Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi
KKKA · CCHF · Crimean-Congo Hemorrhagic Fever Virus · Nairoviridae
Viroloji, bulaş yolları ve patogenez, klinik evreler, laboratuvar tanısı, SGS ciddiyet skoru, ribavirin tartışması ve destek tedavisi. Türkiye'de Hyalomma kaynaklı hiperendemik seyir ve sağlık çalışanları için nozokomiyal bulaş riski.
Giriş & Etiyoloji
- Kene kaynaklı, akut, ağır seyirli viral hemorajik ateş; zoonotik karakterli, bildirimi zorunlu halk sağlığı hastalığı
- Etken: Crimean-Congo hemorrhagic fever virus (CCHFV); Nairoviridae ailesi, Orthonairovirus cinsi
- 1944–45 — Kırım'da Sovyet askerleri arasında salgın tanımlandı ("Kırım hemorajik ateşi")
- 1956 — Belçika Kongosu'nda (DR Kongo) izole edilen virüsün aynı etken olduğu anlaşıldı → "Kırım-Kongo" adı
- 2002 — Türkiye'de ilk vakalar Tokat ve çevresinde tanındı; kesin tanı 2003'te kondu. O tarihten beri her yıl bahar-yaz aylarında görülen yerleşik bir sorun
- WHO tarafından salgın potansiyeli nedeniyle Ar-Ge öncelikli (Blueprint) patojen listesinde izlenir
- Zarflı, tek iplikli, negatif polariteli RNA virüsü; genom üç segmentten oluşur: S (nükleoprotein), M (glikoproteinler Gn/Gc), L (RNA polimeraz)
- Segmentli genom → genetik reassortment ile yüksek çeşitlilik; en az 6–7 majör genotip (Afrika, Asya, Avrupa kökenli)
- Zarflı olduğundan çevrede dayanıksız; ısı, deterjan ve standart dezenfektanlarla (hipoklorit, %70 etanol) kolayca inaktive olur
- Laboratuvarda canlı virüs çalışması BSL-4 gerektirir; rutin tanı (RT-PCR, ELISA) inaktive örnekle BSL-3/uygun donanımlı referans laboratuvarda yapılır
Türkiye'deki başlıca vektör ve rezervuar. Hem virüsü bulaştırır hem de transovaryal/transstadyal aktarımla popülasyonda virüsü sürdürür. Larva ve nimfler küçük omurgalılarda, erişkinler büyük çiftlik hayvanlarında beslenir.
Sığır, koyun, keçi, tavşan, kirpi gibi hayvanlar geçici viremik konaklardır; genellikle asemptomatik kalırlar. Bu nedenle enfekte hayvan görünüşte sağlıklı olabilir.
Kene aktivitesi Nisan–Ekim arasıdır; vaka eğrisi Haziran–Temmuz'da zirve yapar. Kurban Bayramı öncesi kırsal/hayvan teması ek risk dönemidir.
İklim değişikliği ile Hyalomma keneleri kuzeye ilerliyor; daha önce görülmeyen Batı Avrupa ülkelerinde otokton (yerli) vakalar bildirilmeye başlandı.
Kene teması ≠ KKKA. Hyalomma kenelerinin yalnızca bir kısmı virüs taşır; her kene ısırığı hastalık anlamına gelmez. Örneğin 2025'te İstanbul'da on binlerce kene tutunması başvurusu olmasına karşın yerli KKKA vakası görülmemiştir. Ancak ısırık sonrası izlem şarttır.
