Hantavirüs Enfeksiyonu
Orthohantavirus · Andes salgını (MV Hondius) · HCPS & HFRS
Nisan–Mayıs 2026'da bir yolcu gemisinde başlayan Andes hantavirus salgınına 14 Mayıs 2026 itibarıyla güncel bakış: vakaların güncel dağılımı, klinik tablolar (HFRS & HCPS), bulaş yolları, korunma ve Türkiye perspektifi.
1 Nisan 2026'da Arjantin'in Ushuaia limanından hareket eden Hollanda bayraklı yolcu gemisi MV Hondius'ta 23 ülkeden 147 kişi bulunmaktaydı. 2 Mayıs'ta DSÖ ve ECDC'ye şiddetli solunum hastalığı kümelenmesi bildirildi; 4 Mayıs'ta DON 599, 8 Mayıs'ta DON 600 ve 13 Mayıs'ta DON 601 yayımlandı. Suş 6 Mayıs'ta Andes hantavirus (Orthohantavirus andesense) olarak PCR ile teyit edildi.
8 Mayıs'tan sonraki gelişmeler: 2 ek doğrulanmış vaka (Fransa & İspanya — İspanya vakası asemptomatik, repatriasyon sonrası tarama ile bulundu) ve 1 belirsiz vaka (ABD'ye nakledilen kişide bir lab PCR+ bir lab PCR–; retest devam ediyor). Tüm doğrulanmış vakalar Andes virüsü için pozitif. Eski yolcular şu ülkelerde hastane/karantinada izleniyor: Avustralya, Kanada, Fransa, Almanya, Hollanda, Saint Helena, Singapur, Güney Afrika, İspanya, İsviçre, Türkiye, ABD.
Önemli not: Andes virüsü, hantavirüsler arasında insandan insana sınırlı bulaş kapasitesi belgelenmiş tek türdür. ECDC ve DSÖ'ye göre bu salgında çevresel kaynak (gemiye binmeden önce Güney Amerika'da kemirgen teması) ile gemide sınırlı sekonder insan-insan bulaşı bir arada olası kabul ediliyor. Viral genom dizilimi vakalar arası yüksek benzerlik gösteriyor (ortak kaynak + sınırlı sekonder bulaş hipotezi).
Etiyoloji & Tarihçe
- Elliovirales takımında, Hantaviridae ailesi, Orthohantavirus genusu (Bunyavirales takımı bazı eski kaynaklarda)
- Zarflı, segmentli (S, M, L), negatif polariteli RNA virüsü
- İnsanda hastalık oluşturan başlıca türler: Hantaan, Seoul, Dobrava-Belgrade, Puumala, Sin Nombre, Andes
- Doğal rezervuar: kemirgenler; Andes virüsü için ana rezervuar Oligoryzomys longicaudatus (uzun kuyruklu pirinç faresi)
- Lipid zarfı nedeniyle dış ortama dayanıksız; sıradan dezenfektan ve sabunlu suya duyarlı
- ~900 yıl önce — Çin metinlerinde tanımlanma
- 1950–53 (Kore Savaşı) — Amerikalı/Koreli askerlerde "Kore Kanamalı Ateşi" salgını
- 1978 — Kore'de Hantaan nehri civarında bir kemirgenden virüs izole edildi
- 1983 — DSÖ tabloyu "Renal Sendromla Seyreden Kanamalı Ateş (HFRS / RSHA)" olarak adlandırdı
- 1993 — ABD Four Corners salgını → "Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendrom (HCPS)" tanımlandı (Sin Nombre virüsü)
- 1996 — Arjantin'de Andes virüsü salgınında insandan insana bulaş ilk kez gösterildi
- 2026 (devam eden) — MV Hondius gemisinde Andes salgını; DON 599 (4 May), DON 600 (8 May), DON 601 (13 May)
Andes virüsü, Arjantin ve Şili'nin And dağları kuşağında endemik; ancak Ushuaia (Tierra del Fuego), O. longicaudatus'un bilinen endemik alanından yaklaşık 1.500 km güneyde. Bu bölgede daha önce vaka kaydedilmemişti. Vakaların ilk birkaçı gemiye binmeden önce Güney Amerika'da seyahat etmişti. Genomik analizler 8 Mayıs'ta Virological.org'da yayımlandı; sekanslar birbirine çok yakın → ortak ya da sınırlı sayıda zoonotik bulaş + gemide sekonder insan-insan bulaşı en olası senaryo.
