Konu Sayfası

Bartonelloz

Bartonella spp. · Kedi Tırmık Hastalığı · Kariyon Hastalığı · Trench Fever

Kedi tırmığı hastalığı, anjiyomatozis bazillaris, Oroya ateşi ve trench fever dahil Bartonella türlerinin neden olduğu klinik sendromlar; tanı, tedavi ve güncel IDSA/ESCMID önerileri.

Zoonoz Gram (−) Basil İntrasellüler Kedi Tırmığı İmmünsüprese Risk Vektör İlişkili

Giriş & Etiyoloji

Tanım & Tarihçe

Bartonella cinsi; fakültatif intrasellüler, Gram negatif, pleomorfik çomakçıklar — Alphaproteobacteria sınıfı
Kedi tırmığı hastalığı (KTH) ilk olarak 1889'da Parinaud tarafından oküloglandüler sendrom olarak tanımlandı; etken B. henselae ancak 1992'de izole edildi
İnsanda hastalık yapan başlıca türler: B. henselae, B. quintana, B. bacilliformis
Dünya genelinde kedi popülasyonunda B. henselae bakteriyemi prevalansı %40'a ulaşabilir
Türkiye'de bildirimi zorunlu değil; ancak endemik; özellikle kedi sahipliğinin yaygın olduğu kentsel alanlarda görülür

Klinik Öneme Sahip Bartonella Türleri

Bartonella henselae

Kedi tırmığı hastalığı ve anjiyomatozis bazillarisin ana etkeni. Vektör: kedi piresi (Ctenocephalides felis). İmmünkompetan: KTH; immünsüprese: anjiyomatozis bazillaris, peliyoz hepatis.

Bartonella quintana

Trench fever (siperlik ateşi) etkeni; WWI'de salgın. Vektör: insan biti (Pediculus humanus). Evsizlerde endokardit ve anjiyomatozis bazillarisin önemli nedeni.

Bartonella bacilliformis

Oroya ateşi (Carriön hastalığı) ve verruka peru etkeni. Vektör: tatarcık (Lutzomyia verrucarum). Endemik alan: And Dağları (Peru, Ekvador, Kolombiya). Akut faz yüksek mortalite.

Diğer Bartonella spp.

B. elizabethae (endokardit), B. grahamii (nöroretinit), B. rochalimae (ateş + döküntü), B. koehlerae (endokardit) — Mandell 2025'te tanımlanan nadir olgular.

Mikrobiyolojik Özellikler

Fakültatif intrasellüler; eritrositler ve endotel hücreleri başlıca hedef
Kültürde çok yavaş ürer (2–6 hafta); özel besiyeri gerektirir (kanlı agar, BCYE)
Virülans: eritrosit invazyonu → kronik bakteriyemi; endotel hücrelerinde anjioproliferasyon → anjiyomatozis bazillaris
Gram boyamada zor görülür; Warthin-Starry veya Gimenez boyası gümüş boyamada daha iyi
B. henselae kedi eritrositlerinde asemptomatik bakteriyemi oluşturur → rezervuar

🧬 Patojenik Mekanizma

Eritrosit invazyonu: B. henselae ve B. quintana eritrosit membranını invaze eder → kronik intraeritrositik bakteriyemi → anemi (özellikle B. bacilliformis Oroya ateşinde)

Endotel proliferasyonu: VEGF benzeri faktörler salgılar → anjioproliferasyon → immünsüprese hastalarda anjiyomatozis bazillaris lezyonları

Granülom formasyonu: İmmünkompetan bireylerde → KTH'nın karakteristik nekrotizan granülomu

Epidemiyoloji

Bulaşma Yolları & Vektörler

Tür	Rezervuar	Vektör	Coğrafya
B. henselae	Kedi (asemptomatik)	Kedi piresi dışkısı → tırmık/ısırık yarasına	Dünya geneli
B. quintana	İnsan	İnsan biti (Pediculus humanus)	Dünya geneli; evsiz popülasyon
B. bacilliformis	İnsan	Tatarcık (Lutzomyia verrucarum)	And Dağları (1500–3000 m)

Risk Grupları

KTH (B. henselae): Kedi sahibi çocuklar ve genç yetişkinler; yavru kedi teması (%90 olguda)
Anjiyomatozis bazillaris: HIV/AIDS (CD4 <100 hücre/µL), solid organ transplantı, hematolojik malignite alıcıları
B. quintana endokarditi: Evsizler, alkolizm, düşük sosyoekonomik düzey
Oroya ateşi: And Dağları endemik bölge sakinleri ve ziyaretçiler

⚠️

İnsandan insana bulaş yok. KTH için standart önlemler yeterli. Kedi piresi insanı ısırmaz ancak pire dışkısı (bartonella içerir) tırmık veya ısırık yarasına bulaşarak enfeksiyona yol açar.

