Konu Sayfası
Seyahat Enfeksiyonları
Travel Medicine · Tropikal Hastalıklar · Geri Dönen Gezgin
Sıtma, tifo, dengue, kolera ve diyare başta olmak üzere seyahat öncesi aşı/profilaksi, coğrafi risk bölgeleri ve geri dönen gezginde ateş değerlendirmesi. CDC/WHO güncel önerileri ile.
1
Giriş & Tanımlar
Seyahat Hekimliğinin Kapsamı
- Seyahat hekimliği: Yurt dışı seyahat ile ilişkili sağlık risklerinin değerlendirilmesi, önlenmesi ve tedavisini kapsayan disiplin
- Yılda yaklaşık 1,4 milyar uluslararası turist seyahati; geri dönen gezginlerde önemli morbidite kaynağı
- Üç temel eksen: (1) Seyahat öncesi danışmanlık ve aşılama, (2) Seyahat sırasında self-tedavi, (3) Geri dönen gezginde hastalık yönetimi
- Türk hekimler için pratik önemi: Hac/Umre, Orta Afrika/Asya seyahatleri, mülteci/göçmen sağlığı
Temel Kavramlar
- Gezgin diyaresi (GD): Endüstriyel ülkeden düşük/orta gelirli ülkeye seyahatte ≥3 şekilsiz dışkılama/gün; en sık seyahat hastalığı (%20–60)
- Imported malaria (İthal sıtma): Endemik olmayan ülkeye geri dönen gezginde sıtma — Türkiye'de en sık görülen ithal tropikal hastalık
- Febrile illness in returned traveler: Yüksek riskli seyahat sonrası ateşi — sıtma ekarte edilmeden tanı tamamlanmış sayılmaz
- VFR (Visiting Friends and Relatives): En yüksek risk grubu — profilaksi almadan gidip köken ülkelerini ziyaret eden göçmenler
🌍 Epidemiyolojik Bağlam
GeoSentinel Surveillance Network verilerine göre geri dönen gezginlerde en sık tanılar: gezgin diyaresi (%34), febril hastalık (sıtma dahil, %23), dermatojik sorunlar (%18), solunum yolu enfeksiyonları (%14). Sıtma, geri dönen gezginde ölüme yol açabilen en önlenebilir hastalıktır.
2
Coğrafi Risk Bölgeleri
Bölgeye Göre Risk Profili
🌍
Sahra Altı Afrika
Çok Yüksek Risk
Sıtma (P. falciparum) — yüksek yoğunluk; dengue, şistozomiyaz, tifo, kolera, viral hemorajik ateşler (Ebola, Marburg, Lassa), uyku hastalığı (tripanosomiyaz), onkoserkiyaz, meningokok A (Sabel Kuşağı). Kemoprofilaksi zorunlu.
🌏
Güney ve Güneydoğu Asya
Yüksek Risk
Dengue (artan sıklık), tifo (XDR H58 klon), sıtma (P. vivax + falciparum), Chikungunya, hepatit A/E, Nipah virüsü (Bangladesh/Hindistan), kolera, Japon ensefaliti (kırsal), leptospiroz.
🌎
Latin Amerika
Orta–Yüksek Risk
Dengue, Zika, Chikungunya, sarı humma (Amazon havzası), sıtma (P. vivax ağırlıklı), Chagas hastalığı (Trypanosoma cruzi), leptospiroz, tifo, hepatit A.
🕌
Orta Doğu & Kuzey Afrika
Orta Risk
MERS-CoV (Arap yarımadası — özellikle deve teması), meningokok (Hac/Umre — ACWY aşısı zorunlu), tifo, hepatit A/B, bruselloz, kutanöz leishmaniyaz, skistosomiasis (Nil deltası).
🇹🇷
Türkiye Özeli — Hac & Umre
Zorunlu Aşı: MenACWY
Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı zorunlu aşı: Meningokok ACWY (giriş vizesi şartı). Ayrıca hac mevsiminde solunum yolu enfeksiyonları (influenza, RSV), gezgin diyaresi, ısı yorgunluğu öne çıkan sorunlar.