Bulaş Yolları
Enfekte kemirgenlerin idrar, dışkı ve tükürüklerinde virüs bulunur. İnsana bulaş başlıca dört yolla olur:
- Aerosol inhalasyonu (en önemli yol): havasız ortamlarda (depo, ahır, kiler, kullanılmayan binalar) kemirgen sekresyonlarının kuruyup tozlaşması ve solunması
- Direkt temas: canlı/ölü kemirgen ile temas; semptom başlangıcından 2–4 hafta önce aynı kapalı ortamda bulunma öyküsü tipiktir
- Isırılma: kemirgen ısırığı (nadir bulaş yolu)
- İnsandan insana bulaş: yalnızca Andes suşu için belgelenmiştir; yakın, uzun süreli ve genellikle korunmasız temas gerektirir. Erken hastalık fazında daha yüksek bulaşıcılık olası. Asemptomatik bulaş kesin olarak dışlanmamıştır.
- Kontamine yiyecek/su yoluyla bulaş teorik olarak mümkün ama epidemiyolojik olarak nadir
İnkübasyon süresi 1–6 hafta (bazı kaynaklarda 1–8 hafta) arasında değişir; HCPS için tipik olarak 2–4 hafta. Bu uzun ve değişken inkübasyon, kaynağın tespitini güçleştirir ve geminin tahliyesinden sonra bile yeni vakaların ortaya çıkmasına yol açabilir (nitekim 11 Mayıs sonrası iki yeni doğrulanmış vaka bildirildi).
- Doğrulanmış: ANDV PCR(+) veya tip-spesifik antikor (+) olan kişi
- Muhtemel: Aynı taşıt veya temaslıda ANDV uyumlu klinik bulgular (ateş ≥38°C + miyalji/halsizlik/GIS/solunum bulgusu); ön testte hantavirüs jenerik pozitiflik
- Şüpheli temaslı: 5 Nisan 2026'dan itibaren MV Hondius veya bilinen doğrulanmış vakayla aynı taşıtta/uçakta bulunan kişi
- Non-case: İlk başta şüpheli/muhtemel kabul edilip PCR + seroloji ile ANDV negatif çıkan kişi
- Kırsal alanda yaşayanlar, çiftçiler, orman işçileri, askerler, avcılar, kampçılar
- Uzun süre kullanılmamış bina, ahır, bodrum, kiler, depo temizliği yapanlar
- Haşere kontrol işçileri, inşaat ve kamu hizmeti çalışanları
- Kemirgen istilası olan kapalı alanlarda çalışanlar
- Ekoturizm faaliyetlerine katılanlar (özellikle endemik bölgelerde)
- Andes endemik bölgesi (Güney Amerika): Arjantin, Şili güneyi — yakın temas ortamlarında risk artar
Klinik Tablolar
Hantavirüs enfeksiyonları iki ana klinik tablo oluşturur. Coğrafi dağılım ve sorumlu virüs türü, hangi tablonun ortaya çıkacağını belirler:
Renal Sendromla Seyreden Kanamalı Ateş
- Sorumlu: Hantaan, Seoul, Puumala, Dobrava
- Hedef organ: böbrek (akut böbrek hasarı)
- Ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, karın-bel ağrısı
- Trombositopeni, proteinüri
- 4 klinik dönem (aşağıda)
- Mortalite: %1–10 (suşa göre)
- Türkiye'de görülen tablo
Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendrom
- Sorumlu: Sin Nombre, Andes
- Hedef organ: akciğer + kalp
- Grip benzeri prodrom → hızlı kötüleşme
- Akciğer ödemi, ARDS, kardiyojenik şok
- Trombositopeni belirgin
- Mortalite: %20–50 (Andes için ortalama ~%35)
- MV Hondius'taki güncel salgın bu formdur
Ateş, baş ağrısı, şiddetli miyalji, susama, iştahsızlık, bulantı-kusma. Yüz/boyun/sırtta kızarıklık, periorbital ödem, konjunktival kızarıklık, fotofobi, retroorbital ağrı, basınç altındaki bölgelerde peteşi.