Klinik Sendromlar

Kedi Tırmığı Hastalığı (KTH) — B. henselae

İnkübasyon: 3–14 gün (inoküle bölgede primer lezyon); LAP 1–7 hafta sonra
Tırmık/ısırık bölgesinde papülovezikülöz primer inoküle lezyon → bölgesel LAP (aksiller, inguinal, servikal)
LAP: Genellikle tek, ağrılı, ısı artışı var; %10–15 supürasyon; kendiliğinden gerileyebilir
Hafif ateş, yorgunluk; çocuklarda daha semptomatik
Ateşli LAP + kedi teması → ayırıcı tanıda lenfoma, tüberküloz, toksoplazmoz, Hodgkin

KTH Atipik Formları

Form	Özellik	Görülme (%)
Parinaud okülöglandüler sendromu	Konjonktival granülom + preauriküler LAP; konjunktivaya temas	~5
Ensefalit/nörolojik	Status epilepticus, bilinç değişikliği; çocuklarda; genellikle kendiliğinden geriler	2–3
Nöroretinit	Optik disk ödemi + maküler yıldız figürü; görme kaybı; B. henselae & B. grahamii	<2
Hepatosplenik	Karaciğer/dalak granülomları; ateş, karın ağrısı; BT'de hipodens lezyonlar	<2
Kemik tutulumu	Osteomiyelit; uzun kemikler; radyolojik litik lezyon	<1

Anjiyomatozis Bazillaris (AB) — B. henselae / B. quintana

İmmünsüprese hastalarda (özellikle HIV, CD4 <100) görülen anjioproliferatif lezyon
Deri lezyonları: Kırmızı-mor papül/nodüller; Kaposi sarkomuyla karışabilir; ağrısız veya ağrılı; adet belirsiz sayıda
Peliyoz hepatis/dalak: Karaciğer/dalakta kan dolu kistik boşluklar → karın ağrısı, hepatosplenomegali
Bakteriyemi: Ateş, titreme, gece terlemesi; hemokültürde Bartonella izolasyonu
Tedavi edilmezse dissemine olur ve fatal olabilir

Trench Fever (Siperlik Ateşi) — B. quintana

Tekrarlayan 5 günlük ateş atakları (quintana = beşinci); baş ağrısı, myalji, pretibial ağrı
Kronik asemptomatik bakteriyemi → rezervuar
Evsizlerde, alkolizmde, bağışıklık yetmezliğinde endokardit (kültür negatif) önemli komplikasyon

Carriön Hastalığı — B. bacilliformis

Oroya ateşi (akut faz): Hemolitik anemi (%80'e varan eritrosit invazyonu), yüksek ateş, sarılık; mortalite tedavisiz %88, tedaviyle <%5
Verruga peru (kronik faz): Anjiyomatöz deri nodülleri; aylar-yıllar sonra; benign seyir

🔴 Kaposi Sarkomu ile Anjiyomatozis Bazillaris Ayrımı

AB: Antibiyotikle dramatik yanıt; B. henselae/quintana serolojisi pozitif; biyopside Warthin-Starry (+); kümelenmiş bakteri görülür

KS: HHV-8 ile ilişkili; antiretroviral + kemoterapi; biyopside HHV-8 latent nükleer antijen (+)

Her ikisi de HIV hastasında eş zamanlı bulunabilir — biyopsi tanı için zorunludur.

