinin zamanlaması ve modalite seçimi, nefrotoksik maruziyetin yönetimi. Sepsis olgularının %40–50'sinde AKI geliştiğinden ve SSC 2026 "kesin endikasyon yoksa RRT başlanmaması" önerisi getirdiğinden doğrudan ilişkilidir.

Kılavuz sayfasını aç

İlişkili Kılavuzlar — Enfeksiyon Yönetimi

GüncelIDSA

IDSA Guidance on the Treatment of Antimicrobial-Resistant Gram-Negative Infections

Infectious Diseases Society of America · sürekli güncellenen doküman

ESBL üreten Enterobacterales, AmpC, karbapenem dirençli Enterobacterales, P. aeruginosa ve Acinetobacter için ajan seçimi. SSC 2026'nın "ÇİD riski yüksek hastada ilgili patojeni kapsa" önerisinin pratik karşılığını verir.

Güncel sürümü görüntüle

2016IDSA + ESCMID

Clinical Practice Guideline for the Management of Candidiasis

Pappas PG, ve ark. · Clin Infect Dis. 2016;62(4):e1–e50

Kandidemi ve invaziv kandidiyaz tedavisi, ekinokandin seçimi, kateter yönetimi ve tedavi süresi. SSC 2026 ampirik antifungali rutin önermediğinden, hangi hastada başlanacağı kararında tamamlayıcıdır.

Tam metni görüntüle

2019ATS + IDSA

Diagnosis and Treatment of Adults with Community-acquired Pneumonia

Metlay JP, ve ark. · Am J Respir Crit Care Med. 2019;200(7):e45–e67

Toplum kökenli pnömonide şiddet değerlendirmesi, ampirik rejim seçimi ve yatış kararı. Akciğer sepsisin en sık odağı olduğundan ampirik tedavi seçiminde sık başvurulan kaynaktır.

Tam metni görüntüle

2014IDSA

Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Skin and Soft Tissue Infections

Stevens DL, ve ark. · Clin Infect Dis. 2014;59(2):e10–e52

Nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonlarının tanınması, acil cerrahi debridman endikasyonları ve antimikrobiyal seçim. SSC 2026'nın erken kaynak kontrolü ve anaerop kapsam önerileriyle doğrudan bağlantılıdır.

Tam metni görüntüle

Not: Bu bölümde yalnızca resmî klinik uygulama kılavuzlarına (guidelines) yer verilmiştir; derleme makaleleri, tekil randomize çalışmalar ve meta-analizler ders notu bölümünün kaynakçasında ele alınmaktadır. Klinik karar verirken SSC 2026 birincil referans olarak alınmalı, diğer kılavuzlar odak enfeksiyona ve organ desteğine özgü ayrıntılar için tamamlayıcı biçimde kullanılmalıdır. Bağlantılar yayıncı sayfalarına yönlendirir; bazı tam metinler abonelik gerektirebilir.

Klinik Olgu · Sepsis & Septik Şok

Konfüzyon ve Hipotansiyonla Gelen Yaşlı Hasta: Saat Başlıyor

72 yaş · Kadın DM + KBH evre 3 Ürosepsis Septik şok SSC 2026

Başvuru

72 yaşında kadın hasta, acil servise kızı tarafından getirildi. Kızının ifadesiyle: "İki gündür ateşi vardı, bugün öğleden sonra beni tanımakta zorlandı, çok halsiz."

Öykü

Üç gündür idrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma şikâyeti mevcut. Son 24 saatte oral alımı belirgin azalmış, idrar çıkışı gözle görülür şekilde azalmış. Bulantı var, ishal ve öksürük yok.

						    Özgeçmiş: Tip 2 diyabetes mellitus (18 yıl), kronik böbrek hastalığı evre 3 (bazal kreatinin 1.5 mg/dL), hipertansiyon.

						    İlaçlar: Metformin, ramipril, amlodipin, atorvastatin.

						    Alerji: Bilinen yok. Son 90 günde antibiyotik kullanımı yok, hastane yatışı yok.

