Konu Sayfası

Leptospiroz

Leptospirosis · Leptospira spp. · Zoonotik Spiroketal Enfeksiyon

Bifazik klinik seyir (septisemik–immün faz), Weil hastalığı ve pulmoner hemorajik sendrom (SPHS). Tropikal ve subtropikal bölgelerde endemik; hayvan idrarı ile temas başlıca bulaş yolu.

Zoonoz Spiroketal Bifazik Seyir Weil Hastalığı SPHS MAT Serolojisi Doksisiklin Profilaksisi

Giriş & Etiyoloji

Tanım & Tarihçe

Leptospiroz: Leptospira cinsi spiroketlerin neden olduğu, vasküler endotel hasarıyla seyreden akut zoonotik enfeksiyon hastalığı
Dünya genelinde en yaygın zoonotik enfeksiyon olarak kabul edilmektedir (StatPearls 2024)
1886 — Adolf Weil, sarılık + böbrek yetmezliği + kanama diatezinden oluşan ağır klinik tabloyu tanımladı → "Weil Hastalığı"
1907 — Stimson, doku kesitlerinde gümüş boyama ile spiroketi ilk kez görüntüledi
1915 — Japonya'da Leptospira kültüre alındı; Inada ve Ido tarafından hastalık etiyolojisi doğrulandı
İklim değişikliği, kentleşme ve sel olaylarının artması ile bulaşma örüntüsü değişmekte; Avrupa'da nadir görülen leptospiroz, Yunanistan'da 2023 Daniel fırtınası sonrası salgın bildirdi (Poulakida et al., Infect Dis Rep 2024)

Mikrobiyolojik Özellikler

Spiral şekilli, oldukça hareketli (uç kanca yapısı), zorunlu aerobik, ince uzun spiroketal bakteri
Boyutları 6–20 µm uzunluk × 0,1 µm çap; iki periplazmatik aksiyel flagella ile rotasyon hareketi yapar (Petakh et al., Front Microbiol 2024)
Gram boyası ile görüntülenemez; karanlık alan mikroskobisi, gümüş boyama veya immünofloresan yöntemleri gerekir
Kültür: EMJH (Ellinghausen-McCullough-Johnson-Harris) besiyerinde 28–30°C, karanlık ortamda; üreme yavaş (haftalar–aylar)
Genus Leptospira içinde 64'den fazla tür tanımlanmıştır; genomik sınıflandırma klasik serolojik sınıflandırmanın önüne geçmektedir (Vincent et al., PLoS Negl Trop Dis 2019)
En önemli patojenik tür: L. interrogans (250'den fazla serovar) — ciddi klinik formların başlıca etkeni
Weil hastalığında klasik serovar: L. interrogans serovar icterohaemorrhagiae

Virülans Faktörleri

Dış membran proteinleri (OMP): LipL32, LipL41 başta olmak üzere çok sayıda lipoprotein; LipL32, en bol bulunan ve en immunojenik leptospiral OMP'dir; fibronektin ve kolajen bağlanmasına aracılık eder (Haake & Levett, Mandell 9.ed.)
Lipopolisakkarit (LPS): Güçlü immunojen; serovar özgüllüğünü belirler; TLR2 ve TLR4 aracılığıyla pro-enflamatuar sitokin kaskadını tetikler — konakçıda sitokin fırtınasına katkı
Sferingomiyelinaz C (hemolisin, SphC): Hücre zarı lipidlerini hidrolize eder → eritrosit ve trombosit membranı hasarı → hemoliz ve trombositopeni
Leptospiral sfingomiyelinazlar (SphA/B): Akciğer epitelyum hücrelerinde apoptoz ve bariyeri hasarlar → SPHS patogenezine katkı
Adezin proteinleri: Fibronektin, laminin ve kollajen IV'e bağlanan LfhA, LigA/LigB gibi proteinler; invazif yeteneği artırır
Kompleman kaçış mekanizmaları: Faktor H bağlayan yüzey proteinleri (FhbA/B) → serum direnci

🦠 Serovar – Rezervuar – Klinik Form İlişkisi

icterohaemorrhagiae → Rattus norvegicus (çöp sıçanı) → Weil hastalığı, SPHS; en yüksek mortalite

