Konu Sayfası

Kızamık

Measles · Measles morbillivirus (MeV) · Paramyxoviridae

Klasik ekzantem hastalığı, komplikasyon spektrumu (pnömoni, ensefalit, SSPE), aşılanmamış toplumlardaki yeniden yükseliş ve WHO eradikasyon hedefleri. Türkiye ve küresel salgın verileri.

RNA Virüsü Havayolu Bulaşı Koplik Lekeleri MMR Aşısı Bildirimi Zorunlu WHO Eradikasyon Hedefi

Giriş & Etiyoloji

Tanım & Tarihçe

Measles morbillivirus (eski adı: Measles virus, MeV) — Paramyxoviridae ailesi, Morbillivirus cinsi, tek sarmallı negatif duyarlı RNA virüsü
İnsanlığın en bulaşıcı hastalıklarından biri; aşı öncesi dönemde dünyada yıllık ~2–3 milyon ölüme yol açıyordu
İlk kez 10. yüzyılda İbn Sina ve Rhazes tarafından çiçekhastalığından ayırt edildi
1954 — Enders ve Peebles, kızamık virüsünü kültüre aldı
1963 — İlk kızamık aşısı (Edmonston suşu) ABD'de lisanslı; 1971 — MMR kombine aşısı kullanıma girdi
Günümüzde aşı kapsamındaki düşüşlerle bağlantılı büyük salgınlar yeniden görülmekte; 2019 yılı son 23 yılın rekor vaka sayısına ulaştı

Virolojik Özellikler

Zarflı, pleomorfik, 100–300 nm çaplı; negatif polariteli tek zincirli RNA genomu (∼16 kb)
6 yapısal protein: N (nükleoprotein), P (fosfoproten), M (matriks), H (hemaglütinin — konak hücre bağlanması), F (füzyon — hücre girişi), L (RNA-bağımlı RNA polimeraz)
Reseptörler: CD46 (aşı suşu + aşılanmış bireylerde), SLAM/CD150 (vahşi tip; lenfosit ve makrofajlarda), Nektrin-4 (epitelyumda, solunum yolu çıkışında ana reseptör)
Tek serotip — coğrafi izolasyona rağmen nötralizasyon antikorları tüm suşları kapsar; ancak 24 genotip tanımlanmıştır (epidemiyolojik izlemde kullanılır)
Dış ortamda kararsız: 30 dakika oda ısısında canlılığını yitirir, ancak hava damlacıklarında 2 saate kadar bulaşıcı kalabilir

🔬 Nektrin-4: Neden önemli?

Nektrin-4, solunum epitelinin apikal yüzeyinde eksprese edilir. Virüs önce solunum yolunun lamina propriasındaki immün hücrelere (SLAM+ dendritik hücre ve makrofajlar) bulaşır, çoğalır; daha sonra epitel nektrin-4 reseptörü aracılığıyla solunum yolu lümenine dökülür. Bu sayede virüs öksürük ve hapşırıkla çevreye yayılır — bulaşıcılığın mekanik temeli.

Epidemiyoloji

Bulaşıcılık

R₀ = 12–18 — insanlığın bilinen en yüksek temel üreme sayılarından biri; grip için R₀ ~2–3, COVID-19 (orijinal) ~2–3
Bulaş yolu: havayolu (aerosol) + büyük damlacık; virüs tükürük ve solunum salgılarında bulunur
Bulaşıcı dönem: döküntüden 4 gün önce — döküntüden 4 gün sonra (toplam ~8 gün penceresi)
Bir kişi bir odadan ayrıldıktan sonra o ortam ≤2 saat bulaşıcı kalabilir; bu, hastane içi yayılımı önemli kılar
%95+ aşılama kapsamı sürü bağışıklığı için gerekli eşik — bu eşiğin altına düşüldüğünde salgın kaçınılmaz

