Konu Sayfası

Lyme Hastalığı

Lyme Borreliosis · Borrelia burgdorferi sensu lato · Kene Kaynaklı Zoonoz

Üç evreli multisistemik kene kaynaklı enfeksiyon; eritema migrans, nörolojik, kardiyak ve romatojik tutulum. IDSA/AAN/ACR 2020 (2023 onaylı) kılavuzu, güncellenmiş iki aşamalı seroloji (STTT/MTTT) ve VLA15 aşı adayı gelişmeleri.

Zoonoz · Kene Gram (−) Spiroket Eritema Migrans 3 Evre İki Aşamalı Seroloji Endemik TR (Marmara/Karadeniz) VLA15 Aşı Adayı

Giriş & Etiyoloji

Tanım & Tarihçe

Borrelia burgdorferi sensu lato kompleksine ait spiroketlerin neden olduğu, Ixodes türü sert kenelerle bulaşan multisistemik zoonotik enfeksiyon
1977 — ABD Connecticut'ta Lyme kasabasında Juvenil RA sanılan çocuklarda "Lyme artriti" tarif edildi; hastalık adını bu kasabadan aldı
1982 — Willy Burgdorfer etken spiroket'i izole etti; onuruna Borrelia burgdorferi adı verildi
Kuzey yarım kürenin ılıman bölgelerinde en yaygın kene kaynaklı enfeksiyon — ABD'de 2023'te 89.000'i aşkın vaka bildirildi CDC 2024
Türkiye'de 1990'larda ilk olgular; C grubu bildirimi zorunlu hastalık; Marmara ve Karadeniz bölgelerinde Ixodes ricinus baskın

Dr. Willy Burgdorfer — Borrelia burgdorferi'nin keşfedicisi

Resim 1. Dr. Willy Burgdorfer (1932–2014). Basel doğumlu Amerikalı bilim insanı; 1982'de Lyme hastalığı etkeni spiroketin keşfedicisi. Onuruna Borrelia burgdorferi adı verildi. Rocky Mountain Laboratories, NIH. Kaynak: NIH — Public Domain

Etken — Borrelia burgdorferi sensu lato Kompleksi

B. burgdorferi sensu stricto

Kuzey Amerika'da baskın; artrit başta olmak üzere eklem tutulumuna yatkınlık gösterir. ABD vakalarının büyük çoğunluğunun sebebi.

B. garinii

Avrupa ve Asya'da yaygın; nörolojik tutuluma (Lyme nöroboreliozisi) özel yatkınlık gösterir. Türkiye'de bildirilmiş suşlar arasında yer alır.

B. afzelii

Avrupa'da baskın; kronik cilt tutulumu olan akrodermatitis kronika atrofikans (ACA)'a yol açar. Hastalığın geç dönem cilt manifestasyonu.

B. mayonii

ABD'de tanımlanan yeni tür; bulantı, kusma ve yaygın döküntüyle seyredebilir. Klasik eritema migranstan farklı yayılım gösterebilir.

Mikrobiyolojik Özellikler

Gram negatif, mikroaerofilik, hareketli, uzun ince heliks yapılı spiroket (0,2–0,5 × 8–30 µm)
Burgu ve titreşim hareketleriyle karakteristik koşu hareketi yapar — doku içinde hızla hareket eder
OspA–OspF (Outer Surface Protein) plasmid kodlu yüzey proteinleri: patogenez ve konak adaptasyonunda kritik rol; aşı geliştirme hedefi OspA'dır
BSK-II (Barbour-Stoenner-Kelly) besiyerinde üretilir; kültür güç, yavaş büyüme; klinikte tanı için kullanışlı değil
Kene içinde OspA ifade eder → konak kanında OspC'ye geçiş → deri invazyonu

🔬 Bölgeye Göre Klinik Farklılık

ABD: B. burgdorferi ss → Artrit ön planda

Avrupa: B. garinii → Nöroloji; B. afzelii → Kronik deri lezyonları (ACA)

Türkiye: Her iki Avrupa türü de bildirilmiş; serolojik çalışmalarda %2–35 antikor pozitifliği saptanmış

