Hantavirus Enfeksiyonları
Orthohantavirus · HFRS & HCPS · Kemirgen Kaynaklı Zoonoz
İki klinik tablo (renal sendromla seyreden kanamalı ateş HFRS & kardiyopulmoner sendrom HCPS), bulaş yolları, tanı algoritması ve destek tedavisi. Türkiye'de Puumala/Dobrava endemik; Mayıs 2026 MV Hondius Andes salgını güncellemesiyle.
Giriş & Tarihçe
- Hantaviridae ailesi, Orthohantavirus cinsi; Bunyavirales takımının üyesi (yeni taksonomi: Elliovirales)
- Zarflı, segmentli (S, M, L), negatif polariteli, tek zincirli RNA virüsü
- Lipid zarfı nedeniyle dış ortama dayanıksız; sıradan dezenfektan ve sabunlu suya duyarlı
- Doğal rezervuar: kemirgenler — her virüs tipinin kendine özgü kemirici konağı vardır (sıkı konak özgüllüğü)
- 50'den fazla tür tanımlanmış; en az 20'si insanda hastalığa yol açar
- İnsanda iki ana sendrom: HFRS (Renal Sendromla Seyreden Kanamalı Ateş — Eski Dünya) ve HCPS/HPS (Hantavirus Kardiyopulmoner Sendromu — Yeni Dünya)
- ~900 yıl önce — Çin tıp metinlerinde tanımlanma
- 1951–1953 (Kore Savaşı) — 3.000'den fazla ABD/Kore askerinde "Kore Kanamalı Ateşi" salgını
- 1976–1978 — Kore'de Hantaan Nehri civarında Apodemus agrarius'tan virüs izole edildi (Lee et al.)
- 1983 — DSÖ tabloyu "HFRS / Renal Sendromla Seyreden Kanamalı Ateş" olarak adlandırdı
- 1993 — ABD Four Corners (NM-AZ-CO-UT) salgını → Sin Nombre virüsü tanımlandı, "HCPS" kavramı doğdu
- 1996 — Arjantin'de Andes virüsü salgınında insandan insana bulaş ilk kez gösterildi
- 2004 — Türkiye'de yaban kemirgenlerde hantavirus varlığı saha çalışmasında saptandı
- 2009 Şubat — Türkiye'deki ilk doğrulanmış insan salgını: Bartın-Zonguldak (PUUV ağırlıklı)
- 2026 Mayıs — MV Hondius yolcu gemisi Andes hantavirus salgını (DSÖ DON 599)
Etiyoloji & Viroloji
- S segmenti: nükleokapsid (N) proteini kodlar — IgG/IgM testlerinin başlıca antijenidir
- M segmenti: glikoproteinler (Gn, Gc) — nötralizan antikor hedefi, hücre girişinde rol alır
- L segmenti: RNA bağımlı RNA polimeraz (replikaz)
- Hücre reseptörü: patojenik suşlar için β3 integrin; non-patojenik suşlar β1 integrin kullanır
- Sitopatik etki yok → patogenez tamamen immün aracılıdır (sitokin fırtınası, T-hücre yanıtı)
| Virüs | Konak Kemirgen | Coğrafya | Sendrom · CFR |
|---|---|---|---|
| Hantaan (HTNV) | Apodemus agrarius | Asya (Kore, Çin, Rusya) | HFRS ağır · %5–15 |
| Dobrava (DOBV) | Apodemus flavicollis/agrarius | Balkanlar, Türkiye, Doğu Avrupa | HFRS orta–ağır · %1–12 |
| Puumala (PUUV) | Myodes glareolus (banka faresi) | K-B Avrupa, Türkiye (Karadeniz) | HFRS hafif (Nephropathia epidemica) · <%1 |
| Seoul (SEOV) | Rattus norvegicus (kahverengi sıçan) | Dünya geneli (kentsel) | HFRS orta · <%1 |
| Sin Nombre (SNV) | Peromyscus maniculatus | K. Amerika | HCPS · %30–40 |
| Andes (ANDV) | Oligoryzomys longicaudatus | Arjantin, Şili | HCPS + insandan insana bulaş · %25–35 |
Puumala (PUUV) ağırlıklı: Bartın, Zonguldak, Giresun, Düzce, Kastamonu. Dobrava (DOBV): Giresun, Kastamonu, Ankara (Kazan). SEOV ve Tula varlığı da öngörülmektedir. Ülkemizdeki tüm tablolar HFRS şeklindedir; HCPS bildirimi yoktur.