Küresel Durum

WHO 2000 yılına kadar küresel eliminasyonu hedefledi; bu hedef tutturulamamıştır
2019: ~869.000 vaka; 207.500 ölüm (tahmin) — 2000'den bu yana görülen en büyük artış
Avrupa'da aşı tereddütü ile ilişkili büyük salgınlar: 2017–2019 Ukrayna (>90.000 vaka), Romanya, İtalya, Fransa
Amerika kıtasından eradike edilmişti (2002 bildirimi); ancak yerleşik bulaş yeniden görülmektedir

Türkiye

Bildirimi zorunlu hastalık; 2019 salgını Türkiye'yi de etkiledi: ECDC veritabanında 2018–2019'da yüzlerce vaka bildirildi
Ulusal aşı programında MMR: 12. ay + 4–6. yıl (2 doz) uygulanmakta
Göçmen nüfus ve aşısız topluluklarda sporadik vakalar devam etmektedir
Şüpheli vakalar HSGM'ye (Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü) bildirilmeli; PCR ve seroloji ile doğrulanmalı

Risk Grupları

Aşısız / eksik aşılı bireyler (tek doz alanlarda %95 etkinlik; iki doz sonrası %97–99)
İmmünsüprese hastalar — ölümcül viral pnömoni ve ensefalit riski
6 ayın altındaki bebekler (maternal antikor koruyucu, ancak azalır)
Malnütrisyon, özellikle A vitamini eksikliği — mortalite ve komplikasyon riskini dramatik artırır

Patogenez

Solunum yolu mukozasında dendritik hücreler ve alveolar makrofajlar (SLAM+) virüsü alır; bölgesel lenf nodlarına taşır
Birincil viremi: lenf nodlarında çoğalma → kana karışma → dalak, timus, karaciğer, kemik iliğinde yayılım
İkincil viremi: monosit-aracılı derin doku yayılımı → deri, akciğer, böbrek, beyin endoteli
İmmünosüpresyon mekanizması: Virüs lenfositleri doğrudan enfekte eder ve öldürür; lenfopeni tipiktir. Hem hümoral hem hücresel immün yanıt baskılanır. Bu "immün bellek silme" etkisi enfeksiyondan aylar-yıllar sonra bile devam edebilir (konsept: "immün amnezi")
Deri döküntüsü: T hücresi aracılı inflamatuvar yanıt — viral antijenin dermal kapillerler çevresinde birikmesi + CD4/CD8 T hücre yanıtı. İmmünsüpresyon varsa döküntü olmayabilir (Winkler'in ölümcül kızamığı — giant cell pnömoni)
Koplik lekeleri: ağız mukozasında viral replikasyon + perivasküler monosit yanıtı

🧠 İmmün Amnezi Kavramı

Kızamık enfeksiyonu sonrası B ve T hafıza hücreleri repertuvarı ciddi ölçüde daralabilir. Çalışmalar, önceki enfeksiyonlara (influenza, VZV vb.) karşı oluşmuş immün belleğin de kızamık sonrası kaybolabildiğini göstermektedir. Bu durum, aşılanmamış çocuklarda kızamık sonrası dönemde diğer enfeksiyonlara karşı artan mortaliteyi kısmen açıklamaktadır.

Klinik Tablo

Hastalık Evreleri

İnkübasyon dönemi — 8–12 gün (6–21 gün arası olabilir)
Asemptomatik; ancak viremi sürmekte. Döküntüden 4 gün önce bulaşıcılık başlar.
Prodromal dönem (katarral evre) — 2–4 gün
3K + 1A: Öksürük (cough), Konjunktivit, Koriza (burun akıntısı) + Ateş (38–40°C). Ateş giderek yükselir. Fotofobi eşlik edebilir.
Koplik lekeleri: Alt molar dişlerin karşısındaki bukkal mukozada "kırmızı zemin üzerinde mavi-beyaz granüler nokta" — patognomonik; döküntüden 1–2 gün önce belirip döküntü başlayınca kaybolur.
Egzantem dönemi — 3–5 gün
Döküntü yüz/saçlı deri → boyun → gövde → ekstremiteler şeklinde kraniyokaudal yayılır (2–3 günde tamamlanır).
Makülopapüler, kızarık, birleşme eğilimli; avuç içi ve ayak tabanına da yayılabilir.
Döküntü doruğunda ateş en yüksek; genel durum bozuluşu belirgin.
İyileşme dönemi — döküntüden 3–5 gün sonra
Döküntü solmaya başlar (yayılma sırasıyla — önce yüz), kahverengimsi renk değişimi ve ince kepeklenme bırakabilir. Ateş düşer. Yorgunluk haftalar sürebilir.

