KOH Preparatı
Mantar Elemanlarının Direkt Gösterimi · Potasyum Hidroksit (%10–20)
Deri, tırnak ve saç örneklerinin potasyum hidroksit ile işlenerek keratin ve doku artıklarının eritildiği, alkaliye dirençli mantar elemanlarının (hif, psödohif, spor) açığa çıkarıldığı hızlı ve ucuz direkt mikroskopi yöntemi. Yüzeyel mikozların yatak başı tanısında temel araçtır.
Tanım & Prensip
- KOH preparatı, deri, tırnak ve saç örneklerinin potasyum hidroksit (%10–20) ile işlenerek mantar elemanları açısından incelenmesidir
- Yüzeyel mikozların (dermatofitoz, onikomikoz, pitiriyazis versikolor, mukokütanöz kandidiyaz) hızlı, ucuz ve yatak başı tanısında temel araçtır
- En sık kullanılan direkt mantar incelemesidir; diğerleri PAS, GMS ve Calcofluor beyazıdır
- Deneyimli ellerde dermatofit gösteriminde kültürden bile daha güvenilir kabul edilir; sonuç 1–2 saat içinde alınır
Deri kazıntısı için %10: Keratini yeterince eritir, mantarı bozmaz.
Tırnak/kalın örnek için %20 (veya DMSO'lu KOH): Daha sert keratin için daha güçlü/hızlı dijesyon gerekir. DMSO eklenmesi ısıtma ihtiyacını azaltır.
Gliserol eklenmesi preparatın çabuk kurumasını önler.
KOH Preparatında Ne Aranır?
| Etken | Klinik | KOH Görünümü |
|---|---|---|
| Dermatofitler | Tinea (korporis, kruris, pedis), onikomikoz | Uzun, düz, dallanan, septalı hif; artrokonidyum içerebilir |
| Candida | Mukokütanöz kandidiyaz | Tomurcuklanan maya + psödohif |
| Malassezia | Pitiriyazis versikolor | Kısa hif + yuvarlak maya kümeleri — "spagetti ve köfte" |
| Mucorales | Mukormikoz (dokuda) | Geniş, septasız, dik açılı dallanan hif |
Gerçek hif: Uzun, düzgün, kırılgan ışık geçiren (refraktil), tekdüze genişlikte, dallanan ve septalı; birden çok hücre sınırını geçer — "ağaç dalı" veya "şimşek çakması" görünümü.
Artefakt (yanıltıcı): Hücre sınırları (mozaik artefakt), lif/pamuk parçaları, hava kabarcığı — bunlar septasız, düzensiz genişlikte ve gerçek dallanma göstermez.
En büyük hata kaynağı: Gerçek mantar elemanını artefakttan ayırmak deneyim gerektirir — bu ayrım hem yanlış pozitiflerin hem de kaçırılan tanıların en sık nedenidir. Şüphede kalınırsa preparat 30–60 dk bekletilip tekrar incelenmeli veya Calcofluor/kültür ile doğrulanmalıdır.
Duyarlılık & Destek Yöntemler
- Ucuz, hızlı, ekipman gerektirmez
- Aydınlık alan mikroskop yeterli
- Kontrast düşük — deneyim gerekir
- Artefakt ayrımı zor
- Floresan boya, mantarı parlatır
- UV/floresan mikroskop gerekir
- Duyarlılık ~%90'a çıkar
- Mantar elemanları elma yeşili/mavi parlar
- Düz KOH'un duyarlılığı örnek kalitesi ve mikroskopist deneyimine bağlıdır; Calcofluor veya PAS eklenmesi duyarlılığı yaklaşık %90'a yükseltir
- KOH mantar varlığını gösterir ama türü belirlemez — kesin tanımlama için kültür (Sabouraud dekstroz agar) gerekir
- Negatif KOH mantar enfeksiyonunu dışlamaz; klinik şüphe sürüyorsa tekrar örnekleme, uzun bekletme veya kültür yapılmalıdır
- Onikomikoz ve dermatofitozda tedavi takibi için özgül değildir
İlk incelemede negatif çıkan preparat 30–60 dakika bekletilip tekrar incelenirse, keratin daha çok eridiğinden başlangıçta görülemeyen hifler ortaya çıkabilir. Kalın örneklerde dijesyon 2 saate kadar uzayabilir.
Uygulama: Adım Adım KOH Preparatı
Aşağıdaki protokol, şüpheli mantar lezyonundan örnek alımı, KOH ile dijesyon ve mikroskopik inceleme aşamalarını kapsar. Örnek lezyonun aktif kenarından alınmalı ve doğru ışık ayarıyla incelenmelidir.
- Kişisel koruyucu donanım; alkol ile temizlik için pamuk
- Künt bistüri/lam kenarı, siyah kağıt (örnek toplama için), lam ve lamel
- %10–20 KOH çözeltisi (tırnak için %20 veya DMSO'lu KOH)
- Isıtma için ispirto ocağı/bek (gerekirse); aydınlık alan mikroskop
- Fazla ışık: Kondansatör açık bırakılırsa saydam mantar elemanları görünmez — en sık kaçırma nedeni
- Yanlış bölgeden örnek: Lezyon merkezinden alma; daima aktif kenardan alınmalı
- Yetersiz dijesyon: Keratin erimeden inceleme; kalın örnekte beklenmeli veya hafif ısıtılmalı
- Aşırı ısıtma: KOH'un kaynatılması mantarı ve preparatı bozar; sadece hafif ısıtma
- Artefaktı hif sanmak: Hücre sınırları, lif ve hava kabarcığı gerçek hif zannedilebilir → yanlış pozitif
- Erken negatif karar: Preparat bekletilmeden negatif denmesi; 30–60 dk sonra tekrar bakılmalı