Epidemiyoloji

Kene ve Bulaşma

Avrupa'da Ixodes ricinus, ABD'de I. scapularis (siyah bacaklı geyik kenesi) ve I. pacificus vektör
Bulaşma için kenenin 24–72 saat emilmesi gerekir; 24 saat içinde uzaklaştırılırsa risk minimal IDSA 2020
Nimf evresi (küçük, zor fark edilen kene) en tehlikeli; hastaların %75'i kene ısırığını hatırlamaz
Doğal rezervuarlar: küçük kemiriciler (fare) ve geyikler; insanlar rastlantısal konak
Mevsimsellik: haziran–ağustos en yoğun; kırsal/ormanlık alanlarda risk yüksek
İnsandan insana bulaş yok; plasental geçiş olgu düzeyinde bildirilmiş, kanıtlanmış fetüs zararı yetersiz

Resim 2. Lyme hastalığı bulaşma döngüsü. Larvalar küçük memelilerden (fare, sincap) B. burgdorferi alır → nimf olarak insana bulaştırır → erişkin kene geyiğe kan emip yumurta bırakır. Kaynak: California Department of Public Health (CDPH) — Public Domain

Türkiye Epidemiyolojisi

I. ricinus keneleri en sık Marmara ve Karadeniz bölgelerinde; Trakya'da 2003'te kenelerde %96 oranında B. burgdorferi saptanmış
Serolojik çalışmalarda %2–35 antikor pozitifliği; hayvancılıkla uğraşanlarda 1995'te %36, morfealı hastalarda %66
Bildirilen vakalar yetersiz; gerçek yük muhtemelen çok daha yüksek; yeterli epidemiyolojik veri eksik

Patogenez

Kene emmeye başladığında B. burgdorferi midgut'tan tükürük bezlerine göç eder → deri yoluyla konak kanına geçer
Deri dokusunda çoğalır → eritema migrans oluşur (lokal immün tepki)
OspA → OspC geçişi: konak ortamına adaptasyon; kompleman evasyon ve fagositoz kaçışı sağlar
Hematojen ve lenfatik yayılım → eklem sinovia, miyokard, beyin parankimi ve periferik sinir sistemine yerleşim
Artrit patogenezi: Sinoviyal dokularda IL-17, IFN-γ artışı; bazı HLA-DR4 pozitif hastalarda OspA'ya çapraz reaktivite → antibiyotiğe dirençli Lyme artriti
Nörolojik tutulum: kan-beyin bariyeri hasarı → lenfositik menenjit, kranial nörit, periferal nöropati

⚡ Antibiyotiğe Dirençli Lyme Artriti

Tam antibiyotik tedavisine rağmen bazı hastalarda artrit devam eder. OspA peptidine karşı oluşan antikorların sinoviyal doku antijenlerine (LFA-1) çapraz reaktivite göstermesi nedeniyle otoimmün mekanizma söz konusudur. Bu grupta NSAID/DMARD tedavisi uygun; ek antibiyotik önerilmez. Lantos 2021

Klinik Evreler

Evre 1 — Erken Lokalize Enfeksiyon

Kene ısırığından 3–32 gün sonra (ort. 7–14 gün)

Eritema migrans (EM): Olguların %70–80'inde görülür; ısırık bölgesinde başlayan, hafif kabarık, oval/yuvarlak, hedef tahtası görünümünde (merkezi solukluk + parlak kırmızı halka) genişleyen lezyon — ağrısız, kaşıntısız. Hastaların %25'i kene ısırığını hatırlar. Grip benzeri prodrom: ateş, titreme, miyalji, artralji, halsizlik, bölgesel LAP eşlik edebilir.

Resim 3. Eritema migrans — Lyme hastalığının patognomonik cilt lezyonu. Kene ısırığı bölgesinden başlayan, halkalar oluşturarak genişleyen eritem. Lezyon genellikle ağrısızdır; büyüklüğü birkaç günde 5–70 cm'ye ulaşabilir. EM varlığında serolojik test gerekmez; klinik tanı yeterlidir. Kaynak: CDC / Dr. James Gathany — Public Domain

Evre 2 — Erken Yaygın Lyme Hastalığı

Haftalar–aylar sonra

Deri: Multipl eritema migrans, borrelial lenfositom (Avrupa — kulak memesi, meme ucu). Nörolojik (%15): Lenfositik menenjit, kranial nöropati (en sık fasial paralizi — bilateral olabilir), periferal nöropati, nadiren miyelit. Kardiyak (%1–10): AV nodal blok (1°–3°), miyoperikardit. Eklemler: Gezici artralji, artrit atakları. Karaciğer: KC enzimleri yüksekliği. Göz: konjonktivit, üveit.