⚠️

İmmünsüprese hastalarda: Döküntü oluşmayabilir; Koplik lekesi görülmeyebilir. Klinik tablo atipik seyreder. Giant cell pnömoni (Hecht pnömonisi) ve ensefalit tabloları döküntüsüz gelişebilir. Seroloji yanıltıcı olabilir — PCR ile tanı şarttır.

Komplikasyonlar

Pnömoni

En sık ciddi komplikasyon ve ölüm nedeni (%60 ölümlerin nedeni). İki tip: (1) Primer viral pnömoni (dev hücreli/Hecht pnömonisi — immünsüpresyonda), (2) Bakteriyel süperenfeksiyon pnömonisi (S. pneumoniae, H. influenzae, S. aureus). Özellikle <5 yaş çocuk ve yetişkinlerde.

Akut Kızamık Ensefaliti

Enfeksiyondan ~1 hafta sonra (%0.1–0.2). Ateş, baş ağrısı, nöbet, bilinç bozukluğu. Mortalite %15; nörolojik sekele %25. EEG ve BOS ile desteklenir; anti-viral spesifik tedavi yoktur, destekleyici.

SSPE (Subakut Sklerozan Panensefalit)

Nadir (%7–11/100.000), gecikmiş (ortalama 7–10 yıl sonra) fatal komplikasyon. <2 yaş kızamık geçirenlerde risk en yüksek. Progresif nörolojik bozulma, miyoklonik jerkler, demans. BOS'ta yüksek kızamık antikoru. İzosimetrik pik EEG bulgusu. Fatal seyreder.

Krup (Laringotrakeobronşit)

Çocuklarda; inspiratuar stridor, havlayan öksürük. Solunum yolu ödemi. Ciddi vakalarda entübasyon gerekebilir. Genellikle prodromal dönemde ya da döküntü başlangıcında.

Otitis Media

En sık komplikasyon (%7–9 vaka). Bakteriyel süperenfeksiyon. İşitme kaybına yol açabilir. Uygun antibiyotik tedavisi gerektirir.

Diare & Malnütrisyon

Gelişmekte olan ülkelerde önemli komplikasyon. İnce bağırsak mukozası tutulumuna bağlı. A vitamini eksikliği zemininde mortaliteyi artırır. Protein-enerji malnütrisyonu ile kısır döngü oluşur.

🔴 Ölçekli Risk: Komplikasyon İnsidansı

Otitis media: %7–9 · Pnömoni: %1–6 · Ensefalit: %0.1 · SSPE: 7–11/100.000 kızamık vakası · Mortalite (gelişmiş ülke): 1–3/1.000 · Mortalite (malnütrisyon/gelişmekte olan ülke): %1–5, bazı salgınlarda %25'e kadar

Tanı

Klinik Tanı Kriterleri (WHO)

Ateş ≥38.3°C + makülopapüler döküntü + aşağıdakilerden en az biri: öksürük, konjunktivit, koriza
Koplik lekeleri patognomonik — görülürse klinik tanıyı destekler
Endemik bölge/salgın döneminde klinik tanı yeterli olabilir; ancak laboratuvar doğrulama her zaman önerilir

Laboratuvar Yöntemleri

Yöntem	Örnek / Zamanlama	Özellik & Yorum
IgM ELISA	Döküntüden ≥3. gün serum	Akut tanıda standart yöntem. Döküntünün ilk 3 gününde yalancı negatif olabilir. Aşıdan sonra da pozitif kalabilir (28 güne kadar).
IgG (akut-konvalesan)	2 serum, 2–4 hafta arayla	4 kat artış tanı koydurucu. Tek başına retrospektif tanı.
RT-PCR	Nazofaringeal sürüntü, idrar, kanlı örnek; döküntüden ≤5 gün	En duyarlı yöntem; genotipleme olanaklı (epidemiyoloji). Seroloji negatif ya da belirsiz vakalarda tercih edilmeli.
Viral kültür	Nazofaringeal, idrar	Referans laboratuvar; rutin değil; epidemiyolojik inceleme
Plaka redüksiyon nötralizasyon	Serum	Antikor avidity testi; bağışıklık durumu belirsizliğinde