Sarı humma aşısı zorunlu ülkeler: Birçok Afrika ve Güney Amerika ülkesi, endemik bölgeden gelen gezginlerde sarı humma aşı kartı (uluslararası sertifika) talep etmektedir. Bu ülkelere seyahat öncesi aşı zorunludur; aşısız kabul edilmeyebilir.
3
Seyahat Öncesi Danışmanlık & Aşılama
Aşı Kategorileri
| Kategori | Aşılar | Kapsam |
|---|---|---|
| Rutin (takviye) | Tetanoz-difteri-boğmaca (Tdap), MMR, su çiçeği, influenza, hepatit B, HPV | Tüm gezginler; seyahat öncesi güncellik kontrolü |
| Önerilen | Hepatit A, tifo (oral/enjektabl), Japon ensefaliti, kuduz (pre-exposure), kolera, dengue (Dengvaxia) | Destinasyona ve risk profiline göre bireyselleştirme |
| Zorunlu (yasal) | Sarı humma, Meningokok ACWY (Hac) | Ülke girişi için zorunlu; uluslararası aşı sertifikası |
Önemli Seyahat Aşıları — Detay
| Aşı | Hedef Hastalık | Şema | Not |
|---|---|---|---|
| Hepatit A | HAV enfeksiyonu | 2 doz (0–6–12 ay); tek doz %94–100 koruma | En sık önerilen seyahat aşısı; gelişmekte olan ülkelere her seyahatte |
| Tifo (enjektabl Vi-PS) | S. typhi | Tek doz; 2 yılda bir rapel | %50–80 etkinlik; oral Ty21a: 4 kapsül günaşırı; beraberinde proguanil alınmamalı |
| Sarı Humma (YF) | Flavivirüs | Tek doz; ömür boyu geçerli (2016'dan itibaren) | Canlı aşı; immünsuprese, gebelerde dikkat; rapel gerekmez |
| Japon Ensefaliti (JE) | Flavivirüs | 2 doz (0–28. gün), 1 yıl sonra rapel | Asya'da ≥4 hafta kırsal/pirinç tarlası bölgelerinde risk; mevsimsellik var |
| Kuduz (PrEP) | Lyssavirüs | 3 doz (0–7–21/28. gün) | Uzak bölgeler, veteriner, mağara araştırmacısı, çocuklar; maruziyet sonrası hızlandırılmış şema |
| Kolera (Dukoral) | V. cholerae O1 | 2 doz (1 hafta ara); 2 yıl geçerli | ETEC'e (%20–30) çapraz koruma sağlar; insani yardım çalışanları |
| Meningokok ACWY | N. meningitidis | Tek doz; 5 yıl geçerli | Hac/Umre için zorunlu; "meningokok kuşağı"nda uzun süreli seyahat |
Seyahat Öncesi Değerlendirme Adımları
- Destinasyon analizi: Ülke/bölge, kırsal/kentsel, konaklama türü, mevsim, süre
- Gezgin profili: Yaş, gebelik, immünsupresyon, kronik hastalık, önceki aşı durumu
- Aktivite riski: Macera/doğa (sürüngen, yabani hayvan teması), sağlık çalışanı, uzun süreli ikamet
- Seyahat süresi ve amacı: VFR grubu özellikle ihmal edilen risk grubundadır
- Zaman kısıtı: İdeal olarak seyahatten en az 4–6 hafta önce başvuru; acil durumlarda sınırlı koruma
CDC Travelers' Health (wwwnc.cdc.gov/travel): Destinasyon bazlı güncel aşı ve profilaksi önerileri için başvurulacak ana kaynak. WHO International Travel and Health (yeni adıyla "Health and Safety Advice for International Travellers") da referans olarak kullanılabilir.