Evre 3 — Geç Lyme Hastalığı

Aylar–yıllar sonra (tedavisiz)

Artrit (%60): Aralıklı mono/oligoartrit; diz en sık. %10'unda persistan monoartrit → antibiyotiğe dirençli Lyme artriti. Nörolojik: Periferal nöropati, ensefalomiyelit (nadir). Deri (Avrupa): Akrodermatitis kronika atrofikans (ACA) — ekstremitelerde atrofik deri lezyonu; B. afzelii tipik. Post-Lyme sendromu: Tam tedaviye rağmen aylarca süren nonspesifik semptomlar (yorgunluk, artralji, baş ağrısı) — antibiyotik önerilmez.

⚠️

Post-Lyme Hastalığı Sendromu ≠ Kronik Lyme: Tam antibiyotik tedavisi sonrası aylarca süren nonspesifik semptomlar (yorgunluk, artralji, "beyin sisi") için uzun süreli veya tekrar antibiyotik tedavisi önerilmez. Semptomların çoğu 6–12 ayda spontan düzelir. IDSA/AAN/ACR 2020 kesinlikle ek antibiyotik tedavisine karşıdır.

Tanı

Ne Zaman Seroloji İstenmeli?

Seroloji İstenmeli	Seroloji İSTENMEMELİ
Endemik bölgede kene teması + Evre 2/3 bulgular (artrit, nöroloji, kardiyak)	Eritema migrans varlığında — klinik tanı yeterli; seroloji negatif çıkabilir (erken dönem)
Deri dışı bulgular + epidemiyolojik risk	Endemik bölgede yaşayan asemptomatik kişiler
Açıklanamayan fasial paralizi (bilateral özellikle)	Yalnızca nonspesifik yorgunluk, miyalji, artralji
Açıklanamayan AV blok (endemik bölge sakin)	Düşük ön test olasılığında (yanlış pozitiflik > gerçek pozitiflik)

Serolojik Tanı Algoritması — STTT ve MTTT CDC 2024 Güncelleme

1. Basamak: ELISA / EIA (Tarama)

IgM + IgG toplam antikor EIA veya IFA. Negatif ise test burada biter — başka işlem gerekmez.

↓ Pozitif veya şüpheli ise →

2. Basamak: STTT veya MTTT (Doğrulama)

STTT (Standart): Western blot (WB) — IgM + IgG bandları
MTTT (Modifiye, 2019'dan itibaren FDA onaylı): 2. bir EIA kullanılır; Western Blot yerine immünoassay; daha hızlı, otomatize, erken enfeksiyonda daha duyarlı

↓ Yorum →

✓ Her iki basamak pozitif

Tanı desteklenir. Semptom başlangıcından <30 gün → IgM/IgG. >30 gün → yalnızca IgG değerlendirin.

✗ 2. basamak negatif

Sonuç negatif sayılır. Klinik şüphe devam ediyorsa 4–6 hafta sonra tekrar.

🆕 MTTT — Güncel Güncelleme (2019–2024)

CDC 2019'da MTTT'yi STTT'ye alternatif olarak onayladı. MTTT'de Western Blot yerine iki ardışık EIA kullanılır; bu yöntem erken dönem EM ve Evre 2 vakalarını daha iyi saptayabilir ve laboratuvar iş yükünü azaltır. 2024 gerçek dünya verisinde (1,6 milyon test): MTTT, yetişkinlerde STTT'den %88 daha fazla pozitif saptadı — özellikle IgM saptamada üstünlük. PLOS ONE 2025

Western Blot Pozitiflik Kriterleri (STTT)

Antikor	Zaman	Pozitiflik Kriteri	Hedef Bantlar
IgM	İlk 1–4 hafta	≥2/3 bant pozitif	OspC (21–24 kDa), 39 kDa, 41 kDa
IgG	>4 hafta	≥5/10 bant pozitif	18, 21–24, 28, 30, 39, 41, 45, 58, 66, 93 kDa