Tanı

KTH Tanısı

Klinik + epidemiyolojik kriter: Kedi teması öyküsü + bölgesel ağrılı LAP + tipik primer lezyon
Seroloji (IFA veya EIA): Anti-B. henselae IgG ≥1:64 anlamlı; duyarlılık %85–90. Çapraz reaksiyon olabilir.
PCR: LAP aspiratı, doku; serolojiden daha özgül; negatif sonuç tanıyı dışlamaz
Histopatoloji: Nekrotizan granülom + Warthin-Starry boyama (+)
Kültür: Rutin tanıda önerilmez (2–6 hafta, BCYE gerektirir)

Anjiyomatozis Bazillaris / Sistemik Bartonelloz Tanısı

Yöntem	Örnek	Not
Kan kültürü (BACTEC Lysis-centrifugation)	Kan	Altın standart; 2–6 hafta inkübasyona dikkat; laboratuvara bildirim gerekli
PCR (16S rRNA veya gltA geni)	Kan, doku, aspirat	Hızlı, tür düzeyinde tanı; negatif seroloji durumunda değerli
Seroloji (IFA)	Serum	AB'de çapraz reaksiyon sık; çift örnek (akut-konvalesan) 4 kat artış tanısal
Histopatoloji + Warthin-Starry	Deri biyopsisi, karaciğer	AB lezyonlarında kümelenmiş Gram (−) basil; peliyoz hepatiste kistik boşluklar
Ekokardiografi	—	Kültür negatif endokardit şüphesinde; vejetasyon saptama

🔬

Laboratuvar uyarısı: Bartonella kültürü için laboratuvara bilgi verin — uzun inkübasyon süresi gerekir, subkültürler erken atılabilir. BACTEC sisteminde lysis-centrifugation yöntemi sensitiviteyi artırır.

Tedavi (IDSA/ESCMID 2023–2024)

Kedi Tırmığı Hastalığı — Tipik Form

İmmünkompetan, komplikasyonsuz: Çoğu olgu tedavisiz kendiliğinden geriler (6–12 haftada)
Semptomatik tedavi: Analjezi; LAP supürasyonunda iğne aspirasyonu (insizyon önerilmez)
Antibiyotik ile daha hızlı semptom gerileme: Azitromisin 500 mg 1. gün, sonra 250 mg 4 gün PO (tek yeterli kısa kür)
Alternatif: Doksisiklin 100 mg 2×1 PO veya Rifampin 300 mg 2×1 PO — 10–14 gün

KTH Atipik / Ciddi Formlar

Hepatosplenik, nörolojik, osteomiyelit: Doksisiklin 100 mg 2×1 PO + Rifampin 300 mg 2×1 PO — 4–6 hafta
Nöroretinit: Doksisiklin + Rifampin kombinasyonu; steroid tartışmalı; göz hastalıkları konsültasyonu

Anjiyomatozis Bazillaris & Peliyoz Hepatis

Klinik Durum	Tercih Edilen Tedavi	Süre
Anjiyomatozis bazillaris (deri)	Eritromisin 500 mg 4×1 PO veya Doksisiklin 100 mg 2×1 PO	≥3 ay
Peliyoz hepatis	Doksisiklin 100 mg 2×1 PO veya Eritromisin 500 mg 4×1 PO	≥3 ay
Dissemine / ağır AB	Doksisiklin İV + Rifampin 300 mg 2×1	4–6 ay; immünsüpresyon süresince idame
HIV hastasında sekonder profilaksi	Doksisiklin 200 mg/gün PO	CD4 >200 olana dek

Trench Fever & Bartonella Bakteriyemisi

Doksisiklin 200 mg/gün PO + Rifampin 300 mg 2×1 PO — 4–6 hafta
Evsiz popülasyonda bit kontrolü primer önlem

Bartonella Endokarditi

Kültür negatif endokarditte Bartonella serolojisi (B. henselae + B. quintana) ve PCR önemli
Tercih edilen: Doksisiklin 100 mg 2×1 PO + Gentamisin 3 mg/kg/gün İV — ilk 14 gün gentamisin, toplam 6 hafta
Kapak replasmanı gerektiğinde cerrahi + antibiyotik kombinasyonu

Carriön Hastalığı (Oroya Ateşi)

Oroya ateşi: Siprofloksasin 500 mg 2×1 PO — 14 gün; alternatif kloramfenikol (eş zamanlı Salmonella ko-enfeksiyonu riskine karşı)
Verruga peru: Rifampin 10 mg/kg/gün PO — 14–21 gün; alternatif azitromisin

💊 Tedavide Kritik Noktalar

Jarisch-Herxheimer reaksiyonu: Bartonella tedavisinde nadiren görülür ancak B. quintana tedavisinin başlangıcında bildirilmiştir — başlangıç dozuna dikkat.