Fizik Muayene

Kan basıncı	84 / 48 mmHg (MAP ≈ 60)
Nabız	122 / dk
Solunum sayısı	28 / dk
SpO₂ (oda havası)	%93
Ateş (timpanik)	39.2 °C
Glasgow Koma Skalası	13 (E3 V4 M6)
Kapiller dolum zamanı	4 saniye
Diğer	Sol kostovertebral açı hassasiyeti (+), deri sıcak ve kuru, dizlerde hafif alacalanma, akciğerler bilateral doğal

İlk Laboratuvar

Lökosit	19.800 /µL (%88 nötrofil)
Trombosit	94.000 /µL
CRP	214 mg/L
Laktat (arteriyel)	3.6 mmol/L
Kreatinin	2.6 mg/dL (bazal 1.5)
Bilirubin (total)	1.4 mg/dL
INR	1.4
Glukoz	268 mg/dL
Kan gazı	pH 7.31 · PaCO₂ 30 · HCO₃ 16 · PaO₂ 74
Tam idrar	Lökosit esteraz (+++), nitrit (+), bol lökosit, bakteri (+)

Tanı: Ürosepsise bağlı septik şok (olası akut pyelonefrit odağı)

Sepsis tanısı — enfeksiyon + organ disfonksiyonu

Enfeksiyon odağı klinik ve idrar bulgularıyla desteklenmektedir. Bazal SOFA'sı sıfır kabul edilirse hastanın hesaplanan SOFA skoru:

Sistem	Değer	Puan
Solunum	PaO₂ 74 / FiO₂ 0.21 ≈ 352	1
Koagülasyon	Trombosit 94.000	2
Karaciğer	Bilirubin 1.4	1
Kardiyovasküler	MAP 60 (vazopressör öncesi)	1
SSS	GKS 13	1
Böbrek	Kreatinin 2.6	2
Toplam SOFA		8

SOFA'da ≥2 puanlık akut artış mevcut → sepsis tanısı doğrulanır.

Septik şok — üç kriterin tamamı

Yeterli sıvı resüsitasyonuna rağmen dolaşım yetmezliği (sıvı yanıtı değerlendirildikten sonra doğrulanacak)
MAP hedefini korumak için vazopressör gereksinimi
Laktat 3.6 mmol/L (>2 mmol/L) ✔

Sıvı resüsitasyonu sonrası hipotansiyon devam eder ve vazopressör gerekirse septik şok tanısı kesinleşir. Beklemeden tedaviye başlanmalıdır.

Tarama aracı seçimi (SSC 2026): Hastanede akut hastada NEWS, NEWS2, MEWS veya SIRS, tek araç olarak qSOFA'ya tercih edilir Güçlü. Bu hastanın NEWS2 skoru yüksektir (SS 28 → 3 p, SpO₂ %93 → 2 p, SKB 84 → 3 p, nabız 122 → 2 p, bilinç değişikliği → 3 p, ateş 39.2 → 2 p; toplam 15). qSOFA da 3/3 pozitiftir, ancak qSOFA'nın duyarlılığı düşük olduğu için tarama amacıyla tek başına kullanılmamalıdır.

Dikkat — yaşlı hastada atipik sunum: Bu olguda ateş mevcut; ancak yaşlı hastaların yaklaşık üçte birinde sepsis ateşsiz seyreder ve tek bulgu konfüzyon, düşme veya iştahsızlık olabilir. Bilinç değişikliği olan her yaşlı hastada enfeksiyon aktif olarak aranmalıdır.

SSC 2026: Sepsis ve septik şok tıbbi acillerdir; tedavi ve resüsitasyon derhal başlatılmalıdır. Aşağıdaki adımlar sıralı değil, eş zamanlı yürütülür.

0–10 dk

Damar yolu ve monitörizasyon. İki geniş çaplı periferik damar yolu. Sürekli EKG, non-invaziv kan basıncı, SpO₂. Oksijen desteği (SpO₂ %93 → hedef aralığa çek).

0–15 dk

Kültürler. İki ayrı bölgeden kan kültürü ve idrar kültürü — antimikrobiyalden önce Güçlü. Ancak kültür alımı antibiyotiği geciktirmemelidir.