⚠️

IgM Tuzağı: Semptom başlangıcından >30 gün sonra IgM pozitifliği yanlış pozitif olarak değerlendirilmelidir. Kronik semptomlu hasta için yalnızca IgG sonucu diagnostik kabul edilir. Tek başına IgM pozitifliği >30 gün sonra Lyme tanısını desteklemez. IDSA 2020

Diğer Tanı Yöntemleri

Yöntem	Kullanım	Not
Kültür (BSK-II)	Araştırma; EM biyopsisi	Yavaş, zor; klinik pratikte kullanışlı değil
PCR	Sinoviyal sıvı (artrit), BOS (nöroborelioz)	Sinoviyal sıvıda duyarlılık %70–85; BOS'ta düşük. Kanda ve deriden güvenilir değil.
BOS analizi	Nöroborelioz şüphesi	Lenfositik pleositoz, protein artışı; spesifik Borrelia IgG aranır
EKG	Kardiyak Lyme	PR uzaması, yüksek derece AV blok tanısında ilk adım

Tedavi (IDSA/AAN/ACR 2020 · 2023 Onayı)

Eritema Migrans (Evre 1)

İlaç	Doz	Süre	Not
Doksisiklin	2×100 mg PO	10–14 gün	1. seçenek; ≥8 yaş; ko-enfeksiyon kapsamı var
Amoksisilin	3×500 mg PO	14 gün	Gebe, emziren, <8 yaş alternatif
Sefuroksim aksetil	2×500 mg PO	14 gün	Beta-laktam alerjisi yoksa; penisilin alerjisinde
Azitromisin	1×500 mg PO	7–10 gün	Sadece yukarıdakiler kullanılamazsa; daha düşük etkinlik

Organ Tutulumuna Göre Tedavi

Tutulum	Rejim	Süre	Not
Lyme Artriti (intermitan)	Doks 2×100 mg veya Amoks 4×500 mg PO	28 gün	Oral tercih; IV değil
Lyme Artriti (persistan/IV sonrası)	Seftriakson 1×2 g IV	14–28 gün	Oral başarısızlık sonrası; otoimmün artrit ayırıcı tanı
Nöroborelioz (erken — fasial palsi dahil)	Doks 3×100 mg PO	14–21 gün	Tek başına fasial palside oral yeterli IDSA 2020
Nöroborelioz (ciddi — menenjit, ensefalit)	Seftriakson 1×2 g IV	14–28 gün	IV tercih; beyin parankimi tutulumunda
Lyme Karditi (1° AV blok)	Doks 2×100 mg PO	14–21 gün	PR <0,3 sn; oral yeterli
Lyme Karditi (yüksek derece AV blok)	Seftriakson 1×2 g IV → oral geçiş	14–21 gün	Monitorizasyon; geçici pacemaker gerekebilir

🚫 Kullanılmaması Gereken Antibiyotikler

Kinolonlar, 1. kuşak sefalosporinler (sefazolin, sefaleksin) ve rifampisin: Borrelia'ya karşı yetersiz aktivite; Lyme tedavisinde önerilmez. Uzun süreli veya tekrarlayan antibiyotik tedavisi (post-Lyme sendromu için) — kanıtlanmış yararı yok; komplikasyon riski var. IDSA 2020

Profilaksi & Korunma

Kene Isırığı Sonrası Profilaksi

Tek doz doksisiklin 200 mg PO: Kene çıkarılmasından sonra <72 saat içinde; Ixodes kene ile >36 saat temas olduğunda (engorged kene); endemik bölgede — Lyme riskini %87 azaltır Nadelman 2001 · NEJM
Endikasyon dışı: <8 yaş çocuklar ve gebeler (alternatif seçenekler tartışmalı); semptomatik olmayan, <36 saat temas; non-endemik bölge

Kene Temasını Önleme

Giysi: Uzun kollu, açık renkli kıyafet; pantolon paçasını çoraba sok; kene görülmesini kolaylaştırar
DEET veya pikaridin içeren böcek kovucular (%20–30 DEET önerilen); permetrin ile giysi emprenye
Dışarıdan dönüşte tüm vücut kene taraması; özellikle saçlı deri, koltuk altı, kasık, arkası
72 saat içinde uzaklaştırılan kenede bulaşma riski minimal; cımbızla deriye paralel çekerek uzaklaştırın — kıvırmayın, maskelemeyip bastırmayın