Kan basıncı düşmesi, taşikardi, sitokin aktivasyonu, hematokrit yükselmesi, lökositoz + sola kayma, atipik lenfositler, trombositopeni, proteinüri, düşük idrar dansitesi. Şok daha az görülür.
Akut böbrek hasarı, kanama eğilimi (hastaların ~%10'unda), oligüri (~%50). Sırt ağrısı + kostovertebral açı hassasiyeti. Diyaliz ihtiyacı doğabilir. Bu dönemde mortalite riski en yüksek.
Diürez başlar, böbrek fonksiyonu düzelmeye başlar. Dehidratasyon ve elektrolit dengesizliği riski yüksek; sıvı-elektrolit yönetimi kritik. İyileşme haftalar sürebilir.
- Prodromal faz (3–6 gün): ateş, miyalji, halsizlik, baş ağrısı, gastrointestinal semptomlar (bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı). Grip/soğuk algınlığı/influenza/COVID-19 ile karışır.
- Kardiyopulmoner faz (saatler içinde başlar): hızlı ilerleyen nefes darlığı, taşipne, hipoksi, hipotansiyon, akciğer ödemi, ARDS, kardiyojenik şok
- Laboratuvarda: trombositopeni, hemokonsantrasyon (Hct↑), atipik lenfositler, laktat ↑
- Akciğer grafisi: bilateral diffüz infiltrasyonlar, plevral efüzyon
- Mortalite genelde ilk 24–48 saatte kardiyojenik şokla; ECMO desteği sağkalımı artırabilir (Dietl et al., 2008)
Tanı
Klinik şüphe tanının köşe taşıdır. Kırsal alan, orman, tarla, depo, ahır, gemi/kapalı alan temizliği veya kemirgen teması öyküsü olan ateşli hastalarda akla gelmelidir. Güney Amerika seyahat öyküsü veya MV Hondius bağlantısı olan ateşli/solunum sıkıntılı her hasta için ANDV ayırıcı tanıda olmalıdır.
| Yöntem | Örnek | Özellik / Zaman |
|---|---|---|
| RT-PCR | Kan, serum, doku | Erken dönemde değerli (ilk 7–10 gün); MV Hondius vakaları PCR ile doğrulandı |
| ELISA — IgM | Serum | Akut enfeksiyon göstergesi; semptom başlangıcından sonra hızla pozitifleşir |
| ELISA — IgG | Serum (akut + konvalesan) | Geçirilmiş enfeksiyon ve seroprevalans çalışmaları için |
| İmmünoblot | Serum | Tip-spesifik doğrulama; Türkiye saha çalışmalarında kullanılmış |
| Hemogram | — | Trombositopeni, atipik lenfositler, lökositoz + sola kayma |
| Biyokimya | — | Üre/kreatinin↑ (HFRS), LDH↑, laktat↑ (HCPS) |
| Akciğer grafisi / BT | — | HCPS'te bilateral infiltrasyon, plevral efüzyon |
Erken başvurularda testler negatif çıkabilir. Klinik şüphe sürüyorsa testler 5–7 gün sonra tekrarlanmalıdır. MV Hondius salgınında bir vakada iki farklı laboratuvarın çelişkili sonuç vermesi (inconclusive case) bu güçlüğün canlı örneğidir.
DSÖ, salgın yanıtı kapsamında Arjantin'den 5 ülkeye 2.500 tanı kiti dağıttı; tanı kapasitesini güçlendirmek amaçlandı.
Tedavi
Hantavirüs enfeksiyonlarında spesifik antiviral tedavi standardı yoktur; temel yaklaşım destek tedavisidir. Erken tanı ve uygun yoğun bakım takibi sağkalımın belirleyicisidir.