Hantavirus türleri arasında insandan insana bulaş yeteneği gösterilmiş tek tür. 1996 Arjantin salgını + sonraki Şili/Arjantin küme vakaları + 2026 MV Hondius gemi salgını. Yakın ve uzun süreli temas gerektirir; nadir görülür.
Güncel Salgın · Mayıs 2026
1 Nisan 2026'da Arjantin Ushuaia limanından hareket eden, 23 ülkeden 147 yolcu taşıyan gemide şiddetli solunum yolu hastalığı kümelenmesi DSÖ ve ECDC'ye bildirildi. 4 Mayıs'ta Cabo Verde açıklarında demirletildi; 6 Mayıs'ta PCR ile Andes hantavirus (Orthohantavirus andesense) doğrulandı.
- Andes suşunun bilinen insandan insana bulaş potansiyeli salgının dikkat çekmesinde önemli rol oynadı
- Mevcut vakalarda bulaşın çevresel maruziyet (gemideki kemirgen aerosolü) sonucu mu yoksa insandan insana mı gerçekleştiği henüz netleştirilmemiştir
- Gemi mürettebatı ve yolcuların büyük çoğunluğu Güney Amerika'da Andes endemik bölgelerinden kalkış öncesi geçti
- İnkübasyon süresinin uzun ve değişken olması (2–4 hafta tipik, max 8 hafta) kaynak tespitini güçleştirmektedir
Türkiye perspektifi: Güney Amerika seyahat öyküsü olan, gripal/solunum semptomları + trombositopeni + hızlı kötüleşme gösteren ateşli hastalarda HCPS / Andes ayırıcı tanıda yer almalıdır. Erken yoğun bakım sevki kritik.
Bulaş & Epidemiyoloji
- Enfekte kemirgenlerin idrar, dışkı ve tükürüklerinde virüs bulunur
- Aerosol inhalasyonu (en önemli yol): havasız ortamlarda (depo, ahır, kiler, kullanılmayan binalar) kemirgen sekresyonlarının kuruyup tozlaşması ve solunması
- Direkt temas: canlı/ölü kemirgen ile temas; deri bütünlüğü bozuksa risk artar
- Isırılma: kemirgen ısırığı (nadir bulaş yolu)
- Kontamine yiyecek/su: teorik olarak mümkün, epidemiyolojik olarak nadir
- İnsandan insana bulaş: yalnızca Andes suşu için bildirilmiştir; çok yakın ve uzun süreli temas gerektirir
- İnkübasyon: 1–8 hafta (HCPS için tipik 2–4 hafta; HFRS 2–4 hafta)
- Dünyada yılda ~150.000–200.000 HFRS vakası; ağırlıklı Çin, Kore, Rusya
- Avrupa'da PUUV kaynaklı yılda binlerce vaka; İskandinavya, Almanya, Fransa, Finlandiya yüksek endemik
- HCPS: ABD'de 1993'ten bu yana ~850 vaka; mortalite ~%35
- HCPS: G. Amerika'da Şili-Arjantin Patagonya bölgesi Andes endemik
| Yıl | Vaka | Yıl | Vaka | Yıl | Vaka |