Aşı — VLA15 (Pfizer/Valneva) Faz 3 VALOR Devam Ediyor

Onaylı insan aşısı henüz mevcut değil; LYMErix (OspA bazlı) 1998'de FDA onayı almış, 2002'de gönüllü olarak piyasadan çekilmişti
VLA15 (Pfizer/Valneva): Altı OspA serotipini kapsayan heksavalent aşı adayı; 9.437 katılımcılı Faz 3 VALOR çalışması 2022–2024 arasında tamamlandı; 2025 sonu–2026'da ilk etkinlik verileri bekleniyor Pfizer 2024
Faz 2 verileri güçlü immünojenite ve kabul edilebilir güvenlik profili gösterdi (Lancet Infect Dis 2024)
OspA hedefli mekanizma: kene içindeki bakteriyi bloke eder → spiroketi deriye geçmeden önce etkisiz kılar
FDA BLA başvurusu 2026'da planlanmaktadır; onay durumunda ilk Lyme aşısı olacak

CDC Vaka Tanımları

Kategori	Kriter
Şüpheli Vaka	Maruziyet öyküsü yok + EM mevcutsa VEYA lab kanıtı yok + klinik bulgu var VEYA lab kanıtı var ama klinik bulgu yok
Olası Vaka	Hekim lab kanıtıyla Lyme tanısı koyduysa
Kesin Vaka	Maruziyet + EM VEYA EM + lab kanıtı (maruziyet yok da olsa) VEYA Geç Lyme bulgusu + lab kanıtı

Temel Kaynaklar

Lantos PM, Rumbaugh J, Bockenstedt LK, et al. Clinical Practice Guidelines by the IDSA, AAN, and ACR: 2020 Guidelines for the Prevention, Diagnosis and Treatment of Lyme Disease. Clin Infect Dis. 2021;72(1):e1–e48. doi:10.1093/cid/ciaa1215. [Reaffirmed 2023]

Mead P, Petersen J, Hinckley A. Updated CDC Recommendation for Serologic Diagnosis of Lyme Disease. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2019;68(32):703. [MTTT onayı]

Landry ML, Hassan S, Rottmann BG, et al. Performance of two modified two-tier algorithms for the serologic diagnosis of Lyme disease. J Clin Microbiol. 2024;62(5):e0013924. doi:10.1128/jcm.00139-24.

Chin KF, Valneva/Pfizer VALOR Phase 3 Trial Update. Lancet Infect Dis. 2024. [VLA15 aşı adayı Faz 2 verileri ve Faz 3 güncellemesi]

Nadelman RB, Nowakowski J, Fish D, et al. Prophylaxis with single-dose doxycycline for the prevention of Lyme disease after an Ixodes scapularis tick bite. N Engl J Med. 2001;345(2):79–84. [PEP kanıtı]

Mandell GL, Bennett JE, Dolin R (eds). Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases. 9th ed. 2025. Chapter: Lyme Disease (Borrelia burgdorferi).

CDC. Lyme Disease Surveillance and Data. 2025. https://www.cdc.gov/lyme/data-research/facts-stats/index.html [2023'te 89.000+ vaka]

📚 REHBERLER

Klinik Rehberler

IDSA/AAN/ACR · 2020 (2023 Onayı)

Guidelines for the Prevention, Diagnosis and Treatment of Lyme Disease

Lyme hastalığında önleme, tanı ve tedavi için IDSA, AAN ve ACR ortak kılavuzu. Eritema migrans, nörolojik, kardiyak ve romatojik tutulum önerileri; seroloji algoritması; profilaksi; post-Lyme sendromu yönetimi. 2023'te yeniden onaylandı. Altın standart referans.

Tam Metni Görüntüle

CDC · 2024

Clinical Testing and Diagnosis for Lyme Disease — CDC HCP Guidance

STTT ve MTTT (Modifiye İki Basamaklı Test) algoritmalarının güncel açıklaması. FDA onaylı MTTT'nin STTT'ye alternatif olarak kabulü, IgM 30 gün kuralı ve seroloji endikasyonları. APHL 2024 raporlama kılavuzunu da kapsar.