Tedavi kesilmesinde yineleme: İmmünsüprese hastalarda AB erken kesilirse nüks olasılığı yüksektir; CD4 düzeyine göre süre belirlenir.

Makrolidler: Azitromisin KTH'da etkili; ancak doksisiklin sistemik/ciddi formlarda tercih edilir.

Korunma & One Health

Kedilerde pire kontrolü (topikal insektisid): B. henselae bulaşını azaltmanın en etkili yolu
Yavru kedi tırmık ve ısırıklarından kaçınmak; yaranın hemen sabun-su ile yıkanması
İmmünsüprese bireyler yavru kediyle temastan kaçınmalı; mevcut kedi sahipliğinde pire kontrolü zorunlu
B. quintana: Evsizlerde bit (pediküloz) kontrolü; giysiler 60°C'de yıkama
B. bacilliformis: And Dağları endemik bölgesinde tatarcık kovucular, uygun kıyafet, geceleri kapalı alanda uyuma
HIV hastalarında CD4 <100 iken antiretroviral tedaviyle CD4 artışı en önemli önlem

🐾

One Health Mesajı: Kedi pire kontrolü hem hayvan sağlığı hem insan sağlığı açısından kritik bir müdahaledir. Veteriner hekimler ile iş birliği, özellikle immünsüprese hasta ailelerinde hayati önem taşır.

Temel Kaynaklar

Rolain JM, Brouqui P, Koehler JE, et al. Recommendations for treatment of human infections caused by Bartonella species. Antimicrob Agents Chemother 2004;48(6):1921–1933.

Koehler JE. Bartonella: History, pathogenesis, and clinical features. In: Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ (eds). Mandell, Douglas and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9th ed. Elsevier, 2025.

Maguiña C, Gotuzzo E. Bartonellosis: New and old. Infect Dis Clin North Am 2000;14(1):1–22.

Prutsky G, Domecq JP, Mori L, et al. Treatment outcomes of human bartonellosis: A systematic review and meta-analysis. Int J Infect Dis 2013;17(10):e811–819.

García-García JC, Portillo A, Núñez MJ, et al. A patient from Argentina infected with Bartonella rochalimae, a pathogen identified in dogs from Spain. Am J Trop Med Hyg 2010;83(3):684–686.

📚 REHBERLER

Klinik Rehberler

ESCMID · 2023

ESCMID Guidelines on the Diagnosis and Management of Bartonella Infections — Lübbert et al. 2023

Avrupa Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği'nin (ESCMID) kapsamlı Bartonella kılavuzu. Tüm Bartonella türleri için tanı algoritmaları, tedavi seçenekleri ve süreleri, immünsüprese hasta yönetimi dahil. En güncel Avrupa referansı.

ESCMID Kılavuzlarına Git

AAP Red Book · 2024

Cat-Scratch Disease (Bartonella henselae) — American Academy of Pediatrics Red Book 2024

Çocuklarda kedi tırmığı hastalığının tanı kriterleri, tanısal testler ve tedavi önerileri. Azitromisin başta olmak üzere pediatrik antimikrobiyal dozları ve takip protokolleri. Pediatrik pratiğin temel kaynağı.

Tam Metni Görüntüle

Antimicrob Agents Chemother · 2004

Recommendations for Treatment of Human Infections Caused by Bartonella Species — Rolain et al.

Bartonella tedavisinde hâlâ temel referans olan kapsamlı derleme. Tüm klinik formlar için antimikrobiyal seçimi, kombinasyonlar ve tedavi süreleri. Endokardit, anjiyomatozis bazillaris ve immünsüprese hasta yönetimi detaylı işlenmiş.