Ayırıcı Tanı

Hastalık	Benzerlik	Ayırt Edici Özellik
Kızıl (A grubu streptococ)	Ateş + döküntü	Döküntü ince, zımpara kağıdı; dil: "çilek dili"; farenjit; Koplik yok
Roseola (HHV-6)	Yüksek ateş + döküntü	Ateş düştükten sonra döküntü başlar (febrile rose rash); <3 yaş
Rubella	Makülopapüler döküntü + ateş	Hafif seyir; suboksipital LAP belirgin; artralji; Forchheimer lekeleri; Koplik yok
İlaç reaksiyonu	Yaygın döküntü	İlaç öyküsü; öksürük/konjunktivit yok; eosinofili
EBV/CMV	Ateş + döküntü + farenjit	Amoksisilin sonrası döküntü; atipik lenfositoz; LAP belirgin
Dengue	Ateş + döküntü + myalji	Seyahat öyküsü; retroorbital ağrı; trombositopeni

🔬

Bildirim zorunluluğu: Türkiye'de kızamık şüpheli vakalar 24 saat içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne bildirilmeli; laboratuvar doğrulaması (IgM veya PCR) için örnek alınmalı. Temas eden sağlık çalışanları ve risk grupları değerlendirilmeli.

Tedavi

Genel İlkeler

Kızamık için onaylı antiviral tedavi yoktur; tedavi destekleyici ve komplikasyonların yönetimine yöneliktir
Hastane izolasyonu: havayolu izolasyonu (N95 + özel oda) + döküntüden 4 gün sonrasına kadar sürdürülmeli
Birlikte kullanılan ilaçlarda ibuprofen/parasetamol ile ateş kontrolü; aspirin verilmez (Reye sendromu riski)

A Vitamini Takviyesi (WHO önerisi)

Yaş Grubu	Doz	Uygulama
<6 ay	50.000 IU/gün	2 ardışık gün PO · Göz bulgusu veya malnütrisyon varsa 3. doz 2–4 hafta sonra
6–11 ay	100.000 IU/gün
≥12 ay & yetişkin	200.000 IU/gün

💊 A Vitamini: Neden Verilmeli?

Kızamık enfeksiyonu A vitamini düzeylerini hızla tüketir. A vitamini eksikliği pnömoni ve ishal mortalitesini dramatik artırır; kornea ülseri ve körlüğe yol açabilir. WHO, tüm hastane yatışı gerektiren kızamık vakalarında — A vitamini eksikliği olup olmadığından bağımsız olarak — A vitamini takviyesini önermektedir. Randomize çalışmalarda mortaliteyi %50'ye kadar azaltmaktadır.

Komplikasyon Yönetimi

Bakteriyel pnömoni / otitis media: Uygun antibiyotik (amoksisilin-klavulanat veya sefalosporin; hastaneye yatış kriterleri oluşmuşsa IV tedavi)
Krup: Nebulize epinefrin, steroid (deksametazon), gerekirse entübasyon
Akut ensefalit: Destekleyici; steroid kısmi nöbet kontrolü için kullanılabilir; antiviral etkinlik kanıtlanmamış
SSPE: İzoprenosin ± interferon-alfa intraventriküler uygulaması — ilerlemeyi yavaşlatabilir, iyileşme sağlamaz; prognoz kötü
İmmünsüprese hastalarda: Ribavirin (IV/aerosolize) bazı vaka serilerinde kullanılmış; rutin öneri yoktur; hasta bazlı değerlendirme