- Sıvı-elektrolit dengesinin dikkatli yönetimi — özellikle HCPS'te aşırı sıvı yüklemesinden kaçınılmalı (akciğer ödemi riski)
- Hemodinamik izlem; hipotansiyonda vazopresör (noradrenalin tercih)
- Oksijen desteği; hipoksemide noninvaziv → invaziv mekanik ventilasyon
- Trombositopeniye yönelik destek; aktif kanamada trombosit replasmanı
- Akut böbrek hasarında renal replasman tedavisi (diyaliz) sıkça gereklidir
- Ribavirin: Çin'de 242 hastalı plasebo kontrollü çalışmada Hantaan virüsü ile seyreden HFRS'de mortalitede 7 kat azalma bildirildi; özellikle ilk 4–5 günde yararlı olabilir
- Oligürik dönemde sıvı kısıtlaması; poliürik dönemde dehidratasyon önlenmesi
- Erken yoğun bakım — kardiyopulmoner faza geçiş saatler içinde gerçekleşir; düşük eşikte yoğun bakıma yatış
- Mekanik ventilasyon; ileri olgularda ECMO (ekstrakorporeal membran oksijenizasyonu) sağkalımı artırabilir
- Ribavirin yararı HCPS'te belirgin şekilde kanıtlanmamıştır; rutin önerilmez
- Sıvı yönetimi konservatif olmalı; pulmoner ödem riski yüksek
Aşı: Çin ve Kore'de bazı HFRS suşlarına yönelik onaylı aşılar mevcuttur, ancak küresel ölçekte yaygın kullanılan standart bir hantavirüs aşısı bulunmamaktadır. Türkiye'de ruhsatlı insan hantavirüs aşısı yoktur. HCPS / Andes için aşı geliştirme çalışmaları sürmektedir.
Türkiye'deki Durum
MV Hondius gemisiyle bağlantılı 5 kişinin izolasyon ve takip süreçleri titizlikle sürdürülmektedir. Vatandaşlar günlük olarak izlenmekte olup şu ana kadar herhangi bir klinik bulguya rastlanmamıştır. Bilim Kurulu değerlendirmeleri doğrultusunda mevcut durumda herhangi bir salgın riski bulunmamaktadır. Yurt içi vaka sürveyansı endemik HFRS (Puumala/Dobrava) tablosuyla sınırlıdır.
"Beş kişinin izolasyon ve takip süreçleri titizlikle sürdürülüyor. Vatandaşlarımız günlük olarak izleniyor, şu ana kadar herhangi bir bulguya rastlanmadı. Bilim Kurulumuzun değerlendirmeleri doğrultusunda mevcut durumda herhangi bir salgın riski bulunmuyor."
Kaynak: @saglikbakanligi · X (Twitter)
- Türkiye'de hantavirüslerin yaban hayatındaki kemirgenlerdeki varlığı ilk kez 2004'te bir saha çalışmasında bildirildi
- İnsanlarda klinik ve serolojik olarak doğrulanan ilk salgın 2009 Şubat — Zonguldak/Bartın bölgesinde saptandı
- Bartın'da riskli meslek gruplarında seroprevalans %5,2; Giresun'da %3,2 bulundu
- Düzce/Yığılca/Kırık köyü 2017 araştırmasında seropozitiflik %13,6 (103 kişi taranmış, 14 pozitif)
- Türkiye'de tespit edilen ana türler: Puumala (PUUV) ve Dobrava (DOBV)
- Bildirim yapılan iller: Zonguldak, Bartın, Düzce, Giresun, İstanbul, Çanakkale, Erzurum
- Türkiye'de yerli olarak gözlenen tablo şu ana kadar yalnızca HFRS / RSHA'dır; yerli HCPS bildirimi yoktur
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Zoonotik ve Vektörel Hastalıklar Dairesi Başkanlığı, 2026.
Türkiye'de MV Hondius bağlantılı 5 kişi izolasyon ve takipte olup Sağlık Bakanlığı'na göre klinik bulgu saptanmamış, salgın riski değerlendirilmemektedir. Bursa hantavirüs sürveyans verilerinde dominant değildir; Türkiye odak bölgesi Karadeniz kıyısı (Bartın–Zonguldak–Düzce–Giresun)'dır. Ancak Bursa kırsal kesiminde tarım/hayvancılık yapan bireylerde uzun süre kullanılmamış depo, ahır, kiler temizliği sırasında risk göz ardı edilmemelidir.
MV Hondius bağlamında: 5 Nisan 2026'dan itibaren MV Hondius'ta veya bilinen vakayla aynı taşıtta (gemi/uçak) bulunmuş kişiler temaslı sayılır. Bursa'da Güney Amerika seyahat öyküsü ve/veya gemi temaslılığı olan ateşli/solunum sıkıntılı hastalarda HCPS / Andes mutlaka ayırıcı tanıda yer almalıdır. Şüphe halinde HSGM Zoonotik ve Vektörel Hastalıklar Dairesi'ne bildirim yapılmalıdır.