Tam Metni Görüntüle

Infect Dis Clin N Am · 2019

Bartonella Infections in Immunocompromised Hosts — Maguiña & Gotuzzo Güncellemesi

İmmünsüprese hastalarda anjiyomatozis bazillaris ve peliyoz hepatis yönetimi, sekonder profilaksi, HIV ile bartonelloz etkileşimi ve antiretroviral tedavinin rolü. Klinik pratikte sık başvurulan kaynak.

Tam Metni Görüntüle

ESC Guidelines · 2023

ESC Guidelines for the Management of Infective Endocarditis — Bartonella Endokarditi Bölümü

Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin enfektif endokardit kılavuzunda kültür negatif endokardit ve Bartonella endokarditine yönelik tanı ve tedavi önerileri. Gentamisin + doksisiklin kombinasyonu ve cerrahi endikasyonlar ele alınmış.

Tam Metni Görüntüle

CDC · 2024

Bartonella Infection — CDC Health Information for International Travel (Yellow Book) 2024

Seyahat hekimliği perspektifinden Carriön hastalığı (Oroya ateşi, verruga peru), trench fever ve kedi tırmığı hastalığı. Endemik bölgelere seyahat edenlere yönelik korunma tavsiyeleri ve klinik özet.

Tam Metni Görüntüle

Klinik Vaka · Bartonelloz

“HIV Pozitif Hastada Kırmızı Deri Nodülleri ve Ateş”

38 Yaş · Erkek HIV / CD4: 68 Kedi Sahibi Anjiyomatozis Bazillaris

Şikâyet: 38 yaşında HIV pozitif erkek hasta, son 3 haftadır ilerleyici deri lezyonları ve intermitan ateş şikâyetiyle başvurdu. Başlangıçta küçük kırmızı papüllerle başlayan döküntü giderek büyümüş ve sayısı artmış.

📍 Öykü: HIV tanısı 2 yıl önce konulmuş; antiretroviral tedaviye (ART) uyum sorunu var. Son CD4 sayısı 68 hücre/µL, HIV viral yük 85.000 kopya/mL. Evde 2 yavru kedisi var; kedi tırmığı ve ısırık öyküsü mevcut. 3 haftadır 37.8–38.5°C arasında günlük ateş.

FM: Ateş 38.3°C. Gövde, kol ve yüzde çeşitli boyutlarda (3–15 mm) kırmızı-mor renkli, vasküler görünümlü papül ve nodüller — toplam ~20 adet. Bazı lezyonlar pedüllü. Hepatosplenomegali var. Lenfadenopati saptanmadı.

En olası tanı: Anjiyomatozis Bazillaris (AB)

Tanıyı destekleyen özellikler:

HIV pozitif, CD4 <100 (<200 risk artışı, <100 tipik sunum)
Yavru kedi teması + tırmık/ısırık öyküsü (B. henselae bulaşı)
Karakteristik anjiomatöz deri lezyonları (kırmızı-mor, vasküler)
Hepatosplenomegali (peliyoz hepatis eşlik ediyor olabilir)
Ateş + sistemik belirti

Ayırıcı tanı:

Kaposi sarkomu (KS): HHV-8 ile ilişkili; mor-kahverengi lezyonlar; mukoza tutulumu olabilir; biyopsiyle ayrım
Deri metastazları: Solid tümör öyküsü; biyopsiyle ayrım
Pyojenik granülom: Tekil lezyon; travma öyküsü; vasküler ama sistemik belirti yok
Kriptokokkoz: Deri tutulumu olabilir; Cryptococcus kültür/antijeni ile ayrım
Histoplazmoz: Endemik bölge öyküsü; deri tutulumu; kültür/antijen

Kritik ipucu: AB ve KS klinik görünüm olarak çok benzer olabilir. Biyopsi zorunludur — AB lezyonlarında Warthin-Starry boyamada kümeli bakteri görülürken KS'de HHV-8 latent nükleer antijen pozitiftir. Her iki hastalık eş zamanlı bulunabilir.