|---|---|---|---|---|---|
| 2009 | 31 | 2015 | 4 | 2021 | 12 |
| 2010 | 58 (max) | 2016 | 21 | 2022 | 16 |
| 2011 | 34 | 2017 | 36 | 2023 | 10 |
| 2012 | 16 | 2018 | 10 | 2024 | 13 |
| 2013 | 10 | 2019 | 17 | 2025 | 12 |
| 2014 | 19 | 2020 | 17 | Toplam ≈ 327 | |
- 2009–2025 toplam ölüm: 14 (vakaların yaklaşık %4'ü); 2025 yılında ölüm bildirilmedi
- Bartın seroprevalans %5.2 · Giresun %3.2 · Düzce/Yığılca/Kırık köyü 2017: %13.6
- Bildirim yapılan iller: Zonguldak, Bartın, Düzce, Giresun, İstanbul, Çanakkale, Erzurum
- Mevsim: PUUV ilkbahar–erken yaz piki; HTNV ilkbahar–yaz
- Kırsal alanda yaşayanlar, çiftçiler, orman işçileri, askerler, avcılar, kampçılar
- Uzun süre kullanılmamış bina, ahır, bodrum, kiler, depo temizliği yapanlar
- Haşere kontrol işçileri, inşaat ve kamu hizmeti çalışanları
- Ekoturizm faaliyetlerine katılanlar (özellikle endemik bölgelerde)
- Andes endemik bölgesi (G. Amerika): yakın temas ortamlarında risk artar
Patogenez
- İnhalasyon sonrası alt solunum yolunda dendritik hücreler ve alveolar makrofajlar aracılığıyla sistemik yayılım
- Birincil hedef hücre: vasküler endotel hücreleri; doğrudan sitopatik etki yok
- Patogenez tamamen immün aracılı: CD8+ T hücre yanıtı + sitokin fırtınası (TNF-α, IL-6, VEGF-A↑)
- VEGF-A artışı: parahücresel permeabiliteyi artırır → kapiller sızma sendromu
- Trombositopeni: trombosit tüketimi (endotel aktivasyonu) + kemik iliği baskılanması
- DİK eğilimi: doku faktörü (TF), trombin, fibrin artışı; HCPS'te PAI-1↑ → fibrinoliz baskılanması (HCPS'te HFRS'ye göre kanama daha az)
Böbrek endotelinde yoğun tutulum → interstisyel nefrit → tübüler nekroz. Glomerüler geçirgenlik ↑ → proteinüri, hematüri. Retroperitoneal ödem karakteristik. 5 klinik evre: ateşli → hipotansif → oligurik → diuretik → iyileşme.
Pulmoner kapiller endotel tutulumu → akciğerlerde sızma → non-kardiyojenik pulmoner ödem. Miyokard depresyonu → kardiyojenik şok bileşeni. ARDS tablosu. 3 evre: prodromal → kardiyopulmoner → diuretik/iyileşme.
Klinik Tablolar
Türkiye'de PUUV kaynaklı HFRS (nephropathia epidemica): Genellikle hafif–orta şiddet. Şiddetli hipotansiyon ve şok daha az sık. Oligüri hastaların yaklaşık yarısında gelişir. Mortalite <%1. DOBV kaynaklı olgular daha ağır seyredebilir.
