Islak Preparat (Salin)
Hareketli Organizmaların Direkt İncelenmesi · Serum Fizyolojik Yaş Preparatı
Serum fizyolojik (%0,9 NaCl) içinde hazırlanan, boyanmamış canlı örneğin hareketli mikroorganizmalar açısından hızlıca incelendiği direkt mikroskopi yöntemi. En sık kullanım alanı vajinal akıntıda hareketli Trichomonas vaginalis'in saptanmasıdır.
Tanım & Prensip
- Islak preparat (wet mount), örneğin serum fizyolojik (%0,9 NaCl) içinde boyanmadan, canlı olarak mikroskopta incelenmesidir
- Amacı, örnekteki hareketli (motil) organizmaları ve hücresel öğeleri hızlıca saptamaktır
- Hızlı, ucuz ve yerinde uygulanabilir; en yaygın kullanım alanı vajinal akıntıda Trichomonas vaginalis aranmasıdır
- Ayrıca dışkıda hareketli protozoon trofozoitleri (E. histolytica, Giardia) ve idrar sedimentinin incelenmesinde de kullanılır
Salin (%0,9 NaCl): Hücreleri korur — hareketli organizmalar, clue hücreleri ve hücresel öğeler değerlendirilir.
KOH (%10): Hücreleri eritir — arka plan temizlenir, mantar hif/psödohifleri açığa çıkar; "whiff testi" için de kullanılır.
Vajinal akıntı incelemesinde genellikle her iki preparat birlikte hazırlanır.
Islak Preparatta Ne Aranır?
| Bulgu | İşaret Ettiği Durum | Görünüm |
|---|---|---|
| Hareketli Trichomonas vaginalis | Trikomoniyaz | Armut şeklinde, kamçılı, titrek/dönme hareketli protozoon (10–20 µm) |
| Clue hücreleri | Bakteriyel vajinozis | Kenarları bakterilerle kaplı, granüler görünümlü epitel hücreleri |
| Maya / psödohif | Kandidiyaz | Tomurcuklanan maya, dallanan psödohif (KOH daha net gösterir) |
| Lökosit (PMN) | İnflamasyon | Bol PMN → trikomoniyaz/servisit lehine |
| Hareketli protozoon (dışkı) | Amebiyaz, giardiyaz | E. histolytica, Giardia trofozoitleri |
Armut (pyriform) şeklinde, 7–30 µm boyunda; dört öne yönelik kamçı ve dalgalı zar (undulating membrane) boyunca uzanan bir kamçı içerir. Taze preparatta kamçı vuruşu ve dalgalı zar hareketi ile karakteristik titrek/sıçrayan hareket yapar. Hareket kaybolunca lökositlerden ayırt etmek güçleşir.
Zamanlama & Duyarlılık
- Trichomonas trofozoitleri zamanla hareketini kaybeder; inceleme örnek alımından sonra mümkün olan en kısa sürede yapılmalıdır
- Örnek lam üzerinde (wet mount) değil, salinli tüpte (wet preparation) saklanırsa hareket daha uzun korunur
- Genel öneri: örnek 1 saat içinde incelenmeli; ideal olarak ilk 10–30 dakikada
- Örnek oda sıcaklığında tutulmalı; soğutma hareketi baskılar
- Islak preparat mikroskopisi hızlı ve ucuzdur ancak duyarlılığı görece düşüktür (kültür/PCR'a göre ~%35–80)
- Sonuç büyük ölçüde mikroskopistin deneyimine ve örneğin taze incelenmesine bağlıdır
- Negatif ıslak preparat trikomoniyazı dışlamaz; klinik şüphe sürüyorsa NAAT (nükleik asit amplifikasyon testi) veya kültür yapılmalıdır
- Özgüllüğü yüksektir: hareketli trichomonad görülmesi tanı koydurucudur
Düşük ışık şart: Boyasız preparatta kontrast düşüktür. Kondansatör kısılarak ve ışık azaltılarak inceleme yapılmalı; aksi halde saydam organizma ve hücreler görülemez. Tarama düşük büyütmede (10×) başlar, hareket görülünce 40× ile doğrulanır.
Uygulama: Adım Adım Islak Preparat
Aşağıdaki protokol, örneğin serum fizyolojikle karıştırılıp hareketli organizmalar açısından incelenmesi aşamalarını kapsar. Trichomonas hareketini hızla kaybettiğinden preparat mümkün olduğunca taze hazırlanıp hemen incelenmelidir.
- Kişisel koruyucu donanım, kesici-delici atık kabı, biyolojik atık torbası
- Steril lam ve lamel, steril pipet, serum fizyolojik (%0,9 NaCl)
- Kalem/lam işaretleyici (hasta kimliği için)
- Aydınlık alan (bright-field) mikroskop, ışığı kısabilen kondansatör
- Gecikmiş inceleme: Trichomonas hareketini kaybeder → yanlış negatif; en geç 1 saat, ideal olarak ilk dakikalarda incelenmeli
- Fazla ışık: Kondansatör açık bırakılırsa saydam organizma ve hücreler görülmez
- Yanlış çözelti: Salin yerine distile su hücreleri şişirip patlatır; KOH ise organizmayı eritir — motilite için mutlaka %0,9 NaCl
- Aşırı kalın/ince yayma: Kalın preparatta odak zorlaşır, ince preparat hızla kurur
- Hareketsiz trichomonadı lökositle karıştırmak: Hareket kaybolunca ayrım güçleşir; taze inceleme şart