Birinci basamak tetkikler:

Deri lezyonu biyopsisi: H&E (lobüler kapiller proliferasyon) + Warthin-Starry boyama (kümeli bakteri) + immünohistokimya
B. henselae IgG ve IgM serolojisi (IFA): ≥1:64 anlamlı; çift örnek 4 kat artış tanısal; immünsüpresyonda yanlış negatif olabilir
PCR (kan ve biyopsi dokusu): Seroloji negatifken tanı koydurucu; tür düzeyinde tanı sağlar
Kan kültürü (lysis-centrifugation): Uzun inkübasyon — laboratuvara bilgi ver; bakteriyemi varlığını gösterir

Ek tetkikler (sistemik tutulum için):

Karın BT veya USG: Peliyoz hepatis (karaciğer/dalakta hipodens kistik lezyonlar)
KC enzimleri (ALT, AST, ALP): Peliyoz hepatisin göstergesi
KS ile ayrım: HHV-8 serolojisi veya biyopside HHV-8 LNA-1 immunohistokimya

⚠ HIV hastalarında seroloji güvenilirliği azalır — CD4 <100'de yanlış negatif seroloji sıktır. PCR ve biyopsi seroloji negatif olgularda birincil tanı yöntemidir.

Anjiyomatozis Bazillaris + HIV (CD4 68) → Uzun süreli antibiyotik tedavisi gerekli

Birinci seçenek tedavi:

Doksisiklin 200 mg/gün PO (100 mg 2×1) — en az 3 ay
Alternatif: Eritromisin 500 mg 4×1 PO — 3 ay

Peliyoz hepatis eşlik ediyorsa:

Doksisiklin ≥4 ay; ağır vakada rifampin eklenmesi değerlendirilebilir

Sekonder profilaksi:

CD4 >200 olana kadar doksisiklin 200 mg/gün idame tedavisi önerilir
CD4 >200 ve 3 ay stabil seyrederse kesilmesi değerlendirilebilir

ART başlanması:

CD4 68 — ART başlangıcı veya optimizasyonu öncelikli
IRIS riski düşük ancak takipte dikkat

Tedaviye dramatik yanıt AB'nin güçlü destekleyici kanıtıdır. Yanıt 2–4 haftada belirginleşir; tedavi kesilirse nüks yüksektir. Kedi sahipliği sürdürebilir ancak pire kontrolü zorunlu.

Bu hastada hepatosplenomegali eşlik etmesi peliyoz hepatis / peliyoz dalak olasılığını güçlü biçimde düşündürür.

Olası Neden	Bulgular	Tanı Yöntemi
Peliyoz hepatis (Bartonella)	Kan dolu kistik boşluklar; BT'de hipodens lezyonlar; ALP artışı	BT + biyopsi + PCR
HIV ilişkili hepatomegali	Viral hepatit ko-enfeksiyonu, yağlı karaciğer	HBV/HCV seroloji, USG
Lenfoma (HIV ilişkili)	B belirtileri, LAP, splenomegali	BT + biyopsi
Kriptokokkoz	Baş ağrısı, ensefalit; deri tutulumu	Serum/BOS kriptokok antijeni

Karın BT çekilmeli — peliyoz hepatiste karaciğer/dalakta hipodens kistik lezyonlar görülür
KC fonksiyon testleri (AST, ALT, ALP, bilirubin) istenmeli
Spontan karaciğer rüptürü nadir ama fatal — ağır vakalarda dikkat

İmmünsüprese hastalarda bartonellozdan korunma:

Kedinin pire kontrolü: Topikal pire ilacı (imidakloprid, selamektin) düzenli uygulanmalı
Yavru kedi yerine yaşlı kedi tercih edilmeli (yavru kediler daha fazla bakteriyemik)
Tırmık ve ısırıklardan kaçınmak; olursa hemen sabun-su ile yıkamak
CD4 <200 iken kedi sahipliğini sonlandırmak zorunlu değil — pire kontrolü yeterlidir
En önemli önlem: ART ile CD4'ü yükseltmek

⚠ Doğrudan kedi sahipliğinin bırakılması önerilmez. CDC kılavuzları kedi sahipliğini devam ettirebileceğini ancak pire kontrolünü kesinlikle zorunlu tuttuğunu belirtir. Hasta eğitimi tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Klinik Vaka · Bartonelloz

“Haftalar Süren Aksiller Kitle ve Subfebril Ateş”

27 Yaş · Kadın Yavru Kedi Sahibi Kedi Tırmığı Hastalığı Aksiller LAP

Şikâyet: 27 yaşında kadın hasta, 4 haftadır sol koltukaltında büyüyen ağrılı kitle ve aralıklı subfebril ateş şikâyetiyle başvurdu. Yaklaşık 10 gün boyunca amoksisilin-klavulanat kullanmış; belirtilerinde anlamlı değişiklik olmamış.