< 60 dk

Geniş spektrumlu IV antimikrobiyal. Septik şokta tanıdan itibaren ideal olarak 1 saat içinde Güçlü. Ayrıntılı seçim için 3. soruya bakınız.

0–3 sa

Sıvı resüsitasyonu. ≥30 mL/kg IV dengeli kristaloid Koşullu. Bu hastada (≈70 kg) ~2100 mL. Bolus'lar hâlinde verilip her bolus sonrası yeniden değerlendirilir.

Eş zamanlı

Vazopressör. Sıvıya rağmen hipotansiyon sürerse norepinefrin Güçlü. Santral yol beklenmez — periferik yoldan başlanır Koşullu. Şok derinse sıvıyla eş zamanlı başlanabilir.

< 6 sa

Kaynak kontrolü değerlendirmesi. Obstrüktif üropati / piyonefroz / renal apse açısından acil üriner sistem görüntülemesi. Obstrüksiyon varsa acil drenaj (üreteral stent veya perkütan nefrostomi) Koşullu.

< 6 sa

YBÜ yatışı. Yoğun bakım gerektiren hastalar 6 saat içinde YBÜ'ye alınmalıdır Koşullu (SSC 2026 yeni önerisi).

Bu hastaya özgü uyarı — KBH ve sıvı yükü: Evre 3 KBH varlığı 30 mL/kg hedefini ortadan kaldırmaz; ancak sık yeniden değerlendirme zorunludur. SSC 2026 hem yetersiz hem aşırı resüsitasyonun zararlarını vurgular. Bolus'lar arasında dinamik ölçümler (pasif bacak kaldırma, nabız basıncı değişkenliği) ve kapiller dolum zamanı ile yanıt değerlendirilmelidir.

Ramipril kesilmelidir. ACE inhibitörü, hipotansiyonu ve akut böbrek hasarını derinleştirir. Metformin de kesilmelidir — kreatinin 2.6 mg/dL ve doku hipoperfüzyonu varlığında laktik asidoz riski taşır.

Adım 1 — ÇİD riskini değerlendir

SSC 2026, ampirik kapsamı ÇİD riskine göre belirlemeyi önerir. Bu hastadaki risk faktörleri:

ÇİD patojenle bilinen kolonizasyon: yok
Aynı patojenle geçirilmiş enfeksiyon: yok
Uzamış geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı: yok (son 90 gün temiz)
Yüksek ÇİD prevalanslı ünitede uzamış yatış: yok

→ ÇİD riski düşük. SSC 2026: düşük riskli hastada ÇİD kapsamı içeren ampirik tedaviden kaçınılması önerilir Koşullu. Yani karbapenem ile başlamak bu hastada uygun değildir.

Uygun ampirik seçim: Toplum kökenli ürosepsiste 3. kuşak sefalosporin (seftriakson 2 g IV q24h) veya piperasilin-tazobaktam (4.5 g IV) makul birinci seçeneklerdir. Nihai karar yerel direnç örüntüsüne göre verilmelidir; ESBL prevalansı yüksek bölgelerde ve şoktaki hastada başlangıçta daha geniş kapsam düşünülebilir, ancak kültür sonucuyla hızla daraltılmalıdır.

Adım 2 — Anaerop kapsam gerekli mi?

Hayır. Üriner odakta anaerop risk faktörü yoktur; SSC 2026 risk faktörü olmayan hastada anaerop kapsamı olmayan rejim önerir Koşullu. (Anaerop kapsam gerektirenler: intraabdominal, derin jinekolojik/obstetrik odak, nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonu, baş-boyun enfeksiyonu, SSS absesi.)

Adım 3 — Ampirik antifungal?

Hayır. SSC 2026 rutin ampirik antifungali önermez Karşı. Bu hastada immünsupresyon, uzamış antibiyotik maruziyeti, uzamış hospitalizasyon veya intraabdominal odak yoktur.