Epidemiyoloji
- İlk vakalar 2002'de Tokat ve çevresinde tanımlandı; o tarihten beri her yıl bahar-yaz aylarında görülüyor
- En yüksek yıllık vaka sayısı 2009'da (1.318 vaka) kaydedildi; sonraki yıllarda iniş-çıkışlarla seyretti
- Türkiye'deki ortalama yıllık ölüm oranı (%4–5) küresel ortalamanın belirgin altında — erken tanı ve yaygın destek tedavisi kapasitesi sayesinde
- 2025 sezonu mevsimsel patern açısından 2024 ile benzer seyretti; vakalar yine geleneksel hiperendemik bölgelerde yoğunlaştı
- Hiperendemik kuşak: İç Anadolu'nun kuzeyi, Orta ve Doğu Karadeniz, Doğu Anadolu — yaklaşık 30 ili kapsar
- Yüksek riskli iller: Tokat, Sivas, Çorum, Yozgat, Amasya, Kayseri, Gümüşhane, Bayburt, Erzurum, Çankırı çevresi
- Büyük şehirler endemik değil: İstanbul gibi metropollerde kene tutunması başvurusu çok olsa da yerli vaka beklenmez
- Risk grupları: çiftçiler, hayvancılıkla uğraşanlar, çobanlar, mezbaha çalışanları, veteriner hekimler ve — nozokomiyal bulaş nedeniyle — sağlık çalışanları
- KKKA, kene kaynaklı en geniş coğrafi dağılıma sahip viral hastalıktır
- Afrika, Asya, Orta Doğu ve Güney/Doğu Avrupa'da 30'dan fazla ülkede endemik; yılda yaklaşık 10.000–15.000 vaka
- WHO ölüm oranını %10–40 aralığında belirtir; klinik serilerde olgu ölüm hızı %62'ye kadar bildirilmiştir
- Yüksek endemik: Türkiye, Rusya, eski SSCB ülkeleri, İran, Pakistan, Afganistan. Yayılan/yeni: İspanya, Portekiz, Yunanistan, Bulgaristan
- En az 6–7 majör genotip coğrafyaya göre dağılır; bölge içinde zamansal evrim sınırlıyken bölgeler arası farklılık belirgindir
- Avrupa'da artan vaka beklentisi: Hyalomma kenelerinin ve enfekte hayvanların coğrafi yayılımı genişliyor; ek olarak seyahat ilişkili (importe) vakalar bildiriliyor
İklim değişikliği, kene yaşam alanlarının ve konak hayvan hareketlerinin değişmesi, vektörün kuzeye doğru yayılımını hızlandırıyor. Bu nedenle insan–hayvan–çevre sağlığını birlikte ele alan One Health (Tek Sağlık) yaklaşımı (vektör sürveyansı, hayvan seroizlemi, kene mücadelesi, halk eğitimi) korunmanın merkezindedir.
Avrupa bölgesinde çok sayıda ülkede CCHFV taşıyan keneler saptanmış; daha önce hastalık görülmeyen bazı ülkelerde otokton (yerli) insan vakaları bildirilmeye başlanmıştır. Yoğun turizm hareketliliği nedeniyle hekimlerin importe vakalar açısından da uyanık olması önerilir.
Bulaşma & Patogenez
| Bulaş Yolu | Açıklama | İnkübasyon |
|---|---|---|
| Kene ısırığı / keneyle temas | En sık yol; özellikle Hyalomma cinsi. Keneyi çıplak elle ezmek de bulaştırabilir | 1–3 gün (en çok 9) |
| Enfekte hayvan kan/doku teması | Kesim, kurban, deri yüzme sırasında çıplak elle viremik hayvan kanına temas | 5–6 gün (en çok 13) |
| İnsandan insana (nozokomiyal) | Hasta kan ve vücut sıvılarına korunmasız temas; hastane ortamı en riskli | Değişken |
- Virüs hücreye girişte düşük yoğunluklu lipoprotein reseptörünü (LDLR) kullanır (güncel çalışmalarla tanımlanmıştır); giriş yerinden bölgesel lenf nodlarına ve dalağa, ardından kana yayılır
- Başlıca hedefler vasküler endotel, hepatosit ve mononükleer fagositer sistem
- Endotel hasarı hem doğrudan viral enfeksiyonla hem de dolaylı (sitokin aracılı) mekanizmayla oluşur → vasküler geçirgenlik artışı, kanama eğilimi
- Aşırı pro-inflamatuar yanıt — sitokin fırtınası (IL-6, TNF-α, IL-10 artışı) — hastalık şiddeti ve mortalite ile ilişkili
- Karaciğer tutulumu → transaminaz yükselmesi, koagülasyon faktörü üretiminin bozulması
- Trombositopeni + endotel hasarı + tüketim koagülopatisi → DİK ve hemorajik tablo
- Ağır vakalarda makrofaj aktivasyon sendromu / hemofagositik tablo eşlik edebilir
CCHFV çok sayıda hayvan türünü enfekte edebilir ancak ağır hastalık esas olarak insanda görülür. İnsanlarda da tablo, fark edilmeyen asemptomatik/subklinik enfeksiyondan ağır hemorajik hastalığa kadar geniş bir yelpazededir.