📍 Öykü: 6 hafta önce evine yeni aldığı yaklaşık 3 aylık yavru kediden sol ön kolunda birden fazla tırmık izi oluşmuş. Tırmık bölgesinde geçici küçük bir kızarıklık çıkmış, kısa sürede kaybolmuş. Genel durumu iyi, işine devam edebiliyor. Bilinen kronik hastalığı, immünsüpresif ilaç kullanımı yok.

FM: Ateş 37.8°C. Sol aksiller bölgede yaklaşık 3×2,5 cm, orta sert kıvamda, ağrılı, hafif eritematöz lenfadenopati. Sol ön kol iç yüzde silik papüloveziküler lezyon izi saptandı. Hepatosplenomegali yok. Diğer lenfatik bölgeler serbestti.

Tanı: Kedi Tırmığı Hastalığı (KTH) — Bartonella henselae

Epidemiyolojik destekler:

Yavru kedi teması — yavru kediler erişkin kedilere kıyasla çok daha yüksek oranda B. henselae bakteriyemisi taşır
Sol kol tırmık öyküsü → sol aksiller LAP ile anatomik uyum (drene alan bölge)
Tırmıktan LAP gelişimine kadar geçen 1–7 haftalık süreyle uyumlu seyir

Klinik destekler:

Primer inoküle lezyon: tırmık bölgesinde geçici papülovezikül (KTH'nın karakteristik başlangıç bulgusudur)
Tek bölge, bölgesel LAP; sistemik lenfadenopati yok
Subfebril ateş; genel durum iyi
Beta-laktam antibiyotiğe (amoksisilin-klavulanat) yanıtsızlık — B. henselae'nin beta-laktamlara doğal direnciyle uyumlu; KTH tanısını güçlendiren önemli ipucu

Kritik ipucu: Primer inoküle lezyon kısa sürede kaybolur ve hasta tarafından “böcek ısırığı” olarak değerlendirilebilir. Erişkin hastalarda da sorgulanmadıkça bu öykü gözden kaçar; yeni kedi teması ve tırmık/ısırık her zaman aktif olarak sorulmalıdır.

Tanı	Benzerlik	Ayırt Edici Özellik
Lenfoma (HL / NHL)	Israrcı LAP, hafif ateş	B belirtileri (gece terlemesi, kilo kaybı); sert-lastik kıvam; hepatosplenomegali; BT/biyopsi
Meme patolojisi	Aksiller LAP; genç kadın	Meme muayenesi ve USG; meme kitlesi eşliği
Tüberküloz lenfadenit	Haftalarca süren LAP, subfebril ateş	Temas öyküsü; PPD/IGRA pozitifliği; toraks BT; histopatoloji
Toksoplazmoz	Kedi teması; LAP, hafif ateş	Kedi dışkısı teması; Toxoplasma IgM/IgG; genellikle servikal LAP
Piyojenik LAP	Ağrılı, eritematöz LAP	Daha akut başlangıç; yüksek ateş; beta-laktama yanıt verir
Tularemi (ülseroglandüler)	Ülser + LAP; hayvan teması	Belirgin ağrılı ülser; Francisella tularensis; yüksek ateş, titreme
Sporotrikoz	Deri lezyonu + lenfatik yayılım	Lenfangitik nodüler hat; mantar; potasyum iyodür tedavisi

⚠ Erişkin kadında aksiller LAP — meme patolojisi ekarte edilmeli. Meme muayenesi ve gerekirse USG planlanmalıdır. KTH serolojisi pozitif olsa bile altta yatan meme hastalığı birlikte bulunabilir.