canicola → Köpek → Aseptik menenjit, hafif–orta ağır form; çocuklarda sık

pomona → Sığır, domuz → Çiftçi ve veteriner enfeksiyonları; genellikle orta ağır

hardjo → Sığır → Mesleki maruziyet; hafif seyreder

bratislava → At, domuz → Avrupa'da sık; hafif–orta

Epidemiyoloji

Küresel Yük

1,03M

Yıllık semptomatik vaka

58.900

Yıllık ölüm

2,90M

Yıllık DALY kaybı

%5–40

Ağır form CFR

WHO/LERG tarafından gerçekleştirilen sistematik derleme, yılda 1,03 milyon semptomatik vaka ve yaklaşık 58.900 ölüm tahmin etmektedir; bu rakamlar leptospirozu önde gelen zoonotik mortalite nedenleri arasına yerleştirmektedir (Costa et al., PLoS Negl Trop Dis 2015)
DALY yükü yıllık 2,90 milyon; viseral leishmaniaz, ağır dengue ve sistiserkoz gibi önde gelen ihmal edilmiş tropik hastalıklarla kıyaslanabilir düzeyde (Torgerson et al., PLoS Negl Trop Dis 2015)
Küresel prodüktivite kaybı ekonomik boyutu 2023 yılında ilk kez sistematik olarak hesaplandı (Agampodi et al., PLoS Negl Trop Dis 2023)
Gerçek yük büyük olasılıkla çok daha yüksek — düşük gelirli tropikal ülkelerde yetersiz surveyans ve sık yanlış tanı nedeniyle underreported

Coğrafi Dağılım & Risk Faktörleri

Tropikal ve subtropikal bölgeler endemik: Güneydoğu Asya, Güney Amerika, Karayipler, Sub-Saharya Afrika, Okyanusya
Gelişmiş ülkelerde seyahat dönüşü ve rekreasyonel su teması (triathlon, rafting) başlıca risk
Sistematik derleme, su ile ilişkili maruziyet (özellikle sel ve mevsimsek yağmur) ile tarımsal uygulamalar ve hayvan temasını en önemli risk faktörleri olarak belirledi (Mwachui et al., PLoS Negl Trop Dis 2015)
Yüksek riskli meslekler: pirinç tarlası ve sebze bahçesi çiftçiliği, kanalizasyon ve su işçiliği, hayvancılık, kesimhane, veterinerlik, askerlik
İklim değişikliği ve kentsel su baskınlarının artması, leptospirozun ortaya çıkan yeniden değerlendirilen bir halk sağlığı sorunu olarak öne çıkmasına yol açmaktadır (Open Forum Infect Dis 2025)

Bulaşma Yolları

İndirekt temas (en yaygın): Enfekte hayvan idrarıyla kontamine toprak ya da suyun bütünlüğü bozulmuş deri, konjonktiva veya mukoza ile teması
Direkt temas: Enfekte hayvanın dokuları veya idrarıyla direkt temas (veterinerler, kasaplar)
İnhalasyon: Aerosolize enfekte idrar (nadiren)
Leptospira, ıslak ve nötr-alkalin toprakta haftalar ile aylarca canlı kalabilir; kuruma, ısı ve asit ortamda hızla ölür
İnsandan insana bulaş son derece nadir (bazı mesleki temas ve cinsel temas raporları mevcut)

⚠️

Standart izolasyon önlemleri yeterlidir. İnsandan insana bulaş pratikte söz konusu değildir; hava yolu izolasyonu ya da özel koşullandırma gerekmez.

Patogenez

Giriş, Yayılım ve Doku Hasarı

Sporlar değil, vejetatif leptospiralar cilt hasarı/sıyrık ya da mukoza yoluyla vücuda girer; bütünlüğü sağlam deri geçirimsizdir
Giriş bölgesindeki yerel immün yanıtı aşarak hematojen yayılım gerçekleşir; leptospiralar neredeyse tüm doku ve organlara ulaşır
De Brito et al. (Rev Inst Med Trop São Paulo 2018) immunohistokimyasal incelemelerinde karaciğer ve böbrekteki endotelyal hasarda E-kaderin ve VE-kaderin ekspresyonunun belirgin biçimde azaldığını gösterdi — doğrudan endotelyal geçirgenlik artışı kanıtı
Temel patogenetik mekanizma: vasküler endotel hasarı + artmış damar geçirgenliği → organ spesifik hasar

Organ Spesifik Mekanizmalar

Organ	Patolojik Mekanizma	Klinik Sonuç
Böbrek	Tübüler hücre nekrozu + interstitiyel nefrit; elektrolit kanalı Na-K-ATPaz disregülasyonu	Non-oligürik ABY; hipokalemi; Fanconi-benzeri tübülopati
Karaciğer	Hepatosit hasarı minimal (nekroz nadir); kolestaz ön planda; safra kanalıcığı geçirgenlik artışı	Yüksek bilirubin / görece hafif transaminaz → Weil hastalığı dissosiyasyonu
Akciğer	Alveoler kapiler endotel hasarı → kapiler kaçak; VE-kaderin ve E-kaderin bozulması; kompleman aktivasyonu; sitokin kaskadı (IL-6, TNF-α, CXCL10)	Pulmoner hemoraji (SPHS); ARDS; CFR ~%50
Trombosit / Koagülasyon	Sfingomiyelinaz aracılı membran hasarı; antiplatelet antikorlar; endotel hasara bağlı von Willebrand salınımı	Trombositopeni; DIC; kanama diatezi
Göz	İmmün faz: lentisküler ve uveal antijenlere karşı çapraz reaktif antikorlar; immün kompleks birikimi	Üveit (akut veya geç dönem); ciddi vakalarda kalıcı görme kaybı
SSS	Hematojen yayılım + kan-beyin bariyeri geçişi; aseptik menenjit	Aseptik menenjit (%80+), serebral ven trombozu (nadir)