Seroprevalans çalışmaları, özellikle endemik bölgelerde subklinik enfeksiyonların hatırı sayılır oranda olabileceğini göstermektedir; bu da hastalık yükünün bildirilen vakaların ötesinde olduğunu düşündürür. Konak (genetik) ve viral faktörler, hastalık ağırlığını belirlemede önemli rol oynar.
Nozokomiyal bulaş riski yüksektir. Hastanın kanı, sekresyonları ve iğne yaralanmaları sağlık çalışanı için ciddi risktir. Standart + temas + damlacık önlemleri, kişisel koruyucu ekipman ve dikkatli keskin atık yönetimi şarttır.
Klinik Evreler
Trombositopeni ve transaminaz yüksekliği genellikle ilk günlerde belirginleşirken, masif kanama tipik olarak hastalığın 3–6. gününde ortaya çıkar. Bu nedenle erken (pre-hemorajik) dönemde kanama olmaması tanıyı dışlamaz; tersine, riskli temas + ateş + sitopeni varlığında hasta kanama evresine geçiş açısından yakından izlenmelidir.
İyi prognozda viremi azalırken nötralizan antikorlar 7. günden itibaren belirir; fatal seyirde ise belirgin antikor yanıtı çoğunlukla gelişmeden yüksek viral yük ve ağır koagülopati hâkimdir.
Tanı
- Endemik bölgede/sezonda kene teması veya kırsal-hayvan teması öyküsü + ani ateş, halsizlik, miyalji
- Eşlik eden trombositopeni + lökopeni + transaminaz (AST/ALT) yüksekliği triadı güçlü uyarıcıdır
- Kanama bulguları (peteşi, mukozal kanama) varlığı tanıyı destekler ancak erken dönemde olmayabilir
- Trombositopeni (sıklıkla belirgin) ve lökopeni
- AST ve ALT yüksekliği (karakteristik olarak AST > ALT), LDH ve CK artışı
- PT ve aPTT uzaması, fibrinojen düşüklüğü, D-dimer artışı (koagülopati/DİK)
- Ağır vakalarda yüksek ferritin, yüksek CRP — şiddet ve mortaliteyle ilişkili
| Yöntem | Zamanlama / Örnek | Özellik |
|---|---|---|
| RT-PCR (viral RNA) | İlk günlerden itibaren · kan/serum | Erken dönemde tercih edilen kesin tanı; viremi henüz antikor yokken saptanır |
| ELISA — IgM | Genellikle ~5–7. günden sonra | Akut enfeksiyon göstergesi; erken dönemde negatif olabilir |
| ELISA — IgG | Geç dönem / konvalesan | Geçirilmiş enfeksiyon ve seropozitivite; retrospektif tanı |
| Viral izolasyon / kültür | BSL-4 referans laboratuvar | Rutin değil; biyogüvenlik nedeniyle sınırlı |
Erken (pre-hemorajik) dönemde tablo nonspesifiktir; endemik bölge ve sezonda ateş + sitopeni ile gelen hastada aşağıdakiler ayırıcı tanıda düşünülmelidir:
| Hastalık | Benzerlik | Ayırt Edici İpucu |
|---|---|---|
| Diğer viral hemorajik ateşler | Ateş + kanama + sitopeni | Seyahat/maruziyet öyküsü; coğrafi dağılım; spesifik serolojik/moleküler test |
| Hantavirüs enfeksiyonu | Ateş, trombositopeni, böbrek tutulumu | Belirgin renal tutulum (HFRS); kemirgen teması |
| Leptospiroz | Ateş, miyalji, trombositopeni, KCFT yüksekliği | Sarılık + böbrek yetmezliği (Weil); su/hayvan idrarı teması; ikterik tablo |
| Bruselloz | Ateş, halsizlik, sitopeni; hayvan teması | Sinsi seyir, terleme, artralji; kan kültürü/seroloji |
| Riketsiyoz / tifüs | Ateş, baş ağrısı, kene teması, döküntü | Eskar (tache noire), makülopapüler döküntü; doksisikline yanıt |
| Sepsis / DİK | Ateş, koagülopati, çoklu organ disfonksiyonu | Odak ve etken arayışı; prokalsitonin; bakteriyel kaynak |
