HIV/AIDS - Bursa Enfeksiyon Akademisi

Kasım 2024'te güncellenen bu el kitabı, Türkiye'deki HIV/AIDS yönetimi için temel başvuru kaynağı niteliğindedir. Rehber; güncel tanı algoritmaları, antiretroviral tedaviye (ART) başlama kriterleri ve tedavi değişikliği stratejilerini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Özellikle temas öncesi (PrEP) ve temas sonrası profilaksi (PEP) uygulamalarındaki yenilikler ile direnç yönetimi konuları detaylandırılmıştır. Ayrıca gebelik, ileri evre hastalık yönetimi ve eşlik eden komorbiditeler gibi özel hasta gruplarına yönelik güncel yönetim şemaları sunulmaktadır. Ülkemizdeki ilaç geri ödeme koşulları ve sağlık sistemi dinamikleri göz önüne alınarak hazırlanan bu sürüm, klinisyenler için pratik ve uygulanabilir bir yol haritası sağlamaktadır.

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından 2019 yılında yayımlanan bu rehber, ulusal HIV/AIDS yönetiminin resmi ve idari çerçevesini oluşturmaktadır. Belge, Türkiye'deki doğrulama testleri, bildirim sistemleri ve tanı algoritmaları konusunda yasal dayanak teşkil eden standartları içermektedir. Erişkin, adolesan ve pediatrik hasta gruplarında antiretroviral tedavi yaklaşımları, fırsatçı enfeksiyonların yönetimi ve aşı şemaları detaylandırılmıştır. Klinik pratikte yeni ilaçlar geliştirilmiş olsa da, bu rehber medikal-legal süreçler ve geri ödeme politikalarının temelini anlamak açısından halen geçerli bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan bu iş akış şeması, HIV'in anneden bebeğe vertikal geçişini minimize etmek amacıyla uygulanması gereken standart prosedürleri adım adım görselleştirmektedir. Belge; gebelik taramaları, HIV pozitif gebelerin takibi ve viral yük durumuna göre doğum şeklinin (vajinal veya sezaryen) belirlenmesi süreçlerini özetler. Doğum eylemi sırasında alınacak intrapartum önlemler ile yenidoğana uygulanacak antiretroviral profilaksi protokolleri net bir algoritma ile sunulmuştur. Özellikle acil durumlarda enfeksiyon hastalıkları, kadın doğum ve pediatri uzmanlarının hızlı ve ortak karar almasını kolaylaştıran, masaüstünde bulundurulması gereken pratik bir kılavuzdur.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 2024 yılında yayımlanan bu konsolide rehber, HIV ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların (CYBE) yönetimini entegre bir yaklaşımda ele almaktadır. Rehber, test hizmetlerinden başlayarak tedavi, bakım ve hizmet sunum modellerine kadar tüm sürekliliği kapsar. Özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde HIV ve CYBE servislerinin entegrasyonu, farklılaştırılmış hizmet sunumu (DSD) modelleri ve toplum tabanlı yaklaşımlar üzerinde durulmuştur. Kaynak sınırlı ortamlardan gelişmiş merkezlere kadar uygulanabilir evrensel standartları ve en güncel halk sağlığı stratejilerini içerir.

Bu teknik güncelleme, HIV profilaksisinde yeni bir dönem başlatan uzun etkili enjektabl Lenacapavir'in kullanımına ve buna eşlik etmesi gereken test stratejilerine odaklanmaktadır. WHO'nun PrEP seçeneklerine Lenacapavir'i dahil etmesiyle birlikte, direnç gelişimini önlemek amacıyla enjeksiyon öncesi uygulanması gereken hassas test protokolleri (viral yük vs.) detaylandırılmıştır. Doküman, uzun etkili PrEP ajanlarının klinik pratiğe entegrasyonu, uygulama sıklığı ve izlem kriterleri konusunda klinisyenlere ve politika yapıcılara kritik yönlendirmeler sunmaktadır.

WHO'nun güncellenen bu kılavuzu, mesleki veya cinsel şüpheli temas sonrası HIV bulaşını önlemek için uygulanacak PEP protokollerini içermektedir. Rehberde, PEP rejimlerinde tercih edilmesi gereken antiretroviral kombinasyonlar (özellikle Dolutegravir tabanlı şemalar) ve profilaksi süresi netleştirilmiştir. Ayrıca, PEP hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, basitleştirilmiş reçeteleme süreçleri ve riskli bireylerin PEP sonrasında Temas Öncesi Profilaksiye (PrEP) geçiş süreçlerinin nasıl yönetileceği konusunda güncel algoritmalar yer almaktadır.