Tam Metni Görüntüle

Clin Microbiol Rev · 2021

Laboratory Diagnosis of Lyme Borreliosis — Branda & Steere

Kapsamlı laboratuvar tanı derlemesi: STTT ve MTTT karşılaştırması, Western Blot yorum kriterleri, PCR kullanım alanları (sinoviyal sıvı, BOS), serolojinin sınırlılıkları ve yanlış pozitiflik nedenleri. Clin Microbiol Rev 2021;34:e00018-19.

PubMed'de Görüntüle

NEJM · 2001 · PEP Kanıtı

Prophylaxis with Single-Dose Doxycycline — Nadelman et al.

Kene ısırığı sonrası tek doz doksisiklin 200 mg profilaksisinin Lyme riskini %87 azalttığını gösteren randomize kontrollü çalışma. Profilaksi endikasyonlarının (≥36 saat emilme, ≤72 saat, endemik bölge) temel dayanağı. N Engl J Med 2001;345:79–84.

PubMed'de Görüntüle

Lancet Infect Dis · 2024

VLA15 Lyme Aşı Adayı Faz 2 Sonuçları — Pfizer/Valneva

Hexavalent OspA bazlı VLA15 aşı adayının yetişkin, adolesan ve 5 yaş üstü çocuklardaki immünojenite ve güvenlik verilerini sunan Faz 2 çalışması. Faz 3 VALOR çalışması (9.437 katılımcı) 2024'te tamamlandı; 2025 sonu–2026 BLA başvurusu hedefleniyor.

Tam Metni Görüntüle

Klinik Vaka · Lyme Hastalığı

"Avdan Dönen Çiftçi, Büyüyen Leke ve Yüz Felci"

38 Yaş · Erkek Çiftçi · Karadeniz Kene Teması Evre 2 Lyme

Şikâyet: 38 yaşındaki erkek hasta, 3 haftadır sağ yanağında asimetri, 2 haftadır sol kolunda genişleyen yuvarlak kırmızı leke ve yorgunluk şikâyetiyle başvurdu.

📍 Öykü: 5 hafta önce Karadeniz'de ormanlık arazide av yapmış. 3 hafta önce sol kolundaki küçük kabarıklığın gitgide büyüdüğünü, ortasının soluklaştığını fark etmiş. Yüz felcini bir hafta önce fark etmiş; ağzının sağa kaydığını, sol gözünü tam kapayamadığını belirtiyor. Kene hatırlamıyor.

FM: Genel durum iyi. Ateş 37.4°C. Sol kolun iç yüzünde 12 cm çaplı, merkezi soluk, kenarları parlak kırmızı, oval lezyon — ağrısız, kaşıntısız. Sol periferik fasial paralizi (House-Brackmann Evre 3): alnında kırışma azalmış, sol gözünü tam kapatamıyor, nasolabial oluk solda silik. Kas gücü, derin tendon refleksleri normal. Aksiller LAP yok.

Laboratuvar: WBC 7.800, CRP 18 mg/L, sedim 32. KC enzimleri normal. Beyin BT ve kranial MRG normal.

Tanı: Evre 2 Lyme Hastalığı — Eritema migrans + Kranial Nöropati (Sol fasial paralizi)

Destekleyici bulgular:

Eritema migrans: Ağrısız, büyüyen, hedef tahtası görünümü — Lyme'ın patognomonik lezyonu; sol kol iç yüz
Periferik fasial paralizi: Evre 2 Lyme'ın en sık kranial nöropatisi; hem alnı hem ağzı tutar (merkezi felçten ayırıcı)
Karadeniz — endemik bölge; ormanlık arazi maruziyeti
Hastaların %75'i kene ısırığını hatırlamaz
Hafif CRP yüksekliği ve yorgunluk — sistemik yayılım belirtisi

Periferik vs Merkezi Fasial Paralizi: Periferik tutulumda alın kasları da tutulur (alnı kırıştıramaz). Merkezi (UMN) felçte alın korunur. Lyme'da bilateral fasial paralizi görülebilir — Lyme'ı düşündüren önemli ipucu.