Aşılama & Korunma

MMR Aşısı

Canlı attenüe kızamık-kabakulak-kızamıkçık kombine aşısı; 1 doz ≥%95 etkinlik, 2 doz ≥%97–99
Türkiye ulusal programı: 1. doz 12. ayda + 2. doz 4–6 yaşta (okul öncesi)
Kontrendikasyonlar: gebelik, ciddi bağışıklık baskılanması, jelatin veya neomisin alerjisi, son 11 ay içinde immünglobulin alınması
MMR-V (suçiçeği kombinasyonu) bazı ülkelerde mevcuttur; Türkiye programında ayrı aşı uygulanmaktadır

Maruziyet Sonrası Profilaksi

Kişi	Önlem	Zaman Penceresi
Aşısız, sağlıklı ≥12 ay çocuk/yetişkin	MMR aşısı	Maruziyetten ≤72 saat (3 gün) içinde
İmmünsüprese, gebe, <12 ay bebek	IVIG (0.5 mL/kg, max 15 g) veya IGIM (0.5 mL/kg, max 15 mL)	Maruziyetten ≤6 gün içinde
HIV pozitif (CD4 her seviyede)	IVIG	≤6 gün
Sağlıklı, aşısız bebek 6–11 ay	MMR aşısı (rutin programdan önce erken); daha sonra programa dahil edilmeli	≤72 saat

Sağlık Çalışanlarında Bağışıklık

1957 öncesi doğumlu (çocuklukta doğal enfeksiyon — bağışıklı kabul edilir)
1957 sonrası doğumlu: 2 doz MMR belgesi veya kızamık IgG seropozitifliği gereklidir
Aşısız sağlık çalışanı kızamıklı hasta ile temas ederse: görevden uzaklaştırma (son maruziyetten 5.–21. güne kadar)

Temel Kaynaklar

Moss WJ. Measles. Lancet. 2017;390(10111):2490-2502. doi:10.1016/S0140-6736(17)31463-0.

Strebel PM, Orenstein WA. Measles. N Engl J Med. 2019;381(4):349-357. doi:10.1056/NEJMcp1905181.

WHO. Measles vaccines: WHO position paper. Wkly Epidemiol Rec. 2017;92(17):205-227.

ECDC. Measles — Annual Epidemiological Report 2023. Stockholm: ECDC; 2024.

Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ (eds). Mandell, Douglas and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases. 9th ed. Elsevier; 2025. Chapter 156: Measles Virus.

CDC. Measles (Rubeola): For Healthcare Professionals. https://www.cdc.gov/measles/hcp/index.html. Updated 2024.

📚 REHBERLER

Klinik Rehberler

WHO · 2023

Measles — WHO Fact Sheet & Position Paper 2023

WHO'nun kızamık epidemiyolojisi, tanı, tedavi ve aşılama konusundaki güncel pozisyon belgesi. Küresel eliminasyon stratejisi, aşılama takvimleri ve salgın yanıt protokolleri dahil.

Tam Metni Görüntüle

CDC · 2024

Measles for Healthcare Providers — CDC 2024

Klinik özellikler, tanı kriterleri, tedavi protokolleri, maruziyet sonrası profilaksi, izolasyon süresi ve sağlık çalışanlarında bağışıklık yönetimi. ABD vaka tanımı ve bildirim kriterleri.

Tam Metni Görüntüle

ECDC · 2024

Measles — ECDC Disease Profile & Annual Epidemiological Report

Avrupa ve Türkiye dahil bölgesel kızamık epidemiyolojisi, salgın yanıt çerçevesi, ulusal programların izlenmesi ve ECDC teknik rehberlik belgeleri. 2019 Avrupa salgınının dersleri.

Tam Metni Görüntüle

WHO · 2017

Measles Vaccines: WHO Position Paper — 2017

İki doz kızamık aşılama stratejisi, aşı etkililik verileri, sürü bağışıklığı eşikleri, özel durumlarda (gebelik, immünsüpresyon) aşılama, salgın yanıtında ek doz stratejisi ve A vitamini takviyesi.