4
Sıtma — Profilaksi & Tedavi
Profilaksi Seçenekleri (CDC 2024)
| İlaç | Etkinlik | Şema | Endikasyon / Kontrendikasyon |
|---|---|---|---|
| Atovaquon-proguanil (Malarone) | %95–100 | Günlük; seyahatten 1–2 gün önce başla, dönüşten 7 gün sonra kes | Klorokin-dirençli bölgeler; kısa seyahat için ideal (kısa süre sonrası kesilir). Gebede kontrendike. |
| Doksisiklin | %92–96 | Günlük 100 mg; seyahatten 1–2 gün önce başla, dönüşten 28 gün sonra kes | Ucuz; güneş duyarlılığı, özofajit riski. Gebelik ve <8 yaş kontrendike. |
| Meflokin | %90 | Haftalık; seyahatten 2 hafta önce başla, dönüşten 4 hafta sonra kes | Uzun süreli seyahat. Nöropsikiyatrik yan etki riski (depresyon, anksiyete). Klorokin-dirençli bölgede kullanılabilir. |
| Klorokin | %90 (duyarlı) | Haftalık; seyahatten 1–2 hafta önce, dönüşten 4 hafta sonra | Yalnızca klorokin-duyarlı bölgelerde (Orta Amerika, Karibler, Orta Doğu bazı bölgeleri) |
| Tafenoquin | %86 (P. vivax) | Haftalık; G6PD testi zorunlu | P. vivax profilaksisi. G6PD eksikliğinde ciddi hemoliz riski. 2018 FDA onayı. |
Geri Dönen Gezginde Sıtma — Acil Değerlendirme
- Endemik bölge dönüşü sonrası 3 ay içinde ateş → sıtma ekarte edilmeli (bazı P. vivax/ovale vakaları 6–18 ay sonra ortaya çıkabilir)
- Kalın damla + ince yayma: Altın standart; ilk negatifse 12–24 saatte iki kez daha tekrar
- Hızlı antijen testi (RDT): HRP2 (P. falciparum) ve pLDH; acil değerlendirmede tamamlayıcı
- PCR: En duyarlı; düşük parazitemi olgularında ve tür tayininde
- P. falciparum ve P. knowlesi: Tıbbi acil — komplikasyon gelişimi hızlı; yoğun bakım eşiği düşük tutulmalı
Ağır (Komplike) Sıtma Tedavisi
- 1. Seçenek: İV Artesunate — dünya standartı; Türkiye'de temin için Sağlık Bakanlığı'na başvuru gerekebilir
- Alternatif: İV Kinin + Doksisiklin (artesunate temin edilemezse)
- Komplikasyonlar: Serebral sıtma, hipoglisemi, akut böbrek yetmezliği, ARDS, şiddetli anemi, DIC
- P. vivax / P. ovale: Akut tedavi sonrası karaciğer hipnozoitlerini ortadan kaldırmak için Primakine veya Tafenoquin ekle (G6PD testi zorunlu)
🦟 Vektör Korunma — DEET ve Ötesi
Kişisel korunma: %20–50 DEET veya %20 picaridin içeren repellentlar; permethrin-emprenye giysi ve uyku ağları; uzun kollu/bacaklı giysi (bilhassa şafak öncesi/akşam saatlerinde). Repellent, güneş kremi ile aynı anda kullanılacaksa önce güneş kremi, sonra repellent uygulanır.
Temel Kaynaklar (Bu Sayfa)
Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ. Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases. 9th ed. Elsevier; 2025. Chapters: Travel Medicine, Malaria, Typhoid.
CDC. Yellow Book 2024: Health Information for International Travel. Oxford University Press; 2023. https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024.
WHO. International Travel and Health (ITH) 2024. https://www.who.int/health-topics/travel-and-health.
CDC. Malaria — Prevention and Treatment Guidelines 2024. https://www.cdc.gov/malaria/prevention.
Steffen R, et al. Travel Medicine. 3rd ed. Churchill Livingstone; 2019. GeoSentinel Network Publications.