Sitokin Fırtınası ve Ağır Form Patogenezi

Ağır leptospirozda patogenez üç etkenin etkileşimini içerir: genetik yatkınlık + patojen virülansı + disregüle immün yanıt (Rajapakse et al., Nat Rev Dis Primers 2025)
LPS → TLR2/4 aktivasyonu → NF-κB → IL-1β, IL-6, IL-8, TNF-α aşırı salgısı → sitokin fırtınası + immünoparezi döngüsü
SPHS'nin etiyopatogenezi hâlâ tam olarak aydınlatılamamıştır; direkt kapiler hasar ve immün aracılı mekanizmaların birlikte rol oynadığı düşünülmektedir (SPHS derlemesi, PubMed 2026)
HLA-DQ6 alleli taşıyıcılığında kontamine su maruziyeti sonrası ağır form gelişme riski artmış olabilir — gen-çevre etkileşimi hipotezi (Lingappa et al., Genes Immun 2004)

🎯 Böbrek Yetmezliğinde Klinik İpucu

Leptospirozda böbrek yetmezliği non-oligürik ve hipokalemik karakterdedir — tübüler fonksiyon bozukluğuna bağlı Na ve K kaybı söz konusudur. Oligüri ise uygun sıvı-elektrolit replasmanı yapılmadığında ortaya çıkar. Bu özellik, glomerülonefrit ağırlıklı böbrek yetmezliğinden ve hiperkalemik gidişten ayırt ettirir.

Klinik Bulgular & Formlar

Klinik Spektrum ve İnsidans

İnkübasyon süresi: 2–30 gün (ortanca 5–14 gün)
Semptomatik hastaların ~%90'ı hafif, kendi kendini sınırlayan seyir gösterir (anikterik form)
~%10 ciddi, potansiyel olarak fatal seyir: Weil hastalığı, SPHS veya fulminan tablo
Akut böbrek hasarı hastaların %36'sında (dizi: 0–88%), akciğer hasarı %17'sinde (dizi: 0–62%), ağır pulmoner hemorajik sendrom %10'unda — SPHS'de CFR >%50 (Torgerson et al., PLoS Negl Trop Dis 2015)

Bifazik Klinik Seyir

1. Faz: Septisemik (Leptospiremik) — 5–7 Gün

Kan, BOS ve dokularda leptospiralar mevcut. Ani başlangıçlı yüksek ateş, titreme, şiddetli baş ağrısı ve miyalji (özellikle baldır kasları — tipik bulgu). Konjonktival süffüzyon (kızarıklık olmaksızın konjonktival dolgunluk) patognomonik. Bulantı, kusma, diyare, makülopapüler döküntü ve kuru öksürük görülebilir.

Asemptomatik Ara Faz — 1–3 Gün

Her olguda görülmez; 1–3 günlük belirtisiz dönem. Bazı hastalarda bu kısa ara dönem fark edilmeyebilir. Ağır olgularda septisemik fazdan doğrudan immün faza, hatta fulminan tabloya geçilebilir.

2. Faz: İmmün (Leptospirürik) — 4–30 Gün

Leptospiralar kan ve BOS'tan kaybolur, böbrek ve idrarda bulunur; IgM antikorları ortaya çıkar. Aseptik menenjit (%80'den fazla), sarılık, renal yetmezlik, üveit, aritmi, pulmoner semptomlar gelişir. Lenfositik pleositoz karakteristik.

Fulminan Tablo

Asemptomatik ara faz olmaksızın akut fazdan hemen sonra başlayan >40°C ateş, hızlı karaciğer-böbrek yetmezliği, hemorajik pnömoni, kardiyak aritmi veya dolaşım kollapsı. Yüksek mortalite; YBÜ gerektiren acil klinik tablodur.

Ciddi Klinik Formlar

Weil Hastalığı: Klasik triad — sarılık + akut böbrek yetmezliği + kanama diatezi. Septisemik fazı takiben gelişen ciddi multisistemik tablodur. Bilirubin 60–80 mg/dL'ye yükselirken ALT/AST genellikle 200 IU/L'nin altında seyreder; bu dissosiyasyon viral hepatitten ayırımda değerlidir. Weil sendromu, renal disfonksiyon + hepatomegali + karaciğer yetmezliği ± bilinç değişikliği kombinasyonunu içerir (Petakh et al., Front Microbiol 2024).