Avrupa AIDS Klinik Derneği'nin (EACS) en güncel sürümü olan v12.1, klinisyenler için kapsamlı bir başvuru kaynağıdır. Rehber; antiretroviral tedaviye başlama, ilaç değiştirme stratejileri ve virolojik başarısızlık yönetimini detaylı tablolarla sunar. Sadece viral baskılanmayı değil, hastanın yaşam kalitesini de merkeze alarak; yaşlanan HIV'li bireylerde komorbiditelerin (kardiyovasküler, metabolik, renal hastalıklar) yönetimi, ilaç-ilaç etkileşimleri (DDI) ve ko-enfeksiyonlar (HBV, HCV, Tüberküloz) konusunda Avrupa standartlarını belirler.

ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Departmanı (HHS) tarafından güncellenen bu rehber, gebelik öncesinden doğum sonrasına kadar anne ve bebek sağlığını korumayı hedefler. Gebelikte güvenli antiretroviral ilaç kullanımı, farmakokinetik değişiklikler ve teratojenite riskleri hakkında en yeni verileri içerir. Özellikle anneden bebeğe geçişi (vertikal transmisyon) minimize etmek için doğum yönetimi ve yenidoğan profilaksi şemaları güncellenmiştir. Ayrıca, HIV ile yaşayan anneler için emzirme konusundaki değişen paradigmalar ve ortak karar verme süreçleri detaylıca ele alınmıştır.

Erişkin ve adolesan HIV hastalarında fırsatçı enfeksiyonların (FE) önlenmesi ve tedavisi üzerine odaklanan en kapsamlı rehberdir. Viral, bakteriyel, fungal ve paraziter enfeksiyonlara (PCP, Toksoplazmoz, CMV, TB vb.) yönelik profilaksi endikasyonları ve tedavi protokollerini içerir. Doküman ayrıca, antiretroviral tedaviye başlandığında ortaya çıkabilen İmmün Yenilenme İnflamatuar Sendromu'nun (IRIS) yönetimi ve bağışıklık sistemi toparlanan hastalarda profilaksinin ne zaman güvenle kesilebileceği (diskontinuasyon) konularında kanıta dayalı öneriler sunmaktadır.

ABD'nin temel tedavi kılavuzu olan bu belge, antiretroviral tedavi (ART) yönetiminin 'altın standartlarını' belirler. 'Tanı anında hızlı tedavi' (Rapid Start) yaklaşımları, başlangıç rejimi seçenekleri ve tedavi deneyimli hastalarda direnç yönetimi ana başlıklardır. Son güncellemede, uzun etkili enjektabl tedavilerin kullanım kriterleri ve kilo alımı gibi metabolik yan etkilerin yönetimi üzerinde durulmuştur. Klinisyenler için laboratuvar izlem takvimleri ve virolojik başarısızlık durumunda yol haritaları da sunulmaktadır.

Enfeksiyon hastalıkları uzmanları ve birinci basamak hekimleri için hazırlanan bu rehber, HIV ile yaşayan bireylerin sadece virüs kontrolünü değil, genel sağlık yönetimini hedefler. Kapsamlı bir bakım modeli çerçevesinde; yaşa uygun kanser taramaları, aşılama takvimleri, kardiyovasküler risk analizleri ve cinsel sağlık taramaları yer alır. Ayrıca, hastaların psikososyal iyilik hali, mental sağlık taramaları ve madde kullanım bozukluklarına yaklaşım gibi bütüncül tıp uygulamaları konusunda güncel pratik öneriler içermektedir.

Uluslararası AIDS Derneği (IAS) tarafından JAMA'da yayımlanan bu makale, 2024 yılı itibarıyla mevcut olan tüm antiretroviral ilaçların ve stratejilerin 'State of the Art' özetidir. Hem tedavi hem de önleme (PrEP/PEP) alanındaki en yeni ajanları, kapsid inhibitörleri gibi yeni ilaç sınıflarını ve geliştirilmekte olan molekülleri kapsar. Yoğun klinisyenler için literatürdeki karmaşık verileri sadeleştirerek; hangi hasta profilinde hangi ilacın tercih edilmesi gerektiğini özetleyen, yüksek impakt faktörlü ve prestijli bir derleme niteliğindedir.

BHIVA (İngiliz HIV Derneği) tedavi rehberi, 2025 ara güncellemesiyle birlikte EACS ve DHHS gibi kılavuzlardan ayrıştığı şu 4 temel noktada klinisyenlere güçlü bir perspektif sunar:

1- İkili Rejim (2DR) Başlangıcı: Uygun kriterlerdeki (HBsAg negatif, VL < 500.000, CD4 > 200) naif hastalarda DTG/3TC rejimi 'Alternatif' değil, 'Standart/Önerilen' başlangıç seçeneği olarak konumlandırılmıştır.