5
Gezgin Diyaresi
Epidemiyoloji & Etiyoloji
- En sık seyahat sağlığı sorunu; yüksek riskli destinasyonlarda seyahat edenlerin %20–60'ını etkiler
- Klasik tanım: Endemik olmayan destinasyondan gelen kişide ≥3 şekilsiz dışkılama/24 saat + ek semptom (bulantı, kramp, ateş)
- En sık etken: ETEC (Enterotoksijenik E. coli) — tüm vakaların %30–40'ı; LT ve/veya ST toksin üretir
- Diğer etkenler: Campylobacter jejuni (Asya'da sık), Shigella spp., Salmonella spp. (non-tifo), Vibrio cholerae, EAEC, norovirus, Giardia lamblia, Cryptosporidium
- Yüksek riskli bölgeler: Güney ve Güneydoğu Asya, Sahra Altı Afrika, Orta Amerika, Orta Doğu
Tedavi Algoritması (ISTM/CDC 2017)
| Şiddet | Tanım | Tedavi |
|---|---|---|
| Hafif | Dışkı sayısı artmış ancak günlük aktiviteyi bozmaz | Loperamid (2 mg, başlangıç 4 mg); sıvı replasmanı. Antibiyotik gerekmez. |
| Orta | Aktiviteyi bozan; 3–5 şekilsiz dışkı/gün | Azitromisin 1000 mg tek doz veya 500 mg × 3 gün (özellikle Asya'da Campylobacter için tercih). Loperamid kombinasyonu semptom süresini kısaltır. |
| Ağır / Komplike | Kanlı dışkı, ateş ≥38.5°C, şiddetli dehidrasyon, aktivite tamamen bozulmuş | Azitromisin 500 mg/gün × 3 gün. Florkinolon direnci Asya'da yaygın — bölgeye göre antibiyotik seç. Loperamid kanlı diyarede dikkatli kullan. |
Self-Tedavi Kiti (Gezgine Verilecek)
- ORS (Oral Rehidrasyon Tuzu): Seyahatte standart
- Loperamid: Semptom kontrolü; kanlı diyare ve yüksek ateşte kaçın
- Azitromisin 500 mg (3 tablet): Orta-ağır semptom için. Florkinolonlara karşı direnç artışı nedeniyle Asya'da azitromisin tercih edilmeli
- Bismuth subsalicylate (Pepto-Bismol): Profilaktik kullanım; %65 koruma; salisilat miktarı gözetilmeli
Antibiyotik profilaksisi önerilmez (rutin): Direnç gelişimi, C. difficile riski ve yan etki nedeniyle genel popülasyonda önerilmez. Yalnızca immünsuprese, inflamatuvar bağırsak hastalığı, kritik seyahat (sporcular vb.) gibi özel durumlarda değerlendirilebilir.
6
Arboviral Enfeksiyonlar
Kıyaslamalı Genel Bakış
| Özellik | Dengue | Chikungunya | Zika |
|---|---|---|---|
| Etken | Flavivirüs (DENV 1–4) | Alfavirüs (CHIKV) | Flavivirüs (ZIKV) |
| Vektör | Aedes aegypti/albopictus | Aedes aegypti/albopictus | Aedes aegypti |
| Ateş | Yüksek, bifazik ("saddle-back") | Yüksek, ani başlangıç | Genellikle subfebrilan |
| Eklem ağrısı | Yaygın miyalji/artralji (%50) | Şiddetli, uzun süreli artrit | Hafif artralji |
| Döküntü | Makülopapüler, hemorajik nokta | Makülopapüler (gövde) | Makülopapüler (genelleşmiş, kaşıntılı) |
| Kanama | Var (trombositopeni) | Nadir | Nadir |
| Özel komplikasyon | Dengue şoku, ağır dengue | Kronik artrit (aylar) | Microcefali (konjenital), Guillain-Barré |
| Tanı | NS1 Ag, IgM/IgG ELISA, PCR (ilk 5 gün) | PCR (akut), IgM (>5 gün) | PCR (ilk 14 gün), seroloji |
| Tedavi | Destekleyici; NSAID/aspirin yok | Destekleyici; NSAİD artrit için | Destekleyici |
Dengue Uyarıları
- Trombositopeni karakteristik; <100.000/μL → yakın takip; <20.000/μL → yatış
- Aspirin ve NSAID kesinlikle kontrendike — kanama riskini artırır; parasetamol kullanılır
- Ağır dengue uyarı bulguları: karın ağrısı, sürekli kusma, sıvı birikimi, mukozal kanama, karaciğer büyümesi, hızlı trombosit düşüşü
- Dengvaxia aşısı: Yalnızca 9–45 yaş seropozitif bireyler; seronegatif aşılama ağır dengue riskini artırır — antikor bağımlı amplifikasyon (ADE)
- Yeni aşılar: TAK-003 (Qdenga) — seronegatif koruma daha iyi; 2023 itibariyle bazı ülkelerde onaylı
🤰 Zika ve Gebelik
Zika virüsü endemik bölgeye seyahat eden veya eşi seyahat etmiş gebe kadınlarda konjenital Zika sendromu (mikrosefali, nöral tüp defektleri, göz anomalileri) riski taşır. Cinsel yolla bulaş mümkün. CDC önerisi: Gebe ve hamile olmayı planlayanlar Zika endemik bölgeye seyahatten kaçınmalı. Erkekler dönüşten 3 ay, kadınlar 2 ay korunmalı yöntem kullanmalı.