Tanı Algoritması
- HFRS: Trombositopeni + akut böbrek yetmezliği birlikteliği + kırsal/kemirgen teması öyküsü
- Yüz flushingi + konjonktival hiperemi + peteşi + retroorbital ağrı triadı
- BT'de retroperitoneal ödem — bilateral perirenal sıvı; HFRS için karakteristik
- HCPS: G. Amerika seyahati + gripal prodrom + ani gelişen pulmoner ödem + ARDS
- Hemogramda atipik lenfositler, hemokonsantrasyon, trombositopeni triadı
- Trombosit <150.000/mm³ → ikinci basamağa sevk
- Üre >40 mg/dL veya kreatinin >1.6 mg/dL → kan örneği alınır
- Pozitif sonuç + yükselen üre–kreatinin + düşen trombosit → üçüncü basamağa sevk
| Yöntem | Materyal | Yorum / Zaman |
|---|---|---|
| RT-PCR | Kan, serum, idrar, doku | Erken evrede değerli (ilk 7–10 gün); MV Hondius vakaları PCR ile doğrulandı |
| IgM ELISA | Serum | Akut enfeksiyon tanısı; semptom başlangıcından kısa süre sonra pozitifleşir |
| IgG ELISA | Serum (akut + konvalesan) | 4× titre artışı = akut; tek başına geçirilmiş enfeksiyon / seroprevalans göstergesi |
| IFA (İmmünfloresan) | Serum | EIA ile paralel; tanı konfirmasyonu |
| İmmünoblot (Western Blot) | Serum | Tip tayini; çapraz reaktivite ayrımı |
| FRNT | Serum | Altın standart tip tayini; referans laboratuvar gerektirir |
| Hemogram | — | Trombositopeni, atipik lenfosit, lökositoz + sola kayma, hemokonsantrasyon |
| Akciğer grafisi / BT | — | HCPS: bilateral infiltrasyon, plevral efüzyon. HFRS: retroperitoneal ödem |
Erken başvurularda testler negatif çıkabilir. Klinik şüphe sürüyorsa testler 5–7 gün sonra tekrarlanmalıdır. PCR akut fazda, IgM/IgG seroloji ise birkaç gün sonra daha güvenilir sonuç verir. Türkiye'de HSGM Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarı tip tayini yapar; bildirimi zorunludur.
Tedavi
- Hantavirus enfeksiyonlarında spesifik antiviral tedavi standardı yoktur; temel yaklaşım destek tedavisidir
- Erken tanı ve uygun yoğun bakım takibi sağkalımın belirleyicisidir
- Sıvı-elektrolit dengesinin dikkatli yönetimi — özellikle HCPS'te aşırı sıvı yüklemesinden kaçınılmalı (akciğer ödemi riski)
- Hemodinamik izlem; hipotansiyonda vazopressör (norepinefrin tercih)
- Oksijen desteği; hipoksemide noninvaziv → invaziv mekanik ventilasyon
- Trombositopeniye yönelik destek; aktif kanama + trombosit <20.000/mm³ ise replasman
| Bileşen | Detay |
|---|---|
| Ribavirin IV | Erken evrede (ilk 4–5 gün) başlanırsa mortalite/morbiditeyi azaltır (Huggins et al. 1991, RKÇ). Yükleme 33 mg/kg IV → idame 16 mg/kg/8 saat × 4 gün → 8 mg/kg/8 saat × 3 gün. Yan etki: hemolitik anemi, hiperbilirübinemi, bradikardi. |
| Sıvı yönetimi | Hipotansif evrede dikkatli resüsitasyon (MAP ≥65 mmHg); oligürik evrede kısıtlama; diuretik evrede yeterli replasman |
| Renal replasman | Oligürik evrede gerekebilir: intermitan hemodiyaliz veya CRRT; hiperkalemi/asidoz/sıvı yükü endikasyonları |
| Elektrolit takibi | K⁺, Na⁺, Ca²⁺ günlük; oligürik evrede hiperkalemi, diuretik evrede hipoK/hipoNa |
- Erken yoğun bakım — kardiyopulmoner faza geçiş saatler içinde gerçekleşir; düşük eşikle YBÜ yatışı
- Mekanik ventilasyon; ileri olgularda ECMO (en erken dekompansasyon bulgusunda — Şili deneyiminde %80'e varan sağkalım)
- Ribavirin HCPS'te etkisizdir (Mertz et al. 2004 plasebo kontrollü çalışma); rutin önerilmez
- Sıvı yönetimi konservatif; pulmoner ödem riski yüksek
- Vazopressör + inotrop; kardiyojenik şokta erken destek
HFRS'de ribavirin erken başlanırsa yararlıdır; HCPS'te etkisizdir. Bu fark, virüs tipinin ve sendromun erken tanımlanmasını klinik açıdan kritik kılar. Araştırma aşamasında: favipiravir in vitro ve hayvan modellerinde umut vermekte; klinik veri sınırlı.