Tam Metni Görüntüle

Lancet · 2017

Moss WJ. Measles — Lancet Seminar 2017

Kızamığın virüs biyolojisinden immünopatogenezine, klinik spektrumdan komplikasyonlarına (SSPE, pnömoni, ensefalit) kadar kapsamlı klinik derleme. İmmün amnezi kavramı ve küresel eradikasyon tartışması dahil. Uluslararası alanda en çok atıf alan kızamık derlemelerinden biri. Mandell 2025 ile uyumlu temel başvuru.

Tam Metni Görüntüle

Klinik Vaka · Kızamık

"Ateşli Döküntü, Yanık Gözler ve Seroloji Karmaşası"

28 Yaş · Erkek Aşısız · Göçmen İşçi Salgın Döneminde Başvuru İmmünsüpresyon Yok

Şikâyet: 28 yaşında erkek hasta, 4 gündür süren yüksek ateş, öksürük, göz yanması ve 1 gündür başlayan yaygın kırmızı döküntü nedeniyle acil servise başvurdu.

📍 Öykü: Hasta Romanya'dan 3 hafta önce gelmiş; çalıştığı fabrikada 2 başka kişinin kızamık tanısı aldığı öğrenildi. Çocukluk aşı kartı yok; aşı hikâyesi belirsiz, büyük ihtimalle aşısız. Sigara içiyor. Ek hastalık yok, ilaç kullanmıyor.

Fizik Muayene: Ateş 39.8°C, nabız 108/dak, SpO₂ %96. Bilateral pürülan olmayan konjunktivit ve fotofobisi mevcut. Alt molar dişlerin karşısındaki bukkal mukozada kırmızı zemin üzerinde beyaz granüler noktalar izlendi. Döküntü: yüz ve boyunda yoğun, gövdeye yayılmakta olan makülopapüler, birleşme eğilimli eritem. Bileteral servkal lenf nodu palpabl. Akciger dinlemede hafif ekspiratuvar ralleri mevcut.

Laboratuvar: Lökosit 3.200/µL (lenfopeni), CRP 42 mg/L. Toraks grafisi: bilateral peribronşial artış, konsolidasyon yok. Kızamık IgM: negatif (döküntüden 2. gün alınmış). Kızamık IgG: negatif.

Klinik + epidemiyolojik tanı koydurucu; seroloji yanıltıcı olabilir

Kızamık IgM, döküntünün ilk 1–2 günü yalancı negatif çıkabilir; yeterli antikor gelişmemiştir
IgM, döküntüden 3–4 gün sonra örnek alındığında duyarlılığı %>%95'e çıkar
Bu vakada döküntü 1. günde alınan IgM'nin negatif olması tanıyı dışlamaz

Tanıyı destekleyen veriler:

Koplik lekeleri — patognomonik; klinik tanıyı tek başına koyduracak düzeyde özgüllük
Klasik 3K+1A prodromu (öksürük, konjunktivit, koriza, ateş)
Kraniyokaudal yayılan makülopapüler döküntü
Lenfopeni (kızamıkta tipik)
Epidemiyolojik bağlantı (fabrikada vaka kümesi, aşısız birey)

Ne yapılmalı? IgM için 3–4. günde tekrar örnek alın. Aynı anda RT-PCR (nazofaringeal sürüntü veya idrar) gönderin — döküntüden ≤5. gün içindeyseniz PCR duyarlılığı yüksektir.

Yatış kriterleri değerlendirmesi:

SpO₂ %96 (sınır değer), bilateral pulmoner bulgular mevcut → yatış endikasyonu var
Yetişkin, yüksek ateş, akciğer tutulumu başlangıcı → pnömoni komplikasyon riski yüksek
Sosyal durum (fabrika yatakhanesi, çok sayıda temaslı) → bulaş kontrolü açısından da yatış lehine

İzolasyon:

Hava yolu izolasyonu (N95 maske, negatif basınçlı veya havalandırması iyi ayrı oda)
Döküntü başlangıcından itibaren 4 gün boyunca izolasyon sürdürülmeli
İmmünsüprese hastalarda izolasyon hastalık süresince devam eder

Bildirim:

Kızamık Türkiye'de 24 saat içinde bildirimi zorunlu hastalık
İl Sağlık Müdürlüğü → HSGM bildirim zinciri
Temaslı takibi (fabrikadaki diğer çalışanlar) için halk sağlığı birimine bilgi

Sağlık çalışanı koruması: Hasta odasına giren tüm sağlık çalışanları 2 doz MMR belgesi veya seropozitiflik kanıtı olmadıkça bu hastaya yaklaşmamalı. Bağışıklık durumu belirsiz çalışanlara maruziyet sonrası MMR değerlendirilmeli.