7
Enterik Ateş & Diğer Önemli Hastalıklar
Tifo (Enterik Ateş)
- Etken: Salmonella enterica ser. Typhi; Paratifi A/B/C de enterik ateş yapar ancak daha hafif seyreder
- İnkübasyon: 7–21 gün (ortalama 10–14 gün); ağızdan-dışkıya bulaş yolu
- Klinik: Kademeli yükselen ateş, baş ağrısı, rölatif bradikardi, karın ağrısı, "gül lekeleri" (rose spots — göğüste pembe maküller %30), hepatosplenomegali, konstipasyon → diyare
- Komplikasyonlar: İntestinal perforasyon (%1–3), kanama, ensefalopati, myokardit
- XDR H58 klonu: Pakistan (2016–) kaynaklı; ampisilin, kloramfenikol, TMP-SMX, siprofloksasin ve seftriakson direnci — tedavide azitromisin veya meropenem
Tifo Tedavisi
| Suş Profili | 1. Seçenek | Alternatif |
|---|---|---|
| Duyarlı suş | Siprofloksasin 500 mg 2×1 × 7–10 gün | Azitromisin 1 g/gün × 5 gün |
| Florkinolon MIK artışı | Azitromisin 1 g/gün × 5 gün (hafif–orta) | Seftriakson 2 g/gün İV × 10–14 gün (ağır) |
| XDR (Pakistan klonu) | Azitromisin (hafif); Meropenem İV (ağır) | Karbapenem + dikkatli takip |
Diğer Önemli Seyahat Hastalıkları — Özet
| Hastalık | Önemli Noktalar |
|---|---|
| Kolera | Ağır pirinç suyu dışkı, hızlı dehidrasyon; ORS ile tedavi esası; Doksisiklin tek doz (yetişkin) veya azitromisin. Endemik bölgede Dukoral aşısı + ETEC çapraz koruma. |
| Meningokok hastalığı | Hac/Umre'de ACWY aşısı zorunlu; "Meningokok kuşağı" (Sahra Altı Afrika) için uzun süreli seyahatte A/C serogrubu riski yüksek. |
| Hepatit A | En kolay önlenebilir seyahat hastalığı; aşı ile neredeyse tam koruma. Sanitasyonu yetersiz ülkelere her seyahatte önerilir. |
| Kuduz (Rabies) | Maruziyet sonrası yıkama + PEP zorunlu. Uzak bölgelerde HRIG temin edilemeyebilir → pre-exposure profilaksi kritik. Köpek ısırığı → acilen değerlendir. |
| Leptospiroz | Su/toprak temas öyküsü; macera seyahati, triatlon yarışçıları. Ateş, miyalji, konjonktival kanamalı ikter (Weil). Doksisiklin profilaksi kısa süreli yüksek riskli maruziyet için. |
| Şistozomiyaz | Afrika tatlı su maruziyeti (Nil, Tanzanya gölleri). Maruziyet sonrası 6–8 hafta bek le → serkoloji; Prazikuantel tedavi. |
8
Geri Dönen Gezginde Ateş Yönetimi
Değerlendirme Algoritması
- 1. adım — Sıtmayı ekarte et: Endemik bölge dönüşünde ateş → sıtma düşün. Periferik yayma + kalın damla (negatifse 12–24 saatte tekrar × 2)
- 2. adım — Destinasyon ve inkübasyon: Hangi ülke/bölge? Seyahatin bitişinden kaç gün sonra ateş başladı?