2- Kilo ve Metabolik Yönetim: TAF ve İntegraz İnhibitörü birlikteliğinin kilo artış riskine dikkat çekilir. Obezite riski olan hastalarda TAF yerine TDF kullanımı veya TAF içermeyen rejimler tartışmaya açılır.

3- Enjektabl Tedavi (CAB+RPV): Sadece uyum sorunu yaşayanlarda değil, 'hap yorgunluğu' (pill fatigue) yaşayan ve virolojik olarak baskılanmış hastalarda da uzun etkili enjektabl tedaviye geçiş güçlü bir seçenek olarak sunulur.

4- Kardiyovasküler Risk: Yaşlanan HIV popülasyonunda QRISK skorlaması ve statin kullanımı konusunda diğer rehberlere göre daha proaktif/agresif bir tutum sergiler.

Düşük Düzey Viremi (Low-Level Viraemia - LLV)
- Systematic Review (2025): The prevalence of low-level viraemia and its association with virological failure. (LLV'nin virolojik başarısızlıkla ilişkisini inceleyen güncel meta-analiz).
- Lancet (2023): The risk of sexual transmission of HIV in individuals with low-level HIV viraemia. (LLV durumunda bulaş riskini değerlendiren temel makale - U=U kavramı için kritik).

Komorbiditeler ve Organ Hasarı
- Kardiyovasküler (2025): Cardiovascular disease and its risk factors among people living with HIV. (Sistematik derleme ve meta-analiz).
- Nefroloji (2025): Kidney dysfunction and associated factors among adults living with HIV in Africa. (Böbrek disfonksiyonu risk faktörleri).
- Onkoloji (2025): Impact of HIV Infection on Hepatocellular Carcinoma: A Long-Term Prognostic Analysis. (HCC prognozu üzerine HIV etkisi).
- Genel (2020): HIV, drugs and the kidney. (İlaç nefrotoksisitesi üzerine derleme).

Tedavi ve Direnç
- WHO Raporu (2024): New report documents increase in HIV drug resistance to dolutegravir. (Dolutegravir direnci artışına dair DSÖ uyarısı).
- Gebelik (2024): Pharmacokinetics, safety, and efficacy of Biktarvy (BIC/FTC/TAF) in pregnant women. (Gebelikte Biktarvy kullanımı çalışma sonuçları).

Epidemiyoloji ve Halk Sağlığı
- Popülasyonlar (2025): Prevalence Among Transgender Populations Worldwide. (Transgender bireylerde küresel yaygınlık meta-analizi).
- StatPearls (2024): HIV and AIDS - General Update. (Kapsamlı klinik özet).
- WHO Strateji (2022): Global health sector strategies on HIV, viral hepatitis and STI (2022-2030).

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (HSGM) tarafından derlenen resmi ulusal verilerdir. 1985 yılından günümüze kadar Türkiye'deki doğrulanmış vaka sayıları, yaş gruplarına ve cinsiyete göre dağılımlar, bulaş yolları ve yıllık insidans artış trendlerini içerir. Ülkemizdeki epidemiyolojik durumu analiz etmek ve yerel sunumlarda kaynak göstermek için temel referanstır.

Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Ortak Programı (UNAIDS) tarafından yayımlanan küresel durum raporudur. Dünya genelinde HIV ile yaşayan kişi sayısı, yeni enfeksiyon oranları, AIDS'e bağlı ölüm sayıları ve 95-95-95 hedeflerine (Tanı, Tedavi, Viral Baskılanma) ulaşma durumunu gösterir. Küresel salgının boyutunu anlamak için en özet ve çarpıcı verileri sunar.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) tarafından yayımlanan bu rapor, Ulusal HIV Sürveyans Sistemi'nin (NHSS) en güncel verilerini sunmaktadır. Doküman; ABD genelinde yeni HIV tanı sayıları, HIV ile yaşayan kişi sayısı (prevalans) ve HIV tanısı almış kişilerdeki ölüm oranlarını detaylı bir şekilde analiz eder. Veriler; yaş, ırk/etnisite, bulaş kategorisi ve coğrafi dağılıma göre kırılımlı olarak sunulmuştur. Epidemiyolojik trendleri ve ABD'deki salgının yönünü anlamak için temel referans kaynağıdır.

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) detaylı veri tabanıdır. Bölgelere göre (Avrupa, Afrika, Amerika vb.) tedaviye erişim oranları, pediatrik HIV verileri, anneden bebeğe geçişin önlenmesi (PMTCT) istatistikleri ve mortalite verilerini kapsar. Akademik çalışmalar ve karşılaştırmalı analizler için ham veriye ulaşabileceğiniz kapsamlı bir kaynaktır.