Evet — Evre 2 deri dışı bulgu (fasial paralizi) var; seroloji endikedir.

1. Basamak: Borrelia IgM/IgG EIA (ELISA veya IFA)
2. Basamak (1. basamak pozitif/şüpheli ise): Western Blot (STTT) veya FDA onaylı 2. EIA (MTTT)
Semptom başlangıcından >4 hafta geçtiğinden (EM 3 hafta, fasial paralizi 1 hafta) → IgG pozitifliğine odaklanılmalı

⚠️ Önemli: Eritema migrans'ın kendisi için seroloji gerekmez ve erken dönemde negatif çıkabilir. Ancak bu hastada fasial paralizi gibi Evre 2 ekstra-kutanöz bulgu olduğu için seroloji endikedir. Yine de seroloji negatif çıksa bile klinik-epidemiyolojik tablo (EM + fasial paralizi + endemik bölge) tanı için yeterlidir.

Evre 2 — Fasial Paralizi → Oral Antibiyotik Yeterli

1. Seçenek: Doksisiklin 100 mg 3×1 PO — 14–21 gün
Alternatif: Amoksisilin 500 mg 3×1 PO veya Sefuroksim 500 mg 2×1 PO
IDSA 2020: Tek başına fasial palsi (menenjit olmaksızın) oral antibiyotikle yönetilebilir

Ne zaman IV gerekir? Menenjit, ensefalit, myelit gibi santral sinir sistemi tutulumu varlığında (BOS pleositozu) IV seftriakson 1×2 g, 14–28 gün önerilir. Bu hastada MRG normal, menenjizm bulgusu yok → IV gerekmez.

Göz bakımı:

Sol göz tam kapanamıyor → göz koruyucu (suni gözyaşı + gece bandajı) — kornea hasarını önler

Tanı	Benzerlik	Ayırıcı Özellik
Bell Palsisi (idiyopatik)	Akut periferik fasial paralizi	Kene teması / EM yok; mevsimsel değil; seroloji negatif
Herpes Zoster Oticus (Ramsay Hunt)	Periferik fasial paralizi	Kulak ağrısı, veziküler döküntü (kulak kanalı, dil) + işitme kaybı
Parotis tümörü	Fasial zayıflık	Yavaş başlangıç; parotis kitlesi palpe edilebilir
Sarkoidoz (Heerfordt send.)	Fasial palsi + LAP	Üveit, ateş, parotis büyümesi; ACE yüksek; akciğer tutulumu
Beyin sapı lezyonu	Fasial güçsüzlük	Alın korunur (UMN); ipsilateral kranial sinir defisitleri; MRG patolojik
Guillan-Barré (Miller Fisher)	Bilateral kranial sinir tutulumu	Oftalmopleji, ataksi, arefleksi; BOS protein artışı; albumino-sitolojik disosiyasyon

Evre 3 Lyme Artriti düşünülmelidir. Tedavisiz veya yetersiz tedavi edilmiş vakaların %60'ında intermitan mono/oligoartiküler artrit — en sık diz.

Değerlendirme:

Seroloji tekrarı (IgG WB — eğer önceden yapılmadıysa)
Sinoviyal sıvı analizi: Borrelia PCR (duyarlılık %70–85); septik artrit ekartasyonu (glukoz, protein, kültür)
Diz USG/MRG: efüzyon miktarı ve eklem hasarı değerlendirmesi

Tedavi:

1. Tur: Doksisiklin 2×100 mg PO 28 gün veya Amoksisilin 4×500 mg PO 28 gün
Yanıt yoksa: IV seftriakson 1×2 g 14–28 gün
Hâlâ devam ediyorsa: Antibiyotiğe dirençli Lyme artriti (otoimmün) → NSAID, hidroksiklorokin, metotreksat; ek antibiyotik önerilmez

Önemli: Tam antibiyotik tedavisine rağmen persistan artrit otoimmün mekanizma sonucu olabilir (OspA × LFA-1 çapraz reaktivite). Bu durumda uzatılmış antibiyotik değil, immünomodülatör tedavi önerilir.

Bilgi Testi · Lyme Hastalığı

Lyme Hastalığı — 10 Soruluk Quiz

Soru 1 / 10

doğru cevap