- 3. adım — Klinik sendrom: Ateş + döküntü, ateş + sarılık, ateş + kanlı diyare, ateş + LAP, ateş + nörolojik belirti
- 4. adım — Risk faktörleri: Tatlı su teması (leptospiroz, şistozomiyaz), böcek ısırığı, hayvan teması, seksüel temas
İnkübasyon Süresi Bazlı Ayırıcı Tanı
| İnkübasyon | Düşünülmesi Gereken Hastalıklar |
|---|---|
| <10 gün | Dengue, Chikungunya, sıtma (P. falciparum), salmonelloz, leptospiroz, riketsia, meningokok |
| 10–21 gün | Tifo, sıtma (P. falciparum + vivax), leptospiroz, viral hepatit A, viral hemorajik ateşler |
| >21 gün | Sıtma (P. vivax/ovale — relaps), tifo (geç sunum), TB, viral hepatit B/E, leishmaniyaz, şistozomiyaz, HIV |
Acil Değerlendirme Gerektiren Durumlar
- Sıtma şüphesi → acil; özellikle P. falciparum/knowlesi
- Viral hemorajik ateş şüphesi (Ebola, Marburg, Lassa, kırım-kongo): Yüksek riskli ülkeden dönüş + hemorajik bulgular → izolasyon + halk sağlığı bildirimi
- Bilinç değişikliği, şiddetli trombositopeni (<50.000), ağır anemi, ARDS bulguları
- Sarılık + ateş → leptospiroz, viral hepatit, ağır sıtma ayırıcı tanısı
Türkiye'de bildirimi zorunlu seyahat hastalıkları: Sıtma (ithal), tifo, kolera, sarı humma, viral hemorajik ateşler (Ebola, Marburg, Lassa, KKKA). Şüpheli vakalarda Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'ne (HSGM) ve İl Sağlık Müdürlüğü'ne bildirim zorunludur.
VHF (Viral Hemorajik Ateş) şüphesi: Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi endemik Türkiye'de; Batı Afrika dönüşü Ebola/Marburg şüphesi → standart izolasyon yetersiz, temastan kaçın, PPE protokolü uygula, hemen HSGM'yi ara. Rutin kan örneği gönderme; özel BSL-3 laboratuvarı gerekir.
Temel Kaynaklar (Bu Sayfa)
Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ. Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases. 9th ed. Elsevier; 2025. Chapters 322–340 (Travel Medicine).
CDC Yellow Book 2024. Travelers' Health. https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024.
WHO. International Travel and Health 2024. https://www.who.int/health-topics/travel-and-health.
Steffen R, Amitirigala I, Mutsch M. Health risks among travelers. J Travel Med. 2008;15(5):304–8.
Kantele A, Lääveri T, et al. Antimicrobials increase travelers' risk for colonization by ESBL-producing Enterobacteriaceae. Clin Infect Dis. 2015;60(6):837–46.
Bhatt S, Gething PW, Brady OJ, et al. The global distribution and burden of dengue. Nature. 2013;496:504–7.
📚 REHBERLER
Klinik Rehberler
CDC · 2024
CDC Yellow Book 2024: Health Information for International Travel
Destinasyon bazlı seyahat sağlığı bilgileri, aşı şemaları, sıtma profilaksi haritaları, gezgin diyaresi ve diğer seyahat enfeksiyonları için kapsamlı referans. Seyahat hekimliğinin temel başvuru kaynağı; klinik tanıdan ilaç seçimine kadar geniş kapsamlı.
Tam Metni Görüntüle
CDC · 2024
CDC Malaria — Prevention and Treatment Guidelines
Ülke bazlı kemoprofilaksi önerileri, ilaç direnci haritaları, ağır sıtma tedavisi (artesunate) ve özel popülasyonlar (gebe, çocuk) için güncel algoritmalar.
Tam Metni Görüntüle
WHO · 2024
WHO Guidelines for Malaria — March 2023 (updated 2024)
Küresel sıtma tedavi kılavuzu; artesunate bazlı kombinasyon tedavileri (ACT), şiddet kriterleri, G6PD testi gerektiren ilaçlar ve yeni ajanlar (tafenoquin). Kaynak kısıtlı ortamlar için ek algoritmalar.
Tam Metni Görüntüle
ISTM · 2017
Practice Guidelines for the Treatment of Travelers' Diarrhea — ISTM Expert Review
Gezgin diyaresinde antibiyotik seçimi (azitromisin vs. fluorokinolonlar), loperamid kullanımı, self-tedavi protokolleri ve özel durumlar. Fluoro kinolon direncine güncel yaklaşım.
