Birlikte Daha Güçlüyüz:
Kuduzu Yenmek Hepimizin İşi
2026 GARC / DSÖ Teması: “Stronger Together” — Birlikte Daha Güçlüyüz
Louis Pasteur'ün ölüm yıldönümü olan 28 Eylül, 2007'den bu yana Dünya Kuduz Günü. 2026'da 20. kez kutlanan bu günün mesajı net: kuduzu ortadan kaldırmak tek bir kurumun değil; hekimlerin, veteriner hekimlerin, belediyelerin, öğretmenlerin, hayvan sahiplerinin ve toplulukların birlikte çalışmasının işidir. Eliminasyon artık bir hayal değil — 2026'da DSÖ üç ülkeyi daha doğruladı.
Her ölüm önlenebilirdi
Kuduz Antarktika dışında tüm kıtalarda var; ölümlerin %95'i Asya ve Afrika'da, neredeyse tamamı köpek ısırığından ve önemli bir kısmı çocuklarda. Etkili aşı, immünglobulin ve monoklonal antikorlar mevcut — sorun, bunlara ihtiyacı olanların ulaşamaması.
🇹🇷 Türkiye — 2025 Tablosu
Türkiye, hayvan kuduzunun endemik olduğu ancak insan vakalarının nadir görüldüğü ülkeler arasında. Riskli temas başvuruları her yıl artıyor; insan vakaları ise neredeyse yalnızca hiç başvurmamış kişilerde görülüyor.
- Kuduz riskli temas (2025)570.055
- İnsan kuduz vakası (2025)1
- Kuduz riskli temas (2024)470.918
- Hayvan kuduzunda kedi–köpek payı~%50
- İstanbul 2025 başvuru (kedi %83 · köpek %16)123.538
- TSP ve immünglobulin (kamu)Ücretsiz
🗓️ 2026'da Neler Oldu?
- 4 Eylül — DSÖ, Bhutan'ı köpek kaynaklı insan kuduzunu elimine etmiş ülke olarak doğruladı✔
- 14 Eylül — Şili, Güney Amerika'da doğrulanan ilk ülke oldu (Meksika ile birlikte 3 ülke)✔
- 17 Eylül — DSÖ kuduz bilgi notunu güncelledi; monoklonal antikorlar TSP'nin standart bileşeni olarak tanımlandı✔
- Eylül — CDC, artan riskli temaslar ve TSP uygulama hataları için Sağlık Uyarısı (HAN 533) yayımladı✔
- Gavi 6.0 (2026–2030): uygun ülkelerde TSP finansmanı esnek fonlarla sürüyor✔
- 28 Eylül — 20. Dünya Kuduz Günü: “Stronger Together”🎉
Kimse tek başına kuduzu bitiremez
GARC'ın 2026 teması, kuduz eliminasyonunun bir One Health meselesi olduğunu hatırlatıyor: insan sağlığı, hayvan sağlığı ve çevre birbirinden ayrılamaz. Lyon'daki One Health Zirvesi'nde kuduz, sektörler arası iş birliğinin en somut örneği olarak öne çıktı. Dört ortak, dört görev:
Hekimler
Her ısırıkta doğru kategori, 15 dakika yıkama, RIG'i yaraya infiltre etme, gereksiz TSP'den kaçınma, veteriner ile iletişim.
Veteriner Hekimler & Belediyeler
≥%70 köpek aşılaması, kısırlaştır-aşıla-bırak, 10 günlük gözlem, hayvan kuduzu sürveyansı ve oral aşı yemi programları.
Öğretmenler & Aileler
Çocuklara hayvan davranışı ve ısırık sonrası ne yapılacağı; ısırığı gizlememe. Ölümlerin %40'ı çocuklarda.
Karar Vericiler
Ulusal eliminasyon planı, aşı ve immünglobulin tedariği, laboratuvar kapasitesi, veri paylaşımı (GARC veri platformu, United Against Rabies).
Isırıldınız mı? Dört adım, sıfır ölüm
TSP klinik belirtiler başlamadan uygulandığında %100 etkilidir. Temasın üzerinden ne kadar süre geçmiş olursa olsun, semptom yoksa başlanır.