| Hematolojik (akut lösemi, ITP, TTP) | Trombositopeni, kanama | Periferik yayma, kemik iliği; mikroanjiyopati bulguları |
| Viral hepatit | Transaminaz yüksekliği, halsizlik | Sitopeni-kanama belirgin değil; viral hepatit belirteçleri |
Biyogüvenlik uyarısı: Şüpheli KKKA örnekleri yetkili referans laboratuvarına (Türkiye'de HSGM Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları) güvenli biçimde yönlendirilmelidir. Örnek alımı ve nakli sırasında personel korunması önceliklidir; canlı virüs çalışması BSL-4 gerektirir.
Ciddiyet & Prognoz
Türkiye kökenli, çok merkezli verilerle valide edilmiş ciddiyet derecelendirme skoru (SGS), hastaneye başvurunun ilk gününde klinik ve laboratuvar parametrelerine göre hesaplanır; hastayı mortalite riskine göre üç gruba ayırarak hangi hastanın üçüncü basamağa sevk edileceğine karar vermede yardımcı olur.
Düşük risk grubu — bu eşikte mortalite beklenmez; çoğu hasta destek tedavisiyle iyileşir.
Ara grup — yakın izlem ve erken destek tedavisi gerektiren hastalar.
Yüksek risk grubu — bu eşikte mortalite oranı çok yüksektir; yoğun bakım ve agresif destek gerekir.
- Klinik: ileri yaş (≥50), eşlik eden diabet, gecikmiş başvuru, somnolans/bilinç değişikliği
- Kanama: melena, hematemez gibi GİS kanaması yüksek ölüm olasılığını gösterir; masif kanama genellikle 3–6. günde gelişir
- Laboratuvar: derin trombositopeni, belirgin AST/ALT yüksekliği, uzamış PT/aPTT, düşük fibrinojen, yüksek D-dimer; yüksek CRP ve ferritin
- Koagülopati parametreleri (trombosit sayısı, PT, aPTT, INR, fibrinojen) mortaliteyle bağımsız olarak ilişkilidir
SGS gibi skorlar, başvuruda riski katmanlandırarak gereksiz sevki azaltır ve yüksek riskli hastayı erken tanımlar. Türkiye'nin düşük ölüm oranının başlıca nedeni erken başvuru ve yaygın destek tedavisi kapasitesidir.
Tedavi
- Onaylı özgül antiviral yoktur; tedavinin esası erken tanı + yakın izlem + destekleyici bakımdır
- Sıvı-elektrolit dengesi, hemodinamik destek, organ fonksiyonlarının izlemi
- Kanama/trombositopeniye yönelik kan ürünü desteği: trombosit süspansiyonu, taze donmuş plazma, eritrosit süspansiyonu klinik gereksinime göre
- Yoğun bakım gereksinimi açısından SGS ve klinik gidiş ile değerlendirme
- Ribavirin endikasyon dışı kullanılır; randomize kanıt sınırlı olduğundan etkinliği uluslararası alanda tartışmalıdır
- Gözlemsel çalışmalar, erken (semptom başlangıcının ilk ~96 saati / ilk 3 gün) başlanan ribavirinin mortaliteyi azaltabileceğini düşündürmektedir
- Türkiye'de büyük çok merkezli gözlemsel veriler erken ribavirin ile düşük mortalite ilişkisini desteklerken yaş ≥50 ve diabeti risk faktörü olarak göstermiştir; yine de kesin kanıt için kontrollü çalışmalar gereklidir
- Türkiye'de daha çok oral formülasyon kullanılır; GİS kanaması olan hastalarda uygulanabilirliği kısıtlanabilir
Kaçınılması gerekenler: Trombositopeni ve kanama riski nedeniyle intramusküler enjeksiyon, aspirin ve NSAİİ gibi trombosit/kanama üzerine olumsuz etkili ajanlardan kaçınılmalıdır. İnvazif girişimler dikkatle ve gereklilik halinde yapılmalıdır.