Tam Metni Görüntüle
CDC · Sürekli Güncellenir
CDC Travelers' Health — Destination-Based Recommendations
Ülke/destinasyon bazlı aşı, profilaksi ve seyahat uyarıları için interaktif web kaynağı. Dengue, Zika, kolera ve salgın uyarılarını içerir. Hem klinisyen hem gezgin için pratik referans.
Tam Metni Görüntüle
WHO · 2023
WHO Dengue and Severe Dengue — Fact Sheet & Clinical Guidelines
Dengue sınıflandırması, ağır dengue uyarı bulguları, sıvı yönetimi protokolleri. Dengvaxia (CYD-TDV) ve TAK-003 (Qdenga) aşılarına güncel tutum ve seropozitiflik tarama gereklilikleri.
Tam Metni Görüntüle
ECDC · Sürekli Güncellenir
ECDC — Travel Health Portal (European Centre for Disease Prevention and Control)
Avrupa halk sağlığı perspektifinden seyahat sağlığı uyarıları, salgın bildirimleri, destinasyon riskleri ve aşı önerileri. Türkiye'den Avrupa'ya veya Avrupa üzerinden geçiş yapan gezginler için referans.
Tam Metni GörüntüleKlinik Vaka · Seyahat Enfeksiyonları
"Tanzanya Dönüşü Ateş: 39°C, Trombositopeni ve Sarılık"
Şikâyet: 34 yaşında erkek hasta, 10 gün önce Tanzanya'dan döndükten sonra 3 gündür 39–40°C ateş, titreme, şiddetli baş ağrısı ve halsizlik şikâyetiyle acil servise başvurdu. Son 24 saatte sarılık ve koyu idrar fark etmiş.
📍 Epidemiyolojik öykü: Tanzanya'da 3 hafta boyunca safari yapmış. Kemoprofilaksi almamış ("kısa süre kalıyorum, gerek yok diye düşündüm"). Sivrisinek kovucu kullanımı yok. Seyahat hekimine gitmiş ancak önerileri uygulamamış.
Fizik Muayene: Ateş 39.4°C, TA 95/60 mmHg, nabız 112/dk. Konjonktival ikter (+), skleral ikter (+). Dalak palpabl (+2 cm). Hafif bilinç bulanıklığı (GKS 14). Peteşi yok.
Laboratuvar: Hb 8.2 g/dL, trombosit 42.000/μL, kreatinin 2.1 mg/dL, total bilirubin 5.8 mg/dL (direkt 3.2), AST 98 U/L, ALT 76 U/L, CRP 180 mg/L, laktat 3.8 mmol/L.
Periferik yayma + kalın damla — HEMEN
- Sahra Altı Afrika dönüşü + ateş → sıtma ekarte edilmeden başka tanıya yönelme hatadır
- Kalın damla: Düşük parazitemi saptanmasında daha duyarlı (100 yağ immersiyonu sahası bakılır)
- İnce yayma: Plasmodium türü tayini, parazitemi yüzdesi ölçümü
- İlk yayma negatif gelirse 12–24 saat arayla iki kez tekrar et — tek negatif sonuç dışlamaz
- Hızlı antijen testi (RDT): HRP2 (P. falciparum için) — yayma ile birlikte, tamamlayıcı
- PCR: En duyarlı; düşük parazitemide ve tür tayininde değerli
Klinisyen notu: Bu vaka birden fazla organ tutulumu (beyin — bilinç bulanıklığı, böbrek — kreatinin artışı, karaciğer, anemi) ile ağır sıtma kriterlerini karşılıyor. Her dakika önemli — tanı beklenmeden yoğun bakım hazırlığı başlatılmalı.