Leptospiroza Bağlı Pulmoner Hemorajik Sendrom (SPHS/LPHS): Öksürük, göğüs ağrısı, dispne ve masif pulmoner hemorajile karakterizedir. CFR yaklaşık %50 — ölüm genellikle semptom başlangıcından sonraki 72 saat içinde gerçekleşir. Akciğer grafisinde başlangıçta küçük nodüller/dansiteler, ilerleyici kar tanesi benzeri yamalı alveoler infiltratlar; en sık alt loblarda. ARDS veya hemoptizi ile prezente olabilir. Patogenezde direkt kapiler hasar ve immün aracılı mekanizmalar birlikte rol oynar (SPHS derlemesi, PubMed 2026).

Kötü Prognoz Prediktörleri

Prediktör	Eşik / Kriter	Açıklama
Bozulmuş mental durum	Konfüzyon, stupor	Mortalite için en güçlü prediktör (Mandell 9.ed.)
Böbrek yetmezliği	Oligüri, hiperkalemi, kreatinin >3 mg/dL	Diyaliz gereksinimi mortaliteyi artırır
Pulmoner yetmezlik	Dispne, raller, alveoler infiltratlar	SPHS riski; hızlı kötüleşme
Hipotansiyon	SKB <90 mmHg	Sepsis benzeri tablo
Aritmi	EKG'de repolarizasyon anormalliği	Miyokardit; ani ölüm riski
Lökositoz	WBC >12.900/mm³	Ağır enflamatuar yanıt
İleri yaş	≥40 yaş	Komplikasyon riski artar

Klinik Tanı Araçları

Faine Kriterleri (WHO skoru): Klinik veri + epidemiyolojik faktörler + laboratuvar bulgularını birleştiren 1982 tarihli klinik ön tanı aracı; erken yüksek şüphe durumunda tedaviye rehberlik eder
THAI-LEPTO Skoru: Başvuruda akut böbrek hasarı ve diğer klinik parametreler üzerinden geliştirilmiş erken tanı aracı; primer bakım ortamlarında kullanım için önerilen (Sukmark et al., PLoS Negl Trop Dis 2018)

Tanı

Tanı Stratejisi — Faz Odaklı Yaklaşım

Leptospirozun laboratuvar tanısında hangi testin ne zaman isteneceğini bilmek kritik önemdedir. PCR, erken (septisemik) fazda; seroloji ise geç (immün) fazda tanıyı destekler. İkisinin kombinasyonu önerilir. Klinik şüphe orta/yüksekse, laboratuvar sonuçları beklenmeden ampirik tedaviye başlanmalıdır (Haake & Levett, Mandell 9.ed.; WHO 2003).

Test	Uygun Faz	Örnek	Değerlendirme
PCR (real-time PCR)	İlk 7 gün (septisemik faz)	Kan; BOS; idrar (immün fazda)	IgM antikorları ortaya çıkmadan erken tanı; hızlı; kültür başlamadan sonuç. Kanda semptom başlangıcından birkaç gün sonra pozitif (Picardeau, Med Mal Infect 2013)
Kültür	Septisemik fazda kan; immün fazda idrar	Kan, BOS, idrar	Kesin tanı; yavaş (haftalarca). Antibiyotik başlamadan önce alın. EMJH besiyeri; BSL-2
ELISA IgM	Geç faz (>1. hafta)	Serum	Tarama testi. Negatif ise 3–5 gün sonra tekrar. Pozitifse MAT ile doğrulama önerilir
Mikroaglütinasyon Testi (MAT)	Akut + konvalesan (>2 hafta arayla)	Serum (çift örnek)	Referans / altın standart serolojik test. Eşik: endemik olmayan bölge ≥1:200; endemik bölge ≥1:800 + ELISA IgM(+) → akut enfeksiyon. Tek örnek ≥1:800 + IgM(-) → geçirilmiş enfeksiyon (Picardeau 2013)
Karanlık Alan Mikroskobisi	Septisemik faz	Kan, idrar	Çok düşük duyarlılık; özel deneyim gerektirir; rutin önerilmez
Lateral Akış Hızlı Test	Her faz	Serum/tam kan	Saha koşulları; düşük özgüllük; sınırlı kaynakta ön tarama. MAT ile doğrulama zorunlu

Nonspesifik Laboratuvar Bulguları

Bilirubin: Konjuge bilirubin ön planda; 60–80 mg/dL'ye ulaşabilir
ALT/AST: Genellikle <200 IU/L — viral hepatitten ayırımda kritik dissosiyasyon
CPK: Belirgin artış (miyozit); miyalji şiddeti ile korelasyon
Kreatinin, üre: Renal hasar; non-oligürik yetmezlik paterni
Na, K: Hiponatremi ve hipokalemi — tübüler disfonksiyon
Trombositopeni: Sık; DIC değerlendirmesi gerekir
BOS: Aseptik menenjit paterni — lenfositik pleositoz; normal glukoz; hafif protein artışı

Radyolojik Bulgular

Akciğer grafisi/BT: Başlangıçta küçük nodüller ve buzlu cam alanları; ilerleyici alveoler konsolidasyon/hemoraji; alt lob ağırlıklı dağılım
SPHS'de bilateral, "kar tanesi benzeri" yamalı alveoler infiltratlar
Plevral effüzyon olabilir (nadir); masif pnömotoraks beklenmeyen bir komplikasyon