Korunma İlkeleri
Aşı yaygın olarak bulunmadığı için çevresel kontrol ve davranışsal önlemler korunmanın temel direğidir.
Uzun süre kullanılmamış mekanları (çatı katı, bodrum, kiler, ahır, odunluk) temizlemeden önce en az 30 dakika havalandırın. Süpürmeyin; toz aerosolizasyonu en büyük risktir.
Kemirgen dışkı/idrarının üzerine 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu serpin, ıslandıktan sonra eldivenle bezle silin. Çift kat poşete koyup atın.
Riskli alanlarda FFP2/N95 düzeyi maske, eldiven, mümkünse gözlük kullanın. Andes salgınında yakın temas durumunda KKD önerilir.
Kapanla yakalanan farenin vücut bütünlüğü bozulmamalı. Üzerine 1/10 çamaşır suyu serpin, eldivenle çift poşete koyup gömün veya çöpe atın.
İnsan ve hayvan gıdaları kapaklı kaplarda saklanmalı. Mutfakta bulaşık akşamdan sabaha bırakılmamalı, açıkta yiyecek tutulmamalı.
Duvar deliklerini ve çatlakları onarın; ahır/odunlukların boyalı-badanalı tutulması, tek yönlü tuvalet kapağı kullanımı önerilir.
- Hantavirüs hastasında standart önlemler genelde yeterlidir; karantina toplum geneli için gerekli değildir
- Damlacık geçişine karşı önlem: eldiven, önlük, FFP2 respiratör, göz koruyucu (medikal işlemler sırasında)
- Andes / MV Hondius bağlamında tüm hastalara ve şüpheli temaslılara medikal yüz maskesi takılması önerilir
- Laboratuvar örnekleri için BSL-2/biyogüvenlik kabini kullanılmalı; viral kültür BSL-3
- Şüpheli vakalarda HSGM'ye bildirim yapılmalı; ECDC'nin yayımladığı temaslı yönetim ve hasta-yolcu disembarkation rehberi referans alınmalı
Pandemi Riski & Sonuç
- Bulaş esas olarak çevresel (kemirgen kaynaklı aerosol) olduğundan küresel pandemi riski düşük kabul edilir (DSÖ değerlendirmesi: düşük; ECDC: çok düşük; CDC: çok düşük)
- İnsandan insana bulaş Andes suşuna özgü ve nadirdir; uygun enfeksiyon kontrol önlemleriyle yayılım sınırlandırılabilir. Bu salgında ortaya çıkan sınırlı sekonder bulaş olasılığı, bu özelliği bir kez daha gündeme taşımıştır.
- Çevresel değişimler, ormansızlaşma, iklim değişikliği, kemirgen popülasyon dinamikleri ve yeni türlerin tanımlanması epidemik potansiyeli gündemde tutmaktadır
- Küresel seyahat (gemi, uçak) salgınların hızla farklı bölgelere taşınmasına yol açabilir — MV Hondius bunun güncel örneği
- Erken sürveyans, bildirim ve uluslararası iş birliği (IHR mekanizması, EWRS) kritik önemdedir
· Coğrafya tabloyu belirler: Asya/Avrupa → HFRS · Amerika → HCPS
· Kemirgen teması + ateş + trombositopeni üçlüsü hantavirüsü düşündürmeli
· Tedavi destek tedavisi; erken yoğun bakım sağkalımın belirleyicisidir
· Türkiye'de yerli görülen tablo HFRS; HCPS için Güney Amerika seyahat öyküsü veya MV Hondius bağlantısı sorulmalı
· 5 Nisan 2026'dan itibaren MV Hondius'ta bulunmuş kişiler temaslı kabul edilir; ECDC kriterleri esas alınır
· Andes dışında insandan insana bulaş yoktur; panik değil bilinçli yaklaşım gerekir
Son güncelleme: 14 Mayıs 2026 · Kaynaklar 14 Mayıs 2026 sabahı kadar olan DSÖ DON 601 (13 May), ECDC outbreak update (14 May), CDC Current Situation (14 May), KLİMİK Bilgi Notu (8 May) verileriyle güncellenmiştir.