Ağır P. falciparum sıtması — WHO kriterleri karşılanıyor
Karşılanan ağır sıtma kriterleri:- Bilinç bulanıklığı (serebral sıtma şüphesi)
- Böbrek yetmezliği (kreatinin 2.1 mg/dL)
- Ağır anemi (Hb 8.2 g/dL)
- Hiperlaktatemi (laktat 3.8 mmol/L)
- Parazitemi >%2
- İV Artesunate (2.4 mg/kg yükleme, sonra 12. ve 24. saatte, ardından günde bir) — dünya standardı
- Artesunate temin edilemezse: İV Kinin + Doksisiklin (kinin yükleme dozu dikkatli)
- YBÜ yatışı; sıvı dengesi dikkatli (serebral ödem riski)
- Hipoglisemi takibi (kinin kullanılıyorsa sık kontrol)
- Kan tablosu ve parazitemi 12–24 saatte takip
⚠️ Türkiye'de artesunate temini: İV artesunate Türkiye'de ruhsatlı değil; Sağlık Bakanlığı ilgili biriminden acil temin gerekebilir. Hazırlıklı ol, alternatif IV kinin protokolünü bilir.
Ateş + sarılık + trombositopeni: Afrika dönüşünde geniş ayırıcı tanı
| Tanı | Destekleyen | Dışlayan/Test |
|---|---|---|
| P. falciparum sıtması | Tüm bulgular uyumlu | Yayma/RDT/PCR |
| Leptospiroz | Sarılık, böbrek yetmezliği (Weil hastalığı) | Tatlı su teması yok (Safari); seroloji/PCR |
| Dengue | Trombositopeni, ateş | Safari bölgesinde dengue riski var; NS1 Ag, IgM |
| Tifo | Ateş, splenomegali | Genellikle sarılık ve trombositopeni bu ağırlıkta olmaz; kan kültürü |
| Viral hepatit (A/E) | Sarılık, transaminaz artışı | Trombositopeni bu ağırlıkta beklenmez; hepatit serolojisi |
| Riketsia (afrikalı ısırgan) | Afrika teması, ateş | Genellikle eskar ve döküntü var; seroloji |
Sıtma kesinleşene kadar leptospiroz ve diğer olası tanılar için örnekler alınmalı, ancak sıtma tedavisine başlamak bekletilmemeli.
Tanzanya: Klorokin-dirençli P. falciparum bölgesi → Uygun kemoprofilaksi seçenekleri
- Atovaquon-proguanil (Malarone): Günlük; seyahatten 1–2 gün önce başla, dönüşten 7 gün sonra kes. Kısa seyahat için ideal, iyi tolere edilir.
- Doksisiklin 100 mg/gün: Günlük; 1–2 gün önce başla, dönüşten 28 gün sonra kes. Ucuz; uzun seyahate uygun. Güneş koruması önemli.
- Meflokin: Haftalık; 2 hafta önce başla. Nöropsikiyatrik yan etki riski; depresyon/anksiyete öyküsü varsa dikkat.
- Awareness: Sıtma riskini bil, profilaksiye uyu
- Bite prevention: DEET repellent, permethrin giysi, sivrisinek ağı
- Chemoprophylaxis: Uygun ilaç seç ve tam uygula
- Diagnosis: Dönüş sonrası ateşte hemen değerlendir
P. falciparum bölgesinde "kısa seyahat olduğu için profilaksi gerekmiyor" düşüncesi yanlıştır. Tek bir ısırık enfeksiyona yetebilir ve bu vaka tam da bunun sonucudur.
Tanzanya Safari — Önerilen Aşılar:
- Zorunlu: Sarı humma (Tanzanya giriş şartı)
- Güçlü öneri: Hepatit A, tifo (injektabl Vi-PS veya oral Ty21a)
- Düşünülmeli: Hepatit B (güncelleme), meningokok ACWY (Safari bölgesi — meningokok kuşağı), kuduz (uzak safari, hayvan teması riski)
- Rutin: Tetanoz-difteri (Tdap) güncelliği, influenza
- Zorunlu: Meningokok ACWY (Suudi Arabistan vize şartı — olmadan giriş reddedilir)
- Sarı humma: Yalnızca endemik bölgeden geçiş varsa
- Güçlü öneri: İnfluenza (kalabalık + mevsim), pnömokok (yaşlı/kronik hastalık)
- Hepatit A, tifo yoğun kalabalık bölgede önerilir
- Kemoprofilaksi genellikle gerekmez (Suudi Arabistan sıtma riski düşük)
Bilgi Testi · Seyahat Enfeksiyonları
Seyahat Enfeksiyonları — 10 Soruluk Quiz
Soru 1 / 10
doğru cevap