Ayırıcı Tanı

Tanı	Benzerlik	Ayırım
Akut viral hepatit	Sarılık, ateş	Konjonktival süffüzyon ve miyalji beklenmez; ALT/AST genellikle >200 IU/L; böbrek hasarı hafif
Hantavirus	Böbrek yetmezliği, pulmoner tutulum, kemirgen teması	Sarılık hafif; trombositopeni daha belirgin; PCR ile kesin ayırım
Riketsiyoz	Ateş, miyalji, döküntü, vektör teması	Döküntü daha belirgin; eskar (Rickettsia escharoticum); seroloji
Malarya (P. falciparum)	Ateş, hemoliz, sarılık, böbrek hasarı	Endemik bölge seyahati; kan yayması; Plasmodium PCR
Dengue	Ateş, miyalji, trombositopeni	Artralji belirgin; döküntü; sarılık ve böbrek hasarı leptospirozda daha ağır
Sepsis (gram-negatif)	Ateş, hipotansiyon, organ yetmezliği	Odak bulgusu; kan kültürü; konjonktival süffüzyon ve sel/hayvan öyküsü eksik

Tedavi (Klinik Kanıtlar)

Antimikrobiyal Tedavinin Kanıt Düzeyi

Leptospirozda antibiyotik tedavisinin mortaliteye etkisi hâlâ tartışmalıdır. 2024 Cochrane sistematik derlemesi (Win et al., Cochrane Database Syst Rev 2024; 9 RKÇ, 1019 katılımcı) antibiyotiklerin mortaliteyi azalttığına dair yeterli, kesin kanıt bulunmadığını saptamıştır. Bununla birlikte, mevcut veriler hastalık süresini ortalama 2–4 gün kısaltabileceğine işaret etmekte ve antibiyotik sınıfları (penisilin, seftriakson, doksisiklin) arasında mortalite farkı gözlenmemektedir. Klinik pratikte ağır formda ve ampirik şüphede antibiyotik başlanması standart yaklaşım olmayı sürdürmektedir.

💊

Önemli not: Doksisiklin ve azitromisin aynı zamanda leptospiroza eşlik edebilecek riketsiyal hastalığa karşı da etkilidirler — karma endemik tablolarda tercih gerekçesi sağlar. Ciddi hastalıkta doksisiklin ve azitromisinin parenteral formları önerilen rejimler arasındadır, ancak ülkemizde her iki formun bulunmaması nedeniyle penisilin G veya seftriakson ön plana çıkmaktadır.

Hastalık Şiddeti	Ajan	Doz & Süre	Kanıt
Hafif / Ambulatuar	Doksisiklin (1. seçenek)	100 mg PO 2×1 — 7 gün	RKÇ; hastalık süresini kısaltır
	Azitromisin	500 mg PO 1×1 — 3 gün	RKÇ; doksisiline eşdeğer etkinlik
	Amoksisilin / Ampisillin	500–750 mg PO 3×1 — 7–10 gün	Kabul edilebilir alternatif; observasyonel veri
Ciddi / Yatış gerektiren	Kristalize Penisilin G (1. seçenek)	4×1,5 milyon ünite İV — 7 gün	RKÇ; tarihsel standart; seftriaksonla eşdeğer
Ciddi / Yatış gerektiren	Seftriakson (alternatif)	1×1–2 g İV — 7 gün	RKÇ; penisilinle karşılaştırılabilir etkinlik (Panaphut et al. 2003)

Destekleyici Tedavi

Akut böbrek hasarı (ABH): Erken sıvı ve elektrolit desteği; oligüri gelişirse erken renal replasman tedavisi — günlük hemodiyaliz önerilir
SPHS: Günlük hemodiyaliz; ARDS varlığında kısıtlı sıvı stratejisi (sıvı yükü pulmoner hemorajiyi artırır) + akciğer koruyucu ventilasyon
Kortikosteroidler: Pulmoner tutulum vaskülite sekonder olduğundan teorik gerekçe var; ancak 2024 Cochrane verileri dahil mevcut kanıtlar rutin kortikosteroid kullanımını desteklememektedir (Win et al., Cochrane 2024; önceki Rodrigo 2014 Cochrane derlemesi de yetersiz kanıt sonucuna ulaşmıştır)
Plazmaferez: Ciddi tabloda alternatif; etkinliği tartışmalı; seçilmiş YBÜ hastalarında değerlendirilebilir
Jarisch-Herxheimer reaksiyonu: Antibiyotik başlandıktan sonra ateş, üşüme, taşikardi ile karakterize geçici immünolojik fenomen; leptospiroz tedavisinde bildirilmektedir (Petakh et al., Front Microbiol 2024). Tedaviyi kesmek yerine semptomatik yönetim önerilir