Adım 4 — Uygulama biçimi Güçlü

Beta-laktam uzun infüzyonu (SSC 2026'da güçlü öneriye yükseltildi): Yükleme dozu bolus verildikten sonra idame dozu uzun infüzyonla uygulanmalıdır. Örneğin piperasilin-tazobaktam seçilirse: 4.5 g yükleme (30 dk) → ardından 4.5 g / 4 saatlik infüzyon q8h. Zaman-bağımlı öldürme kinetiği nedeniyle %fT>MIC hedefine ulaşmayı kolaylaştırır.

Adım 5 — Doz ayarı

Önemli: Kreatinin 2.6 mg/dL olsa da bu akut böbrek hasarıdır ve hasta septik şoktadır. İlk (yükleme) doz azaltılmaz — dağılım hacmi sepsiste artmıştır ve yetersiz dozlama tedavi başarısızlığına yol açar. Doz ayarı yalnızca idame dozlarında ve böbrek fonksiyonu stabilize olduktan sonra yapılır. Mümkünse terapötik ilaç izlemi (TDM) uygulanır Koşullu.

Adım 6 — Prokalsitonin ne zaman?

SSC 2026: Antimikrobiyali başlatma kararında PCT eklemek yerine yalnızca klinik değerlendirme önerilir Koşullu. Buna karşılık kaynak kontrolü sağlandıktan sonra tedaviyi sonlandırma kararında PCT + klinik değerlendirme önerilir Koşullu.

Sıvıya rağmen hipotansiyon sürdüğü için septik şok tanısı kesinleşmiştir. Vazopressör endikasyonu vardır.

Vazopressör basamakları (SSC 2026)

Basamak	Ajan	Öneri
1. basamak	Norepinefrin — dopamin, epinefrin ve selepressine tercih edilir	Güçlü
2. basamak	Artan norepinefrin dozunda vazopressin ekle	Koşullu
3. basamak	NE + vazopressine rağmen MAP yetersizse epinefrin ekle	Koşullu
Kullanma	Dopamin · terlipressin · beta-bloker	Karşı

MAP hedefi — bu hastada 60–65 mmHg. SSC 2026 genel hedefi başlangıçta 65 mmHg olarak belirler Güçlü; ancak 65 yaş ve üzeri hastalarda başlangıç MAP aralığı olarak 60–65 mmHg önerilmektedir Koşullu (SSC 2026 yeni önerisi). Hastamız 72 yaşında olduğu için bu aralık geçerlidir. Uygulamada ±5 mmHg'lik makul bir bant kullanılır.

Uygulama ayrıntıları

Periferik başlangıç: Santral venöz erişim beklenmeden periferik yoldan norepinefrin başlanır Koşullu. Ekstravazasyon açısından damar yolu yakından izlenir.
İnvaziv kan basıncı izlemi: SSC 2026 invaziv veya non-invaziv izlemi eşdeğer kabul eder Koşullu; ancak artan doz vazopressör ve sık kan gazı gereksinimi olduğu için bu hastada arteriyel kateter uygundur.
Sıvıya devam? 30 mL/kg sonrası hipoperfüzyon sürüyorsa liberal veya kısıtlayıcı strateji hasta ve sistem faktörlerine göre seçilir Koşullu. Bu hastada KBH nedeniyle dinamik ölçüm rehberliğinde temkinli yaklaşım uygundur.

Resüsitasyon izlemi

Seri laktat Koşullu ve diğer perfüzyon göstergelerine ek olarak kapiller dolum zamanı Koşullu ile izlem yapılır. Bu hastanın başlangıç KDZ'si 4 saniyedir; hedef ≤3 saniyedir. Sıvı, laktat tamamen normalleşene kadar değil, laktatın düşüş eğilimi ve klinik yanıta göre bireyselleştirilerek verilmelidir.

Kortikosteroid?

SSC 2026 septik şokta IV kortikosteroid kullanılmasını önerir Koşullu. Vazopressör gereksinimi sürüyorsa hidrokortizon 200 mg/gün IV (bölünmüş doz veya sürekli infüzyon) eklenmesi uygundur.