Kızamık için onaylı antiviral yoktur; tedavi destekleyici

Ateş kontrolü: parasetamol veya ibuprofen; aspirin verilmez (Reye sendromu)
Hidrasyon: yeterli oral/IV sıvı; oral alım yetersizse IV destek
Akciğer tutulumu nedeniyle SpO₂ izlemi; O₂ desteği gerekirse
Sekonder bakteriyel pnömoni gelişirse uygun antibiyotik (amoksisilin-klavulanat / sefuroksim)

A Vitamini (WHO önerisi — tüm hastane yatışlarında):

≥12 ay yetişkin için: 200.000 IU/gün PO — 2 ardışık gün
Göz bulgusu veya malnütrisyon: 2–4 hafta sonra 3. doz
Bu hastada göz bulgusu (konjunktivit) mevcut, malnütrisyon değerlendirmesi yapılmalı

A vitamini suplementasyonu mortaliteyi %50'ye kadar azaltabilir. "Normal" görünen hastalarda bile kızamık A vitamini rezervlerini hızla tüketir. Yatışlarda rutin verilmeli.

Kızamık pnömonisi — komplikasyon gelişimi

Kızamık pnömonisinde iki senaryo:

Primer viral (dev hücreli) pnömoni: Solunum epitelinde dev hücre oluşumu, diffüz alveolar hasar → ARDS tablosu; immünsüpresyonda daha fazla
Bakteriyel süperenfeksiyon pnömonisi: Döküntü başlayıp kısmen gerilediği hâlde ateş yeniden yükselir; lökositoz, pürülan balgam; en sık S. pneumoniae, S. aureus, H. influenzae

Bu vakada değerlendirme:

Toraks BT çekilmeli (infiltrasyon tipi, yayılım)
Balgam kültürü + kan kültürü alındıktan sonra ampirik antibiyotik başla
SpO₂ <94 → oksijen tedavisi; gerekirse yüksek akışlı O₂ veya HFNC
Ribavirin: standart öneri yok; şiddetli vakada ve immünsüpresyonda tartışmalı

Dikkat: Kızamık enfeksiyonunda SpO₂'nin hızlı düşmesi pnömoninin ötesinde ARDS gelişimine işaret edebilir. Yoğun bakım konsültasyonu geciktirilmemeli.

Temaslı yönetimi — maruziyetten sonraki süreye göre

Temaslı Grubu	Öneri	Zaman Penceresi
Aşısız / aşı durumu belirsiz, sağlıklı ≥12 ay	MMR aşısı	Maruziyetten ≤72 saat (3 gün)
Gebe, immünsüprese, <12 ay bebek	IVIG (0.5 mL/kg, max 15 g IV)	≤6 gün
2 doz MMR belgeli veya seropozitif	Ek önlem gerekmez; semptom takibi	—
Profilaksi yapılamadı / belirsiz	Maruziyetten 5.–21. gün arasında semptom izlemi + karantina	21 gün

Fabrikadaki tüm çalışanların aşı durumu sorgulanmalı; eksik/aşısız olanlara MMR teklif edilmeli
Halk sağlığı birimi (İl Sağlık Müdürlüğü) temaslı takibini koordine etmeli
Hastanın bulunduğu oda/alan 2 saat dışarıda bırakılmalı ya da temizlik yapılmalı

MMR aşısı maruziyetten ≤72 saat içinde yapıldığında tam koruma sağlayabilir; 72 saatten sonra da kısmen koruyucudur ve gelecek maruziyet için bağışıklık oluşturur.

Bilgi Testi · Kızamık

Kızamık — 10 Soruluk Quiz

Soru 1 / 10

doğru cevap