Yarayı yıkayın
Ardından povidon-iyot veya alkol. Yarayı diktirmeyin; sağlık kuruluşuna gidin. Tek başına bulaş riskini büyük ölçüde azaltır.
Temas kategorisi
Deriyi geçen ısırık/tırmalama, mukoza veya açık yaranın tükürükle teması Kategori III'tür. Kemirgen, kümes hayvanı, soğukkanlı hayvan ve (Türkiye'de) eve giren yarasa teması TSP gerektirmez.
Aşı
Daha önce tam aşılananlarda yalnızca 0. ve 3. gün 2 doz, immünglobulin yok. Köpek/kedi 10 gün sağlıklı kalırsa seri sonlandırılır. Gebelik ve emzirme engel değildir.
İmmünglobulin veya monoklonal antikor
Mümkün olan tüm hacim yaranın içine ve çevresine infiltre edilir; aşıyla aynı bölgeye ve gluteale yapılmaz; doz aşılmaz. Tetanoz profilaksisi ve gerekirse antibiyotik eklenir.
🩺 Klinisyen Özeti — 2026'da Pratikte Ne Değişti, Ne Değişmedi?
- Değişmedi: Yara yıkama, kategoriye göre karar, HRIG 20 IU/kg'ın yaraya infiltrasyonu ve deltoid uygulama. TSP başarısızlıklarının neredeyse tamamı bu dört adımdan birinin atlanmasıyla ilişkilidir.
- Güçlendi: Monoklonal antikorlar (tek antikor ve kokteyller) DSÖ tarafından RIG'e eşdeğer alternatif olarak tanımlanıyor; 2025 Lancet faz 4 ve 2026 gerçek yaşam verileri ERIG'e eşdeğer etkinlik gösterdi. RIG kıtlığında ilk seçenek olabilir.
- Vurgulandı: CDC 2026 Sağlık Uyarısı — gereksiz TSP kadar eksik ve hatalı TSP de sorun: RIG'in aşıyla aynı bölgeye yapılması, gluteal uygulama, yapılandırılmamış risk değerlendirmesi. Her temas için yazılı risk değerlendirmesi ve TSP takvimi önerilir.
- Türkiye: HSGM rehberi Essen 5 dozu, Zagreb alternatifini, eve giren yarasa istisnasını ve “son 6 ay içinde tam TSP” kuralını (yüz yaralanması ve immünsüpresyon hariç) korur. Aşırı TSP'yi azaltmanın yolu hayvan gözleminin etkin kullanımı ve veteriner ile iletişimdir.
- Özel gruplar: İmmünsüpresif hastada kategori II'de bile RIG, 5 doz ve seri sonunda antikor titresi; daha önce aşılanmışta 2 doz ve RIG yok; çocukta aynı doz, 2 yaş altında uyluk anterolateral.
Neden “Birlikte Daha Güçlüyüz”?
Kuduz aşısı 141 yaşında, immünglobulin yarım asırdır elimizde, monoklonal antikorlar sahada. Buna rağmen her yıl on binlerce insan ölüyor; çünkü aşı köpeğe ulaşmıyor, ısırılan çocuk sağlık kuruluşuna gitmiyor, gelen hastaya immünglobulin bulunamıyor. Bunların hiçbiri tek bir meslek grubunun çözebileceği sorunlar değil.
Bhutan, Şili ve Meksika'nın 2026'da doğrulanan başarısı aynı reçetenin ürünü: sektörler arası veri paylaşımı, kitle köpek aşılaması ve herkese ulaşan temas sonrası profilaksi. Zero by 30 hedefine 4 yıl kaldı — 20. Dünya Kuduz Günü'nde mesaj, her ısırığın bir “ekip işi” olduğudur.
Kuduz konusunu derinlemesine çalışın
BİENA Kuduz Konu Sayfası'nda Eylül 2026 kılavuzlarıyla revize edilmiş ders notu, yalnızca kılavuzlardan oluşan rehber listesi, yüz ısırığı–aşılı kişi–immünsüpresif hasta üçlüsünü işleyen klinik vaka ve 10 soruluk bilgi testi bulunur.