- Gebelik: KKKA gebelerde daha ağır seyredebilir; anne mortalitesi, fetal kayıp ve dikey (vertikal) bulaş riski bildirilmiştir. Ribavirin teratojenik potansiyeli nedeniyle gebelikte yarar-risk dengesi titizlikle, çok disiplinli değerlendirmeyle ele alınmalıdır
- Çocuklar: Pediatrik vakalar genellikle erişkinlere göre daha hafif seyreder ve mortalite daha düşüktür; yine de ağır seyir mümkündür. Tanı, izlem ve destek tedavisi ilkeleri benzerdir, doz ayarlamaları yaşa göre yapılır
- İleri yaş ve komorbidite: Yaş ≥50 ve diabet gibi komorbiditeler bağımsız mortalite belirteçleridir; bu gruplar daha yakın izlenmelidir
Korunma & Aşı
- Riskli alanlara (tarla, mera, orman kenarı, piknik) giderken vücudu örten açık renkli giysiler; pantolon paçası çorap içine
- Cilde ve giysiye kene kovucu (DEET vb.) uygulama; çocuklarda yaşa uygun ürün
- Açık alandan dönünce baştan ayağa vücut kontrolü: kulak arkası, koltuk altı, kasık, diz arkası, saç dibi
- Hayvan kesimi/bakımında eldiven; viremik kan/dokuya çıplak elle temastan kaçınma; hayvanlarda akarisitle kene mücadelesi
Tutunmuş keneyi ezmeden, patlatmadan; üzerine kolonya, gazyağı, sigara gibi maddeler dökmeden, uygun bir pensle deriye en yakın yerden tutup düz çekerek bütün hâlde çıkarın.
Çıkaramıyorsanız vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurun. Çıkardığınız keneyi ezmeyin.
Kene teması sonrası belirti olmasa bile 10 gün boyunca ateş ve halsizlik açısından izlem yapın.
- Standart + temas + damlacık önlemleri; eldiven, önlük, maske, göz koruması
- Keskin atık yönetimi ve iğne yaralanmasından kaçınma; kan/sekresyonla temasta acil değerlendirme
- Maruz kalan sağlık çalışanlarında izlem; sistematik derleme ve meta-analiz verileri, riskli temas sonrası ribavirin profilaksisinin sağlık çalışanlarında enfeksiyon riskini azaltabileceğini düşündürmektedir; uygulama merkez protokolüne göre, yarar-risk değerlendirilerek yapılır
Hâlihazırda uluslararası düzeyde ruhsatlı, yaygın kullanılan bir insan KKKA aşısı yoktur. Bununla birlikte birçok platform geliştirme aşamasındadır ve WHO'nun 2024–30 Ar-Ge yol haritası güncellemesine göre dört aşı adayı Faz 1 klinik çalışmalara ilerlemiştir. Aşı tasarımında glikoprotein (Gn/Gc) nötralizan antikorların başlıca hedefiyken, nükleoprotein (NP) temelli adaylar da hayvan modellerinde koruma sağlamıştır.
Emici fare beyninde üretilen, kloroformla inaktive edilip ısı uygulanan ve alüminyum hidroksite adsorbe edilmiş klasik aşı. Doğu Avrupa'da küçük ölçekte kullanılır; bağışıklık oluşturduğu gösterilmiş ancak doğrudan etkinlik kanıtı yoktur ve ham üretim yöntemi nedeniyle geniş uluslararası ruhsat alması beklenmez.