Prognoz

Hafif form neredeyse tüm vakalarda tam iyileşme; renal fonksiyon hızlı düzelir, sarılık yavaş geriler
Ağır formda mortalite %5–40; SPHS olgularında CFR ~%50 (Torgerson et al. 2015)
Kronik sekeller: Üveit (akut fazın haftalar-aylar sonrası; olgularda ~%34 görme sorununa yol açabilir), kronik böbrek hastalığı, persistan baş ağrısı — ihmal edilen uzun dönem sonlanımlar (LERG sistematik derleme)
Erken ampirik antibiyotik tedavisi; klinik şüphe yüksekse sonuç beklenmeden başlanmalıdır

Profilaksi & Korunma

Kimyasal Profilaksi — Kanıt Değerlendirmesi

Antibiyotik profilaksisine ilişkin 2024 Cochrane sistematik derlemesi (Win et al., Cochrane Database Syst Rev 2024; 5 RKÇ, 2593 katılımcı), profilaktik antibiyotiklerin laboratuvar ile doğrulanmış leptospiroz gelişimini azaltıp azaltmadığına dair çok düşük kesinlikte kanıt buldu; genel mortalite üzerine etkisi için yalnızca düşük kesinlikte kanıt mevcuttur. Doksisiklinin gastrointestinal yan etkileri (diyare, bulantı, kusma) en sık olumsuz etki olarak bildirilmektedir.

Kısa süreli yüksek riskli maruziyet (askeri personel, su sporları, sel sonrası): Doksisiklin 200 mg/hafta PO — maruziyet süresince; klinik uygulamada kullanılmakta, sınırlı RKÇ kanıtı
Uzun süreli ya da mesleki süregelen maruziyet için rutin profilaksi önerilmez
Gebe ve çocuklarda: azitromisin veya amoksisilin alternatif (doksisiklin kontrendike)

Aşılama

Küresel çapta onaylı, etkin bir insan aşısı mevcut değildir
Küba ve Çin'de serovar spesifik insan aşıları kullanılmaktadır; ancak dar serovar kapsamı nedeniyle uluslararası benimseme sınırlıdır
Hayvanlarda (köpek, sığır) aşılama, idrardaki atılımı azaltarak rezervuar kontrolüne katkı sağlar; tam koruma sağlamaz
Geniş serovar kapsamlı, etkili bir insan aşısı geliştirilmesi öncelikli araştırma gündemleri arasındadır

Genel Korunma — One Health Yaklaşımı

Sel bölgelerinde ve riskli tarımsal ortamlarda KKD (su geçirmez çizme, eldiven, tulum)
Kemirgen kontrolü: Rodentisid, konut hijyeni, gıda depolarının korunması — ana rezervuar yükünü azaltır
Kontamine rekreasyonel su alanlarında etkinlik kısıtlaması ve uyarı levhaları
İçme suyu arıtımı ve sel sonrası su kalite izlemesi
Yüksek riskli meslek gruplarına iş yeri hijyen eğitimi
One Health perspektifi: Köpek aşılaması, sığır surveyansı ve kentsel sıçan kontrol programlarının koordinasyonu leptospirozun uzun vadeli kontrolü için temel (Open Forum Infect Dis 2025)
Türkiye'de bildirimi zorunlu: İl Sağlık Müdürlüğü ve HSGM'ye bildirim yapılmalı

Temel Kaynaklar (PubMed / Mandell)

Haake DA, Levett PN. Chapter 239: Leptospira Species (Leptospirosis). In: Bennett JE et al., eds. Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases. 9th ed. Elsevier; 2020:2898–2905.

Costa F, Hagan JE, Calcagno J, et al. Global morbidity and mortality of leptospirosis: a systematic review. PLoS Negl Trop Dis. 2015;9(9):e0003898. doi:10.1371/journal.pntd.0003898

Torgerson PR, Hagan JE, Costa F, et al. Global burden of leptospirosis: estimated in terms of disability adjusted life years. PLoS Negl Trop Dis. 2015;9(10):e0004122. PMID: 26431366

Win TZ, Han SM, Edwards T, et al. Antibiotics for treatment of leptospirosis. Cochrane Database Syst Rev. 2024;3:CD014960. doi:10.1002/14651858.CD014960.pub2

Win TZ, Perinpanathan T, et al. Antibiotic prophylaxis for leptospirosis. Cochrane Database Syst Rev. 2024;3:CD014959. doi:10.1002/14651858.CD014959.pub2

Picardeau M. Diagnosis and epidemiology of leptospirosis. Med Mal Infect. 2013;43(1):1–9. PMID: 23141895

Petakh P, Behzadi P, Oksenych V, Kamyshnyi O. Current treatment options for leptospirosis: a mini-review. Front Microbiol. 2024;15:1403765. PMID: 38720800

De Brito T, Silva AM, Abreu PA. Pathology and pathogenesis of human leptospirosis: a commented review. Rev Inst Med Trop São Paulo. 2018;60:e23. PMID: 29846473

Leptospirosis-associated pulmonary hemorrhagic syndrome (LPHS/SPHS): immune mechanisms, clinical manifestations, and experimental models. PubMed 2026. PMID: 41637348

Agampodi S, Gunarathna S, Lee JS, Excler JL. Global, regional, and country-level cost of leptospirosis due to loss of productivity in humans. PLoS Negl Trop Dis. 2023;17(8):e0011291. PMID: 37624840

Rajapakse S et al. Leptospirosis [Primer]. Nat Rev Dis Primers. 2025. doi:10.1038/s41572-025-00614-5

WHO. Human Leptospirosis: Guidance for Diagnosis, Surveillance and Control. Geneva: WHO; 2003.