Korunma & Aşı
- Çin ve Kore'de bazı HFRS suşlarına yönelik onaylı aşılar mevcut (inaktive, hücre kültürü temelli)
- Küresel ölçekte yaygın kullanılan standart bir hantavirus aşısı yoktur
- Türkiye'de ruhsatlı insan hantavirus aşısı bulunmamaktadır
- HCPS için aşı geliştirme çalışmaları sürmektedir; faz çalışmaları
- Havalandırma: uzun süre kullanılmamış mekanları (çatı, bodrum, kiler, ahır) temizlemeden önce en az 30 dakika havalandırın
- Süpürmeyin! Toz aerosolizasyonu en büyük risktir — ıslak temizlik şarttır
- Kemirgen dışkı/idrarı üzerine 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu serpin, ıslandıktan sonra eldivenle bezle silin, çift kat poşete koyup atın
- Riskli alanlarda FFP2/N95 maske, eldiven, mümkünse gözlük
- Kapanla yakalanan farenin vücut bütünlüğü bozulmamalı; üzerine 1/10 çamaşır suyu serpip eldivenle çift poşete
- Yiyecekler kapaklı kaplarda; mutfakta açıkta yiyecek bırakmamak
- Yapısal: duvar deliklerini ve çatlakları onarın; ahır/odunlukların boyalı-badanalı tutulması
- Kamp/outdoor: kemirici yuvası olmayan yerler; uyku tulumu yere değil platforma; evcil kemirgenden kaçınma (özellikle çocuklar)
- Hantavirus hastasında standart önlemler genelde yeterlidir; karantina gerekli değildir
- Aerosol/sıçrama riski olan işlemlerde cerrahi maske, gözlük, eldiven
- Andes suşu özelinde insandan insana bulaş potansiyeli nedeniyle yakın temasta FFP2/N95 ve gözlük kullanılmalı
- Laboratuvar örnekleri için BSL-2/biyogüvenlik kabini; viral kültür BSL-3
- Şüpheli vakalar HSGM'ye bildirilmelidir (zorunlu bildirim)
Klinisyen için anahtar noktalar: Coğrafya tabloyu belirler — Asya/Avrupa → HFRS; Amerika → HCPS. Kemirgen teması + ateş + trombositopeni üçlüsü hantavirusu düşündürmeli. Erken yoğun bakım sağkalımın belirleyicisidir. Türkiye'de HFRS dominant; HCPS için G. Amerika seyahati sorulmalı. Andes dışında insandan insana bulaş yoktur.
Klinik Rehberler
MV Hondius yolcu gemisinde başlayan ve çok ülkeli yayılım gösteren Andes hantavirus salgınına ilişkin DSÖ resmi bildirim. Vaka tanımları, sürveyans önerileri, sınırlar arası temas takibi ve yolcu/mürettebat yönetimi için güncel rehber. PCR doğrulanmış Andes virüs kümelenmesi için referans bildirim.
Tam Metni GörüntüleAvrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nin MV Hondius salgınına ilişkin sürveyans güncellemesi ve Avrupa için risk değerlendirmesi. AB ülkelerinde temaslı yolcuların izlenmesi, klinik şüphe kriterleri ve laboratuvar tanı önerilerini içerir.
Tam Metni GörüntüleTürkiye'deki HFRS olgularının sürveyansı, sevk kriterleri (trombosit <150.000/mm³, kreatinin >1.6 mg/dL eşikleri), laboratuvar tanı algoritması ve bildirimi zorunlulukları dahil ulusal rehber. Bartın, Giresun, Düzce saha çalışmaları temel alınmıştır. 2026 güncellemesinde Andes/HCPS seyahat öyküsü değerlendirmesi eklenmiştir.
Tam Metni GörüntüleHCPS (Hantavirus Pulmoner Sendromu) ve HFRS'ye yönelik klinik tanı kriterleri, semptom profili, laboratuvar değerlendirmesi, tedavi yaklaşımı ve bildirim gerekliliklerini içeren güncel CDC klinik rehberi. Erken ECMO endikasyonları, ribavirin kararları (HFRS'de erken evrede etkili / HCPS'te etkisiz) ve Sin Nombre virüsü sürveyans verileri.