Oxford'un ChAdOx2 CCHF adayı (Oxford/AstraZeneca COVID aşısıyla aynı adenovirüs-vektör teknolojisi) 2023'te ilk kez insanda denenmeye başlandı (18–55 yaş, 12 hafta arayla 2 doz, 12 ay izlem). Glikoproteinleri eksprese eden MVA-CCHF adayının da ayrı bir ilk-insan, doz-yükseltmeli çalışması yürütülmektedir. Her iki viral vektör adayı da hâlen Faz 1 (güvenlik/immünojenite) aşamasındadır; henüz etkinlik (Faz 3) verisi yoktur. MVA hayvan modelinde %100 koruma ile etkinlik gösteren ilk aşı olmuş; koruma hem hücresel hem humoral yanıt gerektirir.
NP ve/veya glikoprotein antijenlerini taşıyan repRNA / mRNA adayları, fare modelinde tam koruma sağladıktan sonra insan dışı primat (makak) modellerinde de (2024–2025) koruma göstermiştir — bu, ilk-insan denemesinden önceki son basamaktır. Hızlı üretilebilirlik avantajı taşır ancak henüz insanda (Faz 1) denenmemiştir; klinik öncesi ileri aşamadadır.
Türkiye'de yürütülen yerli aşı çalışmalarında klinik öncesi (preklinik) süreç tamamlanmış durumdadır; geliştiriciler birkaç yıl içinde klinik aşamaya geçilebileceğini belirtmektedir. Diğer aday platformlar arasında VLP (virüs benzeri partikül), DNA temelli ve rekombinant protein/bakülovirüs yaklaşımları da araştırılmaktadır.
- WHO, KKKA'yı salgın potansiyeli nedeniyle Ar-Ge öncelikli (Blueprint) patojen olarak izlemeye devam ediyor; 2024–30 yol haritası One Health yaklaşımını, terapötik antikorları ve aşı geliştirmeyi öne çıkarıyor
- Antitoksin/antikor tarafında da gelişmeler var: hayvan modellerinde koruyucu bulunan nötralizan ve NP hedefli monoklonal antikorlar terapötik aday olarak araştırılıyor (henüz klinik kullanımda değil)
- Başlıca zorluklar: ağır hastalığın yalnızca insanda görülmesi nedeniyle uygun hayvan modeli kısıtları, korelat-of-protection belirsizliği ve endemik bölgelerde Faz 3 etkinlik çalışması yürütme güçlüğü
- Etkili bir aşı yaygınlaşana dek korunmanın temeli kişisel önlemler, kene mücadelesi ve sağlık çalışanı korunmasıdır
Klinik Rehberler
Türkiye'nin ulusal başvuru kaynağı: vaka tanımları, tanı algoritması, örnek alımı ve referans laboratuvara yönlendirme, destek tedavisi, korunma ve sağlık çalışanı önlemleri. Endemik il yönetimi için temel doküman.
Tam Metni GörüntüleKlinisyenler için güncel derleme serisi (Emerging Infectious Diseases, Mayıs 2024). Tanı yaklaşımı, destek tedavisi, ribavirin tartışması, temas sonrası profilaksi ve %62'ye varan olgu ölüm hızı verileri.
Tam Metni GörüntüleKüresel epidemiyoloji, bulaş yolları, klinik tablo, korunma ilkeleri ve Ar-Ge öncelikli (Blueprint) patojen statüsü. %10–40 ölüm oranı ve 30'dan fazla endemik ülke perspektifi.
Tam Metni GörüntüleTürk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği'nin sezon başı bilgi notu. Türkiye epidemiyolojisi, korunma önlemleri ve hekimlere yönelik pratik öneriler.
Tam Metni GörüntüleTürkiye'de altı merkezden 404 hasta verisiyle valide edilen ciddiyet derecelendirme skoru. Başvurunun ilk gününde klinik ve laboratuvar parametreleriyle mortalite riskini katmanlandırır (SGS ≤4 düşük risk, ≥9 yüksek mortalite). Sevk kararı ve risk stratifikasyonunda pratik araç.