📚 REHBERLER

Klinik Rehberler

WHO · 2003

Human Leptospirosis: Guidance for Diagnosis, Surveillance and Control

Leptospiroz tanısı, sürveyansı ve kontrolü için WHO'nun temel rehberi. Laboratuvar tanı algoritmaları, MAT referans standartları ve salgın yönetimi protokolleri. Dünya genelinde başvuru kaynağı olan kapsamlı kılavuz.

Tam Metni Görüntüle

WHO ILRI · 2011

WHO/ILRI Report on Leptospirosis — Global Burden Estimate

Leptospirozun küresel yükünü tahmin eden temel epidemiyolojik çalışma. Yıllık tahmini 1 milyon semptomatik vaka ve 58.000 ölüm verisini içeren metodoloji. Kaynak yönetimi ve öncelik belirleme kararlarına zemin hazırlayan WHO belgesi.

Tam Metni Görüntüle

Diagnostics · 2013

Diagnosis and Epidemiology of Leptospirosis — Picardeau M.

Leptospiroz tanısında PCR, MAT ve ELISA'nın karşılaştırmalı değerlendirmesi. Klinik fazlara göre test seçim algoritması ve serolojik yorumlama kriterleri. Med Mal Infect 2013 referans yayın.

Tam Metni Görüntüle

CDC Yellow Book · 2024

Leptospirosis — CDC Yellow Book 2024

Seyahat hekimliği perspektifinden klinik tanı, tedavi ve profilaksi özeti. Risk grupları, coğrafi dağılım ve seyahat öncesi danışmanlık tavsiyeleri. Doksisiklin profilaksisi endikasyon kılavuzu dahil.

Tam Metni Görüntüle

Klinik Vaka · Leptospiroz

"Sarılık, Böbrek Yetmezliği ve Kanlı Balgam — Sele Giren Genç Çiftçi"

28 Yaş · Erkek Çiftçi Sel Sonrası Maruziyet Ağır Seyirli Form

Şikâyet: 28 yaşındaki erkek hasta, 10 gündür süren yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, kas ağrıları ve son 2 gündür giderek koyulaşan idrar ile sarılık şikâyetiyle başvurdu. Dün gece hemoptizi gelişmiş.

📍 Öykü: Hasta, iki hafta önce bölgelerini etkileyen sel baskınında ev ve ahırını kurtarmak için birkaç gün sel sularında çalışmış. Selin ardından yörede bazı hayvanların öldüğü öğrenilmiş. Başlangıçta grip sanılan yakınmaları gerilemiş gibi hissettirmiş, ancak ardından sarılık ve solunum güçlüğü gelişmiş.

FM: Ateş 39.8°C, SKB 95/60 mmHg, SO₂ %91 (oda havası). Belirgin konjonktival kızarıklık (ikter). Sarılık mevcut. Sağ alt zonda raller. Hepatomegali, bilateral flankta hassasiyet. Baldır kaslarında belirgin hassasiyet. Bilinç açık fakat konfüze.

Tetkikler: Bilirubin 68 mg/dL (direk baskın). ALT 140 IU/L. Kreatinin 4.8 mg/dL. PLT 54.000. WBC 16.200. CPK 1850 U/L. Akciğer grafisi: bilateral alt zon nodüler infiltratlar.

Tanı: Leptospiroz — Weil Hastalığı (Ciddi Form)

Epidemiyolojik ipuçları:

Sel sularına uzun süreli maruziyet — bütünlüğü bozulmuş deri ile kontamine suyun teması
Bölgede hayvan ölümleri (leptospira rezervuarı)
10–14 günlük inkübasyon süresiyle uyumlu zaman çizelgesi

Bifazik seyir:

İlk hafta grip benzeri prodrom (akut/septisemik faz)
Kısa iyileşme hissi (asemptomatik faz)
Ardından ağırlaşma: sarılık + renal yetmezlik + pulmoner tutulum (immün faz + ciddi form)

Weil Hastalığı kriterleri — tümü mevcut:

Sarılık: bilirubin 68 mg/dL (yüksek konjuge bilirubin, görece hafif transaminaz yüksekliği)
Akut böbrek hasarı: kreatinin 4.8 mg/dL
Kanama diatezi: trombositopeni (PLT 54.000) + hemoptizi

Tanısal ipucu: Bilirubin 60+ mg/dL iken ALT'nin 200 IU/L altında kalması leptospiroza özgün bir örüntüdür. Viral hepatitte bu dissosiyasyon beklenmez.