Tam Metni GörüntüleAvrupa'daki hantavirus epidemiyolojisi, Puumala ve Dobrava ağırlıklı suş dağılımı, klinik tablolar, tanı yöntemleri ve önleme stratejileri. AB üye ülkelerindeki sürveyans verileri, mevsimsellik ve kemirici populasyon takibi konularında temel başvuru kaynağı.
Tam Metni GörüntüleHFRS ve HCPS'nin klinik yönetimine odaklanan kapsamlı derleme: patogenez, organ tutulumu, destekleyici tedavi basamakları, ribavirin ve favipiravir kanıt düzeyi, ECMO deneyimi (Şili kohortu) ve uzun dönem prognoz verileri. Lancet Infect Dis 23:e371–e382.
Tam Metni GörüntüleŞikâyet: 48 yaşındaki erkek hasta, 5 gündür süren yüksek ateş, şiddetli bel ve baş ağrısı, bulantı–kusma şikâyetleriyle başvurdu. İdrar miktarında bir gündür belirgin azalma fark etmiş.
FM: Ateş 39.2°C · TA 90/60 mmHg · Nb 110/dk. Yüzde belirgin kızarma (flushing), konjonktival hiperemi, bel ve kostovertebral açı hassasiyeti (++), sağ aksillada birkaç peteşi. Solunum sesleri doğal; kardiyak muayene taşikardi dışında özelliksiz.
Lab: Lökosit 14.200/mm³ (sola kayma), Hb 16.8 g/dL (hemokonsantrasyon), Trombosit 48.000/mm³, üre 86 mg/dL, kreatinin 3.8 mg/dL, ALT 68 U/L, LDH 420 U/L. Tam idrar: proteinüri (++), hematüri (+). BT abdomen: bilateral retroperitoneal/perirenal ödem.
HFRS şüphesini güçlendiren bulgular:
- Epidemiyolojik bağlam: Bartın, Nisan ayı (PUUV piki), kırsal, kemirgen teması, ahır temizliği — Türkiye'deki PUUV salgınlarının prototipi
- Trombositopeni + akut böbrek yetmezliği birlikteliği — HFRS'nin kardinal bulgusu
- Yüz flushingi + konjonktival hiperemi + peteşi — hemorajik ateş özellikleri
- Retroperitoneal/perirenal ödem (BT) — HFRS'ye oldukça özgü; diğer nefritleri dışlamada değerli
- Hemokonsantrasyon (Hb 16.8) — vasküler sızma sendromu göstergesi
- Hipotansiyon (90/60) + taşikardi — hipotansif evrenin başlangıcı
Klinik evreleme: Hasta semptom başlangıcının 5. gününde, oligüri başlamış, hemokonsantrasyon belirgin, hipotansif → 2.–3. evre geçişi (hipotansif → oligurik). Bu pencere mortalitenin en yüksek olduğu kritik evredir; YBÜ takibi gerekir.
Tanı testleri (eş zamanlı gönderilmeli):
- Serum hantavirus IgM ELISA — birincil test; semptom başlangıcından kısa süre sonra pozitifleşir
- Serum hantavirus IgG ELISA — başlangıç titresi; konvalesan örnekle 4× artış akut tanıyı destekler
- Serum + idrar RT-PCR — 5. gün, erken evre, PCR hâlâ pozitif olabilir; tip tayini de mümkün
- KKKA serolojisi/PCR — paralel gönderilmelidir; ayırıcı tanı için kritik (özellikle Anadolu'da)
- Leptospira IgM, sepsis odakları için kan kültürü, koagülasyon paneli (PT/aPTT, fibrinojen, D-dimer)
- Örnekler HSGM Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarı'na sevk edilmeli; bildirimi zorunludur
Türkiye'deki büyük çoğunluk PUUV (hafif seyirli) olsa da, klinik ağır görünüyorsa (DOBV olabilir) erken müdahale daha önemli hale gelir.