Tam Metni GörüntüleŞikâyet: 47 yaşında erkek hasta, 3 gündür süren yüksek ateş, şiddetli halsizlik, yaygın kas ağrısı ve baş ağrısı ile başvurdu. Son gün bulantı ve iki kez kusma eklenmiş.
FM: Ateş 38.9°C, nabız 96/dk, TA 110/70 mmHg. Yüz ve göğüste hafif kızarıklık (flushing), konjonktival hiperemi. Henüz belirgin kanama bulgusu yok; bacakta küçük bir kene ısırığı izi mevcut. Karın muayenesinde hafif hepatomegali.
İlk laboratuvar: Trombosit 78.000/µL, lökosit 2.900/µL, AST 210 U/L, ALT 140 U/L, LDH yüksek, INR hafif uzamış. CRP orta düzeyde yüksek.
Tanı: Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (pre-hemorajik evre)
Epidemiyolojik ipuçları:- Hayvancılık/çobanlık — yüksek riskli meslek grubu
- Endemik bölge (İç Anadolu) ve uygun mevsim (Temmuz — vaka piki)
- Yaklaşık 6 gün önce kene teması/ısırığı öyküsü → inkübasyonla uyumlu
- Ani başlangıçlı yüksek ateş, şiddetli halsizlik, yaygın miyalji, baş ağrısı
- Yüz-göğüs kızarıklığı ve konjonktival hiperemi — erken dönem için tipik
- Henüz kanama yok: hasta pre-hemorajik evrede
- Trombositopeni + lökopeni + transaminaz yüksekliği (AST > ALT) triadı güçlü uyarıcı
- RT-PCR (viral RNA) — erken dönemde tercih edilen kesin tanı; viremi henüz antikor oluşmadan saptanır
- ELISA IgM — genellikle ~5–7. günden sonra pozitifleşir; erken dönemde negatif olabilir
- ELISA IgG — geç/konvalesan dönem ve retrospektif tanı
- Takip: tam kan sayımı, AST/ALT, LDH, CK, PT/aPTT/INR, fibrinojen, D-dimer, ferritin
- KKKA bildirimi zorunlu — İl Sağlık Müdürlüğü / HSGM'ye bildirim yapılmalı
Tedavinin temeli destekleyici bakımdır — onaylı özgül antiviral yoktur.
- Yakın izlem: tam kan sayımı ve koagülasyon parametrelerinin seri takibi
- Sıvı-elektrolit dengesi, hemodinamik destek
- Kanama/derin trombositopeni gelişirse: trombosit süspansiyonu, taze donmuş plazma, eritrosit süspansiyonu klinik gereksinime göre
- Ribavirin: endikasyon dışı; erken (ilk ~96 saat) başlandığında yarar bildiren gözlemsel veriler var, etkinliği tartışmalı — merkez protokolüne göre değerlendirilir
İnsandan insana bulaş, özellikle hastane ortamında (nozokomiyal) gerçek bir risktir — hasta kanı, sekresyonları ve iğne yaralanmaları yoluyla.
- Standart + temas + damlacık önlemleri; eldiven, önlük, maske, göz koruması
- Keskin atık yönetimi ve iğne yaralanmasından titizlikle kaçınma
- Kan/sekresyonla korunmasız temas veya iğne yaralanması olan personel kayıt altına alınmalı ve izlenmeli
- Aile bireyleri: korunmasız kan/sekresyon teması yoksa risk düşüktür; aynı keneye/hayvana maruz kalmış olabilecekler de izlem açısından değerlendirilmeli
Risk katmanlandırma: Başvuruda klinik ve laboratuvar parametrelerine dayanan SGS (Severity Grading Score) ile değerlendirilebilir (SGS ≤4 düşük risk, ≥9 yüksek mortalite).
İzlenecek kötü prognoz belirteçleri:- GİS kanaması (melena, hematemez) — yüksek ölüm olasılığı işareti
- Derinleşen trombositopeni, belirgin AST/ALT artışı, uzayan PT/aPTT, düşen fibrinojen, yükselen D-dimer
- Yüksek CRP ve ferritin
- İleri yaş, diabet, bilinç değişikliği, hipotansiyon