Test zamanlaması kritik:

İlk 7 gün (septisemik faz): Kan PCR, kan kültürü (antibiyotik başlamadan önce!)
7. günden sonra (immün faz, bu vaka): İdrar PCR/kültür + seroloji

Bu hastaya istenmesi gereken testler:

ELISA IgM (tarama) — pozitif çıkarsa MAT ile doğrulama
PCR (kan ve idrar) — kültür başlanmadan önce alın
Kan kültürü (idrarda bakteri fazında çıkabilir)
BOS: ajitasyon/konfüzyon mevcutsa aseptik menenjit dışlama

⚠️ Kritik kural: Klinik şüphe yüksekse ve test sonuçları bekliyorsa ampirik tedaviye derhal başlanmalıdır. Leptospirozda tedavi gecikmesi mortaliteyi artırır. Seroloji sonucu beklemek için tedaviyi ertelemeyin.

Yardımcı testler:

Toraks BT: bilateral yamalı infiltratlar, SPHS değerlendirmesi
EKG: aritmi (repolarizasyon anormalliği) taraması
Günlük kreatinin, elektrolit takibi (hipokalemi, hiperkalemi)
Koagülasyon paneli (DIC değerlendirmesi)

Ciddi seyirli leptospiroz → İV antibiyotik + Destekleyici tedavi

Antimikrobiyal tedavi:

Kristalize Penisilin G 4×1.5 milyon ünite İV — 7 gün (1. seçenek)
Alternatif: Seftriakson 1×2 g İV — 7 gün

YBÜ gerektiren destekleyici tedavi:

Renal replasman tedavisi: Kreatinin 4.8 ve oligüri gelişimi risk altında; günlük hemodiyaliz hazır olmalı
SPHS (pulmoner hemoraji riski var): SO₂ %91 — oksijen desteği; sıvı yükünden kaçın; akciğer koruyucu ventilasyon ilkelerine uygun yönetim
Sıvı replasmanı dikkatli: fazla sıvı pulmoner hemorajiyi artırabilir
Steroid rutin önerilmez; bireysel değerlendirme

Bu hastada konfüzyon (bozulmuş mental durum) mevcut — mortalite için en güçlü prediktör. YBÜ yatışı endikedir. Erken nefroloji ve pulmoner konsültasyon alınmalı.

Tanı	Benzerlik	Leptospiroz Ayrımı
Akut viral hepatit (A, E)	Sarılık, ateş, transaminaz yüksekliği	Konjonktival kızarıklık yok; ALT/AST genellikle >200; böbrek fonksiyonları genellikle korunmuş; sel maruziyeti öyküsü yok
Hantavirus	Böbrek yetmezliği, pulmoner tutulum, kemirgen teması	Trombositopeni çok belirgin; sarılık genellikle hafif; PCR ile kesin ayırım
Sepsis (gram negatif)	Ateş, hipotansiyon, organ yetmezliği	Odak bulgusu; kan kültürü; leptospirozda konjonktival kızarıklık + sel öyküsü
Malarya	Ateş, hemoliz, akut böbrek hasarı, sarılık	Endemik bölge seyahati; periodik ateş; kan yaymasında Plasmodium; splenomegali daha belirgin
Dengue / Riketsiyoz	Ateş, miyalji, trombositopeni	Artralji daha belirgin (dengue); vektör öyküsü; sarılık ve böbrek hasarı leptospirozda daha ağır

Sel sonrası toplum riski gerçek ve önemlidir.

Temaslı değerlendirmesi:

Aynı sel suyuna maruz kalan kişiler asemptomatik olsa da takip edilmeli
Ateş, baş ağrısı, miyalji gelişenlere erken tanı ve ampirik tedavi
İnsandan insana bulaş olmadığından izolasyon gerekmez

Profilaksi kararı:

Yüksek riskli kişilere (açık yarası olan, uzun süreli temaslar) doksisiklin 200 mg tek doz PO veya haftalık 200 mg profilaksi değerlendirilebilir
Salgın durumunda halk sağlığı otoritesi kararına bağlı

Çevre kontrol önlemleri:

Sel sularından uzak durmak; zorunluysa su geçirmez çizme ve eldiven
İçme suyu kaynakları sel sonu kontrol edilmeli
Kemirgen kontrolü (özellikle gıda depoları)

Bildirim: Leptospiroz Türkiye'de bildirimi zorunlu hastalıktır. Vaka İl Sağlık Müdürlüğü ve HSGM'ye bildirilmeli; olası salgın durumu araştırılmalı.

Bilgi Testi · Leptospiroz

Leptospiroz — 10 Soruluk Quiz

Soru 1 / 10

doğru cevap