Ribavirin IV (erken evrede):
- Yükleme: 33 mg/kg IV tek doz
- İdame: 16 mg/kg/8 saat × 4 gün → 8 mg/kg/8 saat × 3 gün
- Hb takibi (hemolitik anemi yan etkisi); hiperbilirübinemi, bradikardi izlemi
- Kanıt düzeyi: Huggins et al. 1991 RKÇ — erken evrede mortalite/morbidite azalır
Hipotansif evre yönetimi (şu an):
- Dikkatli IV sıvı resüsitasyonu — aşırı sıvı vasküler sızma + pulmoner ödem riskini artırır
- Hedef: ortalama arter basıncı ≥65 mmHg
- Yetersiz yanıtta vazopressör (norepinefrin tercih)
- YBÜ yatışı; CVP/invazif arteriyel monitorizasyon
Oligurik evre (sonraki 3–7 gün beklenir):
- Sıvı kısıtlaması — idrar çıkışı + insensible kayıp + 500 mL formülü
- Hiperkalemi: K⁺ kısıtlaması, gerekirse kayıştırıcı reçineler / IV insülin-glukoz
- Kreatinin, üre, K⁺, asit-baz dengesi günlük takip
- Diyaliz endikasyonları: hiperkalemi (refrakter), sıvı yükü, üremik komplikasyonlar, asidoz → erken karar; intermitan HD veya CRRT
| Tanı | Lehine | Ayırt Eden |
|---|---|---|
| Hantavirus HFRS | Bartın/Karadeniz, kemirgen teması, retroperitoneal ödem, flushing, hemokonsantrasyon | Seroloji + PCR ile konfirme |
| KKKA (Kırım-Kongo) | Ateş + trombositopeni + organ yetmezliği, endemik TR | Kene teması, AST/ALT/LDH belirgin yüksek; retroperitoneal ödem nadir |
| Leptospiroz (Weil) | Kırsal, hayvan/su teması, ABY | Sarılık ön planda, konjunktival kanama, miyalji yüksek; IgM Leptospira |
| Sepsis + DİK | Trombositopeni, koagülopati, organ yetmezliği | Belirgin enfeksiyon odağı; kan kültürleri pozitif; prokalsitonin ↑↑ |
| TTP / HÜS | Trombositopeni + ABY | Mikroanjiopatik hemolitik anemi (şistositler), nörolojik bulgular; ADAMTS13 |
| Akut viral hepatit + ABY | Ateş, halsizlik | Belirgin transaminaz yüksekliği, sarılık; serolojik markerlar |
| Riketsiyoz / Q ateşi | Kırsal, hayvan teması, ateş | Döküntü tipi farklı (rikets), atipik pnömoni (Q); seroloji |
Türkiye'de Nisan–Eylül arası ateşli hastada KKKA ve hantavirus HFRS sıklıkla aynı anda akla gelmeli; ikisi için de bildirimi zorunluluk vardır.
Prognoz: PUUV kaynaklı HFRS'de mortalite <%1. Bu hasta standart tedavi + erken renal destekle tam iyileşme bekler. Kalıcı böbrek hasarı nadir.
Taburculuk sonrası:
- 1. ay ve 3. ay böbrek fonksiyon kontrolü (kreatinin, idrarda protein)
- Halsizlik ve egzersiz kapasitesinde azalma haftalar sürebilir → kademeli aktivite
- Uzun dönem (nadir) komplikasyonlar: tubulointerstisyel nefropati, hipertansiyon, Guillain-Barré, hipofizer yetmezlik
Aile ve yakın çevre yönetimi:
- İnsandan insana bulaş yoktur (Andes hariç) → aile izolasyonu gerekmez
- Aynı ortamda yaşayanlar için kemirici kontrolü ve ahır/depo hijyeni eğitimi
- Ahır temizliği yapılacaksa: önce 30 dk havalandırma → 1/10 çamaşır suyu → ıslak temizlik (süpürmeyin!) → FFP2/N95 maske + eldiven
- Yiyecekler kapaklı kaplarda; duvar deliklerinin kapatılması; düzenli kemirici mücadelesi