Destek tedavileri (SSC 2026)

Konu	Bu hastada uygulama	Öneri
Glisemi	Glukoz 268 mg/dL → insülin başla (eşik ≥180 mg/dL)	Güçlü
VTE profilaksisi	DMAH, fraksiyone olmayan heparine tercih edilir; böbrek fonksiyonuna göre doz ayarı	Güçlü
VTE — kombinasyon	Tek başına farmakolojik profilaksi yeterli; mekanik profilaksi eklenmez	Koşullu
Stres ülser profilaksisi	Koagülopati + şok → risk faktörü var → PPI	Koşullu
Beslenme	72 saat içinde enteral beslenmeye başla	Koşullu
Transfüzyon	Kısıtlayıcı strateji	Güçlü
Ateş yönetimi	Klinik sonucu iyileştirmek amacıyla antipiretik verme; yalnızca konfor/ağrı için kullanılabilir	Karşı
RRT	Kesin endikasyon (refrakter hiperkalemi, asidoz, üremi, volüm yükü) yoksa başlama	Karşı
Bikarbonat	pH 7.31 → verme. (pH ≤7.2 + AKIN 2–3 olsaydı önerilirdi)	Karşı
Vitamin C · IVIG · vitamin D · kan purifikasyonu · probiyotik	Hiçbiri uygulanmaz	Karşı

24–48 saat: de-eskalasyon

Kültürde ESBL üretmeyen E. coli ürediğini ve duyarlılık profilinin geldiğini varsayalım. SSC 2026: mikrobiyolojik tanı ve duyarlılık mevcut olduğunda de-eskalasyon yapılmalıdır Güçlü. Rejim, duyarlılığa göre dar spektrumlu bir ajana (ör. seftriakson) daraltılır. Kaynak kontrolü sağlanmışsa daha kısa tedavi süresi tercih edilir Koşullu.

Resüsitasyon sonrası: aktif sıvı uzaklaştırma Koşullu

Vazopressör dozu azalmaya başladığında ve devam eden volüm genişletme gereksinimi kalmadığında — yani akut resüsitasyon fazı sona erdiğinde — pozitif sıvı dengesini geri almak için aktif sıvı uzaklaştırma uygulanması önerilir (SSC 2026 yeni önerisi). Önce diüretik; yetersizse ultrafiltrasyon. Karar verirken kardiyorespiratuvar fonksiyon, vazopressör dozu, klinik seyir, periferik ödem, kilo ve sıvı dengesi birlikte değerlendirilir.

72 saat: bakım hedefleri

SSC 2026, bakım hedefleri ve prognozun hasta ve/veya aileyle görüşülmesini iyi klinik uygulama olarak belirtir ve bu görüşmenin 72 saat içinde yapılmasını önerir Koşullu. Palyatif bakım ilkeleri tedavi planına entegre edilir; ancak rutin formal palyatif bakım konsültasyonu önerilmez Karşı.

Taburculuk planı

İlaç mutabakatı — tercihen eczacı temelli Koşullu. Metformin ve ramipril böbrek fonksiyonuna göre yeniden değerlendirilir.
Yazılı ve sözlü sepsis eğitimi — tanı, tedavi ve sepsis sonrası sık görülen sekeller anlatılır Koşullu.
Kritik hastalık sonrası izlem hizmeti önerilir Koşullu; fiziksel, bilişsel ve duygusal sorunlar için takip planlanır.
Mental sağlık desteği sunulur Koşullu; belirti varsa uzmana yönlendirilir.
Ekonomik ve sosyal destek gereksinimleri taranır; aşılama durumu (pnömokok, influenza) gözden geçirilir.

Neden önemli: Sepsisten sağ kalanların yaklaşık beşte birinde yeni veya kötüleşen fiziksel, bilişsel ya da mental sağlık sorunu gelişir. SSC 2026 taburculuk sonrası dönemi ilk kez bu genişlikte kılavuz kapsamına almıştır — sepsis bakımı hastaneden çıkışla bitmez.

Bilgi Testi · SSC 2026 Temelli

Sepsis & Septik Şok — 12 Soruluk Quiz

Soru 1 / 12Doğru: 0

doğru cevap