Birinci basamak tetkikler:

B. henselae IgG serolojisi (IFA veya EIA): Titre ≥1:64 anlamlı; duyarlılık %85–90; erişkinde en pratik tanı yöntemi
Tam kan sayımı + CRP / sedimantasyon: Hafif lenfositoz, CRP artışı beklenir; pansitopeni veya lökositoz lenfoma yönünde uyarır
Aksiller USG: LAP boyutu ve özelliğini değerlendirir; nekroz/supürasyon varlığını gösterir; meme patolojisini ekarte etmede yardımcıdır

İkinci basamak (gerekirse):

PCR (LAP aspiratı veya doku): Seroloji negatif olgularda tür düzeyinde tanı; immünsüprese hastalarda birincil tercih
Supürasyon gelişirse: İğne aspirasyonu — hem tanısal (PCR + kültür) hem terapötik; insizyon veya drenaj yapılmaz (fistül riski)
Seroloji negatif + güçlü klinik şüphe: 3–4 hafta sonra konvalesan örnek (4 kat titre artışı tanısal)
2 ayı aşan yanıtsız LAP veya atipik özellik: lenfoma dışlamak için eksizyonel biyopsi

Güçlü klinik + epidemiyolojik uyum ve pozitif seroloji varsa erişkinde de biyopsi gerekmez. Ancak erişkin yaş grubunda lenfoma olasılığı çocuğa kıyasla daha yüksektir; yanıtsız ya da ilerleyici LAP'ta biyopsi eşiği daha düşük tutulmalıdır.

Komplikasyonsuz KTH, immünkompetan erişkin → Kısa kür azitromisin veya izlem

Azitromisin 500 mg PO 1. gün, ardından 250 mg/gün 4 gün — LAP'ın daha hızlı gerilemesini sağlar
Alternatif: Doksisiklin 100 mg 2×1 PO veya Rifampin 300 mg 2×1 PO — 10–14 gün
Antibiyotik verilmese de büyük çoğunluk 6–12 haftada kendiliğinden geriler

LAP yönetimi:

Takip: 4 haftada klinik değerlendirme
Supürasyon gelişirse: İğne aspirasyonu (insizyon yapılmaz — kronik fistül gelişir)
Ateş ve ağrı için analjezi (ibuprofen / parasetamol)

Ciddi / atipik form varsa (hepatosplenik, nörolojik):

Doksisiklin 100 mg 2×1 PO + Rifampin 300 mg 2×1 PO — 4–6 hafta

⚠ Beta-laktam direnci: B. henselae amoksisilin dahil tüm beta-laktamlara doğal direnç gösterir. Bu nedenle amoksisilin-klavulanata yanıtsızlık beklenen bir bulgudur; tedavi değiştirilmeli, doz artırılmamalıdır.

Atipik KTH formları (tüm yaş gruplarında %5–10):

Hepatosplenik KTH: Karaciğer / dalakta granülomlar; uzun süreli ateş, karın ağrısı, BT'de hipodens lezyonlar → Doksisiklin + Rifampin 4–6 hafta
Nöroretinit: Optik disk ödemi + maküler yıldız figürü; görme kaybı → Acil göz hastalıkları konsültasyonu; doksisiklin + rifampin
Parinaud okülöglandüler sendromu: Konjonktival granülom + preauriküler LAP; konjunktivaya temas öyküsü
Nörolojik tutulum: Ensefalopati, epileptik nöbet; nadir ama erişkinde de bildirilmiş → Hastane yatışı
Osteomiyelit: Litik kemik lezyonu; uzun kemikler; uzun süreli antibiyotik tedavisi gerektirir

Yatış / sevk endikasyonları:

Bilinç değişikliği, nöbet, fokal nörolojik bulgu
Akut görme kaybı
Ağır sistemik toksisite, sepsis tablosu
İmmünsüprese hasta: anjiyomatozis bazillaris / peliyoz hepatis ekartasyonu için ileri tetkik
2 ayı aşan yanıtsız LAP: lenfoma dışlamak için eksizyonel biyopsi planlanmalı

Bu hasta tipik KTH klinik tablosuyla uyumlu; ayaktan azitromisin tedavisi ve 4 hafta sonra kontrol planlanabilir. Hasta, LAP'ın tam gerilemesinin aylar sürebileceği, ateş veya LAP büyümesi gelişirse yeniden başvurması gerektiği konusunda bilgilendirilmelidir.

Bilgi Testi · Bartonelloz

Bartonelloz — 10 Soruluk Quiz

Soru 1 / 10

dogru cevap